Więcej nadzoru wojewody i szybszy powrót do rodziców

Pretekstem do jej przeprowadzenia stała się niejasna sytuacja związana z finansowaniem pobytu opuszczonych dzieci w podmiotach leczniczych. Posłowie przy wprowadzaniu zmian postanowili uregulować także inne elementy obowiązującego od ponad trzech lat systemu opieki. Prezydent podpisał właśnie nowelizację ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.).

Poprawek moc

Nowelizacja rozrosła się do pokaźnych rozmiarów. Zawiera prawie sto różnych modyfikacji. Ich waga jest bardzo różna, poczynając od zmian mających charakter doprecyzowujący lub uszczegóławiający niejasne przepisy, aż po wprowadzenie zupełnie nowych regulacji i usunięcie części tych dotychczas funkcjonujących. Równie obszerny jest sam zakres tematyczny zmian. Czekają one zarówno gminy, jak i powiaty, dla których podstawowym zadaniem jest prowadzenie rodzinnej oraz instytucjonalnej pieczy zastępczej. Nowe obowiązki są nakładane również na wojewodów. Samorządy wojewódzkie za pośrednictwem prowadzonych przez siebie ośrodków mają jeszcze skuteczniej działać, poszukując rodziców dla zakwalifikowanych do adopcji dzieci. Tym samym wzrosła rola i uprawnienia ośrodków adopcyjnych.

Wśród wprowadzanych zmian warto zwrócić uwagę na próbę ujednolicenia zasad prowadzenia świetlic środowiskowych. Ustawa wprowadza też dodatkowe rozwiązania, które mają zapobiegać przypadkom, gdy rodzicami zastępczymi zostają osoby bez odpowiednich predyspozycji do zajmowania się dziećmi. Będą musieli obowiązkowo poddać się badaniom psychologicznym.

Bardzo ważnym obowiązkiem dla powiatów będzie podejmowanie działań, które mają uregulować sytuację prawną dziecka w sytuacji, gdy szanse na jego powrót do rodziny są niewielkie, a mogłoby ono znaleźć nową rodzinę. Utworzono casus 18 miesięcy. Po takim okresie przebywania dziecka w pieczy zastępczej sąd będzie zobowiązany do orzeczenia, czy dziecko może ewentualnie wrócić do swojej rodziny.

Jednocześnie lokalne władze muszą się przygotować na to, że ich działania będą baczniej obserwowane. Nadzór nad nimi będzie bowiem sprawował wojewoda, którego pracownicy zostali zaopatrzeni w wiele instrumentów pozwalających na przeprowadzanie kontroli i wymierzanie sankcji.

Zmiany dobre. Ale nie wszystkie

Nie należy jednak zapominać, że tak samo jak wprowadzanie ustawy o pieczy zastępczej budziło zastrzeżenia i wątpliwości samorządów, tak i jej nowelizacja nie jest wolna od podobnych obaw. Wątpliwości co do niektórych zapisów mają zarówno urzędnicy, jak przedstawiciele organizacji pozarządowych. Największe kontrowersje budzi wprowadzenie funkcji kontrolera, który może wchodzić do rodziny zastępczej niemal w każdej chwili. Może też rozmawiać z dzieckiem bez obecności psychologa czy innej znanej dziecku zaprzyjaźnionej osoby.

Samorządy obawiają się również wzrostu kosztów pieczy zastępczej. Ustawa zakłada, skądinąd dobre rozwiązanie, zgodnie z którym koordynator czy asystent zajmujący się rodziną zastępczą będzie miał pod opieką nie 30 a 15 rodzin. To jednak obciążenie finansowe, bo trzeba będzie zatrudnić dodatkowych pracowników i przygotować dla nich miejsca pracy. Dodatkowe wydatki trzeba będzie także ponieść na kontrolerów. Samorządy obawiają się, że jak w przypadku wielu ustaw za dobrymi społecznie rozwiązaniami nie idą pieniądze z budżetu państwa.

Przedstawiciele organizacji pozarządowych, zgodnie pozytywnie oceniają kierunek zmian, które proponuje nowela ustawy. Za najważniejsze uważają zwrot w kierunku rodziny dziecka pozostającego w pieczy. Jednak krytykowana jest niespójność przepisów, co prawdopodobnie będzie skutkowało kolejnymi nowelizacjami. Niedoprecyzowane są zapisy związane z usamodzielnianiem się wychowanków domów dziecka oraz te związane z opieką nad dziećmi niepełnosprawnymi.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Monika Górecka-Czuryłło

monika.gorecka@infor.pl