Renta socjalna mimo wyjazdu z Polski

Prezydent Bronisław Komorowski podpisał 26 sierpnia br. ustawę z 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zmiany wejdą w życie po upływie 14 dni od ich ogłoszenia.

Nowe przepisy umożliwią pobieranie renty socjalnej obywatelom polskim, cudzoziemcom i ich rodzinom mimo czasowego przebywania za granicą. Bezpośrednią przyczyną zmiany ustawy był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2013 r. (sygn. akt. P 11/12), wydany w wyniku skierowania pytania prawnego przez jeden z sądów apelacyjnych.

Dotychczasowe regulacje

Dotychczas prawo do renty socjalnej przysługiwało obywatelom polskim zamieszkującym i przebywającym na terenie Polski oraz mającym prawo zamieszkania oraz przebywającym na terenie Polski obywatelom krajów Unii Europejskiej oraz krajów EFTA lub Konfederacji Szwajcarskiej i ich rodzinom. Od 1 maja 2014 r. weszły w życie przepisy dające prawo do renty również cudzoziemcom mającym zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenie na pobyt czasowy w związku z określonymi wydarzeniami, status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą. Prawo do renty uzyskali również cudzoziemcy mający kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".

Jak widać, podstawowym warunkiem uzyskania prawa było nie obywatelstwo, ale przebywanie na terenie kraju.

Wątpliwości sądów

Wymóg ten wzbudził wątpliwości w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku, który skierował do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne o zgodność tego wymogu z konstytucją. Trybunał orzekł, że nakładanie na uprawnionych do renty obowiązku nie tylko zamieszkania, lecz także przebywania na terytorium Polski jest niezgodne z konstytucją. Zauważył, że podobny warunek nie obowiązuje w przypadku pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy, co stanowi bezpodstawne zróżnicowanie obu grup rencistów.

Nowelizacja

Wymóg przebywania w Polsce jako warunek otrzymania renty nowelizacja ustawy zlikwidowała. Nie zniesiono jednak obowiązku posiadania miejsca zamieszkania w kraju, co oznacza że ośrodek spraw życiowych powinien znajdować się w Polsce. Ponadto zgodnie z nowymi przepisami prawo do renty ulegnie zawieszeniu, jeżeli rencista będzie za granicą osiągał dochody powodujące obowiązek objęcia go ubezpieczeniami społecznymi, nie tylko poprzez podjęcie pracy, lecz także np. poprzez pobieranie zasiłku macierzyńskiego. Prawo do renty ulegnie zawieszeniu za miesiąc, w którym zostaną osiągnięte przychody w łącznej kwocie wyższej niż 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego do celów emerytalnych.

Ustawa wprowadza ponadto zasadę, na mocy której w przypadku zawieszenia prawa do renty socjalnej w razie osiągania przychodu, w tym również w razie osiągania przychodów za granicą z tytułów wymienionych w ustawie, prawo do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego wygasa po upływie 90 dni od dnia ustania ubezpieczenia zdrowotnego.

Renta socjalna to świadczenie przyznawane osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu. To, co odróżnia rentę socjalną od renty z tytułu niezdolności do pracy, to warunek, aby naruszenie sprawności uniemożliwiające podjęcie pracy nastąpiło przed ukończeniem 18. roku życia lub przed ukończeniem 25. roku życia, jeśli nastąpiło w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej albo w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Z tego też powodu wysokość renty socjalnej nie może być obliczana w oparciu o zgromadzone składki i staż pracy, a jest stała dla wszystkich i wynosi 84 proc. najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy (obecnie 709,34 zł). Renta może zostać przyznana na stałe lub na określony w decyzji ZUS czas, jeśli niezdolność do pracy jest okresowa.

Trudno ocenić, jaki wpływ na finanse ZUS będzie miała nowelizacja. Wydaje się, że raczej niewielki, gdyż odsetek osób, którym odmawiano renty z powodu nieprzebywania w Polsce był niski. Być może po wejściu w życie przepisów liczba wniosków o jej przyznanie wzrośnie.

Inne zmiany

Podpisana przez prezydenta ustawa nowelizuje ponadto art. 72 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.). Zgodnie z nowym jego brzmieniem w przypadku zawieszenia prawa do renty socjalnej, prawo do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego wygaśnie po upływie 90 dni od dnia ustania ubezpieczenia zdrowotnego w Narodowym Funduszu Zdrowia, bez względu na to, czy zawieszenie było następstwem osiągania przychodów w kraju, czy też za granicą.

Ważne

TK uznał, że nakładanie na uprawnionych do renty socjalnej obowiązku nie tylko zamieszkania, lecz także przebywania na terytorium Polski jest niezgodne z konstytucją

@RY1@i02/2014/171/i02.2014.171.03300010b.803.jpg@RY2@

Joanna Śliwińska radca prawny

Joanna Śliwińska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 2 i 4 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. nr 135, poz. 1268 ze zm.).

Ustawa z 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.