Czynności poprzednika prawnego są wiążące dla jego następcy

Wymóg złożenia przez wszystkich spadkobierców poprzedniego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości należy uznać za spełniony, jeżeli przynajmniej jeden ze spadkobierców wystąpił z takim wnioskiem do właściwego organu, a pozostali spadkobiercy, już w toku postępowania przyłączyli się do tego wniosku, poparli go, podtrzymali, albo w inny sposób wyrazili swoją akceptację dla żądania zwrotu nieruchomości.

Spadkobiercy L. F. reprezentowani przez pełnomocnika, T. K. zwrócili się do starosty z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Starosta orzekł o zwrocie na ich rzecz odpowiednich części nieruchomości stanowiącej własność miasta (dalej: miasto). Ustalił, kto i w jakiej części nabył spadek po L. F. i po jego spadkobiercach. Ustalił także, że nieruchomość została zbyta Skarbowi Państwa przez L. F. na podstawie umowy sprzedaży zawartej w 1975 r. w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 z późn. zm.; dalej: u.z.t.w.n.). Nieruchomość została nabyta pod budowę dzielnicy, a jej teren był przeznaczony na zieleń parkową. Obecnie teren ten stanowi grunt niezabudowany, nieużytkowany i niezarośnięty. Prace polegające na budowie parku nigdy na ww. gruncie nie zostały rozpoczęte. Zatem w ocenie starosty, w stosunku do nieruchomości spełnione zostały obie przesłanki "zbędności" określone w art. 137 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.; dalej: u.g.n.).

Od decyzji tej odwołanie złożyło miasto, twierdząc, że organ I instancji nie wskazał, czy wszyscy wymienieni w sentencji decyzji spadkobiercy złożyli wymagane wnioski o zwrot. Stwierdziło, iż organ nie zbadał, czy w terminie 10 lat od dnia dokonania wywłaszczenia nieruchomość nie była w jakikolwiek sposób (nawet przejściowy) wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję starosty, miasto złożyło na nią skargę do WSA w Poznaniu, a wojewoda wniósł o oddalenie skargi.

Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy rozdziału 6 w dziale III u.g.n. Zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 u.z.t.w.n. W myśl art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi, iż nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości podstawowym obowiązkiem organów administracji jest zatem ustalenie, czy na nieruchomości we wskazanych terminach rozpoczęto lub zakończono prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. W ocenie sądu organy wszechstronnie wyjaśniły i należycie uzasadniły zbędność nieruchomości dla realizacji tego celu.

Wymóg złożenia przez wszystkich spadkobierców poprzedniego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n., nie może być interpretowany nazbyt formalistycznie. Należy uznać go za spełniony, jeżeli przynajmniej jeden ze spadkobierców wystąpił z takim wnioskiem do właściwego organu, a pozostali spadkobiercy już w toku postępowania wyrazili swoją akceptację dla żądania zwrotu nieruchomości. Biorąc pod uwagę fakt, iż spadkobiercy zmarłego w toku postępowania Z. F. udzielili T. K. pełnomocnictwa do występowania w ich imieniu w sprawie o zwrot tej nieruchomości, a następnie pełnomocnik ten w imieniu ww. spadkobierców oświadczył, iż wstępują oni w prawa strony w miejsce zmarłego w toczącym się postępowaniu, za bezpodstawny można uznać zarzut skargi odnośnie do braku złożenia przez uprawnione osoby wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto należy jednak zauważyć, iż w tym przypadku znajdował zastosowanie przepis art. 30 par. 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Następca prawny wstępuje do postępowania na miejsce dotychczasowej strony w takim stadium, w jakim postępowanie to znajduje się w chwili jego zgłoszenia się, co w szczególności oznacza, iż wszystkie czynności procesowe dokonane przed zaistnieniem następstwa przez organ lub poprzednika prawnego pozostają ważne (wiążące) i nie muszą być powtarzane.

w Poznaniu z 18 stycznia 2012 r., IV SA/Po 1121/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/062/i02.2012.062.088000800.802.jpg@RY2@

Maciej M. Bogucki, radca prawny Kancelaria Mamiński & Wspólnicy

Tezy zaprezentowane przez WSA w Poznaniu usuwają wątpliwości powstające w związku ze sposobem redakcji art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) określającego krąg podmiotów uprawnionych do wystąpienia z żądaniem dokonania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Literalne brzmienie zdania pierwszego powołanego przepisu wskazuje, iż uprawnienie to przysługuje poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom. Zdaniem WSA nie można traktować owego przepisu zbyt formalistycznie. Sąd wprost wskazał, iż w jego ocenie warunek wystąpienia przez spadkobierców o dokonanie zwrotu jest w istocie spełniony także w sytuacji, w której wniosek zostaje złożony przez jednego z nich, a pozostali spadkobiercy już w toku postępowania wyrażą swoje poparcie co do treści wniosku. Stanowisko WSA należy przy tym uznać za oczywiście słuszne. Podobnie nie można odmówić słuszności poglądowi sądu o możliwości wstąpienia spadkobierców jako następców prawnych do toczącego się już postępowania, mimo literalnego brzmienia art. 136 ust. 1 u.g.n., sugerującego rozwiązanie alternatywne (były właściciel lub spadkobierca). Sąd wywiódł istnienie tej możliwości wprost z treści art. 30 par. 4 k.p.a.