O scalaniu gruntów mają się wypowiedzieć właściciel i zarządca

Sygn. akt II OSK 743/14

z 3 października 2014 r.

E. i R.M. 1 marca 2012 r. złożyli do Starosty Łobeskiego wniosek w sprawie wymiany gruntów leśnych działki położonej w obrębie L., gm. W. - stanowiącej ich własność - na działkę położoną w obrębie B., gm. W., stanowiącą własność Skarbu Państwa (w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa Łobez) oraz w sprawie scalenia ww. działki z działkami wnioskodawców. Starosta Łobeski odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Uzasadniając decyzję, organ wyjaśnił, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia wymiany gruntów jest zgoda właścicieli nieruchomości, które mają być objęte postępowaniem wymiennym. Jednocześnie nadleśniczy nadleśnictwa w piśmie z 25 kwietnia 2012 r., skierowanym do Starostwa Powiatowego w Łobzie, poinformował, że w świetle aktualnych przepisów Nadleśnictwo Łobez nie może dokonać wymiany gruntów. Starosta Łobeski podkreślił, że oświadczenie woli w zakresie wyrażenia zgody na wymianę ma charakter cywilnoprawny i nie może być zastąpione rozstrzygnięciem administracyjnym. Zdaniem organu oznacza to z kolei, że wymiana gruntów nie może dojść do skutku wbrew woli właściciela. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, po rozpatrzeniu odwołania E. i R.M., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. E. i R.M. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Ten ją oddalił. W uzasadnieniu wskazał, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia wymiany gruntów w trybie ustawy z 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (dalej u.s.w.g) jest zgoda właścicieli nieruchomości, które mają być objęte postępowaniem wymiennym. Wynika to wprost z art. 5 ust. 1 u.s.w.g. Istota postępowania wymiennego zakłada bowiem, że warunkiem koniecznym jest zgodny wniosek właścicieli, a tym samym wymiana gruntów w tym trybie nie może dojść do skutku wbrew woli właściciela. Bez znaczenia przy tym jest okoliczność, czy właścicielem nieruchomości jest osoba fizyczna, czy też Skarb Państwa. Odnośnie do zarzutu skarżących, że organy nie przeprowadziły postępowania na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 u.s.w.g., sąd przyznał rację kolegium, że istotną okolicznością przy orzekaniu o wszczęciu postępowania w sprawie scalenia gruntów jest ocena możliwości jego skutecznego przeprowadzenia. Mając wiedzę, że jedna ze stron nie wyraziła zgony na przeprowadzenie postępowania wymiennego, zasadnie organy przyjęły brak celowości wszczęcia postępowania również w tym przedmiocie. E. i R.M. wnieśli skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny uznał ją za bezzasadną, dlatego ją oddalił.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 3 u.s.w.g. postępowanie scaleniowe może być wszczęte z urzędu po uprzednim uzyskaniu opinii rady sołeckiej. Także działających na terenie danej wsi społeczno-zawodowych organizacji rolników, jeżeli o scalenie wystąpi z wnioskiem osoba, której grunty wymagają poprawienia tzw. rozłogu. Jednocześnie scalenie ma nie pogorszyć warunków gospodarowania innym uczestnikom postępowania. Według art. 1 ust. 2 pkt 5 u.s.w.g. pod pojęciem uczestnika scalenia należy rozumieć właściciela bądź użytkownika gruntu położonego na obszarze scalenia lub wymiany. W przypadku gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego dotyczy to także podmiotu gospodarującego tymi gruntami. Ze znajdujących się w aktach sprawy wypisów z rejestru gruntów wynika, że właścicielem działki jest Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, a podmiotem władającym - zarządca Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łobez.

Jeżeli więc właściciel i władający działką objętej wnioskiem o scalenie nie wyrażają zgody na jej scalenie z działkami wnioskodawcy w sytuacji, gdy scalenie to wiązałoby się z potrzebą wcześniejszej wymiany gruntów, do czego z mocy art. 5 ust. 1 u.s.w.g. konieczny jest zgodny wniosek właścicieli tych gruntów - stwierdził SN. Tym samym uznał, że sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, iż okoliczność ta uzasadniała odmowę wszczęcia postępowania scaleniowego z urzędu na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 u.s.w.g.

Oprac. Leszek Jaworski