Tydzień z komentarzami

W dwunastej, a zarazem ostatniej części komentarza omawiamy przesłanki wygaśnięcia mandatu wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Zasadą jest, że włodarz pełni swoją funkcję do końca kadencji. Kodeks wyborczy wyczerpująco określa przyczyny, które mogą stanowić podstawę pozbawienia urzędu w trakcie wykonywanego mandatu. Nie zawsze jest oczywiste, czy dana okoliczność jest powodem utraty stanowiska, czy nie. Takie wątpliwości mogą powstać, zwłaszcza gdy przesłanka dotyczy naruszenia zakazów związanych z wykonywaniem funkcji lub prowadzeniem działalności gospodarczej, wynikających z ustawy antykorupcyjnej. Przykładem może być ograniczenie związane z zatrudnieniem lub wykonywaniem innych zajęć w spółkach prawa handlowego, które mogłyby wywołać podejrzenie o ich stronniczość lub interesowność. Przesłanka ta zawiera zwroty niedookreślone, które w każdym przypadku mogą być inaczej rozumiane.

Jak dużo kontrowersji wywołuje wygaśnięcie mandatu, świadczy liczba sporów, jakie trafiają na wokandy. W wielu przypadkach sądy administracyjne muszą ocenić indywidualnie, czy wystąpienie danej okoliczności oznacza pozbawienie wójta urzędu. Niektóre z tych rozstrzygnięć cytujemy w komentarzu. Ułatwimy zainteresowanym, często po raz pierwszy wybranym włodarzom i radnym, zrozumienie poszczególnych przesłanek poprzez podanie praktycznych przykładów.

Należy podkreślić, że katalog przyczyn i procedura pozbawienia mandatu, przyjęta w nieobowiązującej już ustawie o bezpośrednim wyborze wójta i kodeksie wyborczym, jest prawie identyczna. Dlatego wydane wcześniej wyroki zachowały swoją aktualność. Przy wyjaśnianiu przyczyn wygaśnięcia mandatu wójta można się posiłkować orzecznictwem dotyczącym pozbawiania stanowiska radnego. Regulacje przewidują bowiem analogiczne powody utraty mandatu.

W dzisiejszej części komentarza wyjaśniamy też procedurę pozbawiania wójta urzędu. Skutek wygaśnięcia mandatu następuje z mocy prawa w momencie wystąpienia danej przesłanki. Nie oznacza to jednak automatyzmu. Fakt ten musi być stwierdzony przez radę gminy lub komisarza wyborczego. W momencie wejścia w życie kodeksu wyborczego tylko organ stanowiący gminy był właściwy do potwierdzania utraty mandatu. Wskutek nowelizacji kodeksu z 31 sierpnia 2011 r. taki obowiązek ciąży też na komisarzu wyborczym. Celem wprowadzenia takiej zmiany jest skrócenie okresu pomiędzy zaistnieniem przesłanki wygaśnięcia mandatu a jego stwierdzeniem. Dotychczasowe doświadczenia wskazywały, że procedura prowadząca do pozbawienia urzędu (wliczając w to drogę sądową), mogła trwać kilka czy nawet kilkanaście miesięcy. W ostatniej części komentarza omawiamy też odpowiedzialność karną za czyny, które w kodeksie wyborczym uznane zostały za wykroczenia lub przestępstwa. Jest ich w sumie 24. W zależności od wagi naruszenia przepisów sprawcy może grozić kara grzywny do 5 tys. zł, a w niektórych sytuacjach nawet do 1 mln.

Wykaz skrótów

- ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121)

- ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 ze zm.).

- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.).

- ustawa z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm).

- ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.).

- ustawa z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.).

- ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.).

- ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.).

- ustawa z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1388 ze zm.).

- ustawa z 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1191 ze zm.).

- ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 216, poz. 1584 ze zm.).

Poprzednie części komentarza ukazały się w dodatku Samorząd i Administracja:

● cz. I / 29 stycznia 2014 r. / nr 19

● cz. II / 26 lutego 2014 r. / nr 39

● cz. III / 26 marca 2014 r. / nr 59

● cz. IV / 16 kwietnia 2014 r. / nr 74

● cz. V / 28 maja 2014 r. / nr 102

● cz. VI / 2 lipca 2014 r. / nr 126

● cz. VII / 30 lipca 2014 r. / nr 146

● cz. VIII / 27 sierpnia 2014 r. / nr 165

● cz. IX / 24 września 2014 r. / nr 185

● cz. X / 29 października 2014 r. / nr 210

● cz. XI / 26 listopada 2014 r. / nr 229

Przeoczyłeś tygodnik? Znajdziesz go w dotychczasowych wydaniach DGP na

@RY1@i02/2014/244/i02.2014.244.08800010a.803.jpg@RY2@

Leszek Jaworski prawnik specjalizujący się w prawie administracyjnym

Leszek Jaworski

prawnik specjalizujący się w prawie administracyjnym

@RY1@i02/2014/244/i02.2014.244.08800010a.804.jpg@RY2@

Łukasz Sobiech radca prawny

Łukasz Sobiech

radca prawny