Ochronę przyrody reguluje zbyt często zmieniające się prawo

Obecnie prawną ochronę dóbr przyrodniczych zapewnia również Konstytucja RP - w art. 5 Polska zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.

Ten dział prawa cechuje jednak duża niestabilność. Akty prawne zmieniane są bardzo często - kluczowa ustawa - Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.) z 2001 r. w ciągu dziewięciu lat funkcjonowania doczekała się aż osiemdziesięciu zmian. To zaś nie sprzyja zrozumieniu tej i tak skomplikowanej części prawa.

Prawo ochrony środowiska wraz z ustawami pokrewnymi w celu ochrony zasobów natury wprowadziły ograniczenia dotyczące swobodnego władania nieruchomością w celach inwestycyjnych, których każdy inwestor musi przestrzegać.

Piecza nad gruntami

Jednym z przykładów takiego działania jest ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Tereny te są chronione przed zmianą sposobu użytkowania. Na cele nierolnicze i nieleśne można bowiem przeznaczać przede wszystkim grunty oznaczone w ewidencji gruntów jako nieużytki, a w razie ich braku - inne grunty o najniższej przydatności produkcyjnej. Zaś przy budowie, rozbudowie lub modernizacji obiektów związanych z działalnością przemysłową, a także innych obiektów budowlanych należy stosować takie rozwiązania, które ograniczają skutki ujemnego oddziaływania na wspomniane wyżej tereny.

Przeznaczenie gruntów rolnych wysokiej klasy (o powierzchni pow. 0,5 ha) oraz gruntów leśnych należących do Skarbu Państwa na inny cel wymaga zgody właściwego organu administracji.

Ochrona wód

Budownictwo wodne polega na wykonywaniu oraz utrzymywaniu urządzeń wodnych, w skład których wchodzą m.in. budowle piętrzące, upustowe, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy, stawy rybne oraz stawy przeznaczone do oczyszczania ścieków czy rekreacji oraz obiekty energetyki wodnej.

Przy projektowaniu, wykonywaniu oraz utrzymywaniu tych urządzeń należy kierować się zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności zachowaniem dobrego stanu wód i charakterystycznych dla nich biocenoz, a także potrzebą zachowania istniejącej rzeźby terenu oraz biologicznych stosunków w środowisku wodnym i na terenach podmokłych. Budowa urządzenia wodnego wymaga zazwyczaj uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Jeśli jednak będzie przedsięwzięciem mogącym znacząco oddziaływać na środowisko, konieczne będzie również uzyskanie decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań. Wykonanie urządzenia wodnego bez stosownego zezwolenia może doprowadzić do wydania nakazu rozbiórki obiektu bądź wiązać się z wniesieniem opłaty legalizującej w wysokości 10-krotności opłaty skarbowej za wydanie pozwolenia wodnoprawnego.

Budowa dróg

Decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na wniosek właściwego zarządcy drogi wydaje wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych. Aby jednak uzyskać zezwolenie, do wniosku o jego wydanie należy dołączyć decyzję w sprawie środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia.

Budowa drogi jest uznana za przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko. Stąd uzyskanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej poprzedzają m.in. konsultacje z:

● ministrem właściwym do spraw zdrowia - w odniesieniu do inwestycji lokalizowanych w miejscowościach uzdrowiskowych, zgodnie z odrębnymi przepisami,

● dyrektorem właściwego urzędu morskiego - w odniesieniu do obszarów pasa technicznego, pasa ochronnego, morskich portów i przystani,

● właściwym organem nadzoru górniczego - w odniesieniu do terenów górniczych,

● dyrektorem właściwego regionalnego zarządu gospodarki wodnej - w odniesieniu do inwestycji obejmujących wykonanie urządzeń wodnych oraz do wykonywania obiektów budowlanych lub robót na obszarach bezpośredniego zagrożenia powodzią,

● dyrektorem właściwej regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych - w odniesieniu do gruntów leśnych stanowiących własność Skarbu Państwa, będących w zarządzie Lasów Państwowych,

● wojewódzkim konserwatorem zabytków - w odniesieniu do dóbr kultury chronionych na podstawie odrębnych przepisów.

Wydana już decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej musi zawierać warunki wynikające z potrzeb ochrony środowiska, ochrony zabytków i dóbr kultury współczesnej.

Inwestor, który uzyskał już stosowne pozwolenia i rozpoczął budowę inwestycji, musi pamiętać, że na mocy art. 75 ust. 1 p.o.ś. w trakcie prac budowlanych jest obowiązany również uwzględnić ochronę środowiska na obszarze ich prowadzenia. W szczególności powinien mieć na uwadze ochronę gleby, zieleni, naturalnego ukształtowania terenu i stosunków wodnych (wymagania te dotyczą również wykonawców, przy pomocy których inwestor realizuje daną inwestycję). Ponadto powinien wiedzieć, iż przy prowadzeniu prac budowlanych dopuszcza się wykorzystywanie i przekształcanie elementów przyrodniczych wyłącznie w takim zakresie, w jakim jest to konieczne w związku z realizacją konkretnej inwestycji. Nakazane jest przy tym oszczędne korzystanie z terenu zarówno w trakcie przygotowywania, jak i realizacji inwestycji. Naruszenie niniejszych obowiązków stanowi, na mocy art. 330 p.o.ś., wykroczenie zagrożone karą grzywny.

Anna Krzyżanowska

Podstawa prawna:

Ustawa prawo ochrony środowiska (tj. Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz. 150).

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 121, poz. 1266).

Ustawa prawo wodne, (tj. Dz.U. z 2012 r. nr 145).

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tj. Dz.U. z 2008 r. nr 193, poz. 1194).