Zaległe składki obciążą członków zarządu stowarzyszenia

Członkowie zarządu odpowiadają w sposób solidarny za niezapłacone przez stowarzyszenie składki na ubezpieczenia społeczne. Stanowić to może w praktyce znaczne obciążenie dla osób sprawujących tę funkcję. Mogą jednak uwolnić się od tej odpowiedzialności, przede wszystkim wskazując na brak przesłanek uprawniających ZUS do obciążenia składkami lub udowadniając okoliczności wyłączające ich odpowiedzialność.

Odpowiedzialność wynika z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który odsyła do art. 116a ordynacji podatkowej (dalej: o.p.). Przepis ten przewiduje, że za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przepisy art. 116 stosuje się odpowiednio.

Przy tym odpowiedzialność członków zarządu obejmuje tylko zaległości z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (art. 116 par. 2 o.p.).

Bezskuteczność egzekucji

Podstawowym warunkiem odpowiedzialności członka zarządu jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko stowarzyszeniu. Bez stwierdzenia tej okoliczności ZUS nie może występować z roszczeniami wobec członków zarządu. Pojęcie bezskuteczności określiła uchwała Sądu Najwyższego z 13 mają 2009 r. (sygn. akt I UZP 4/09, OSNP 2009/23-24/319), gdzie wskazano, że bezskuteczność egzekucji z majątku spółki, o której mowa w art. 116 par. 1 o.p., może być stwierdzona wyłącznie w postępowaniu w sprawie egzekucji należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które poprzedza wydanie decyzji o odpowiedzialności członka zarządu za te należności. Zatem do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji warunkującej odpowiedzialność członka zarządu konieczne jest uprzednie prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Przy czym bezskuteczność egzekucji musi dotyczyć całego majątku stowarzyszenia. Dlatego nie można przyjmować, że nieudana egzekucja tylko z części jego majątku (np. tylko z rachunku bankowego stowarzyszenia) lub przeprowadzona z wykorzystaniem tylko jednego ze sposobów egzekucji wystarcza do przyjęcia bezskuteczności egzekucji jako przesłanki odpowiedzialności. Podobnie wypowiadał się SN w wyroku z 11 maja 2006 r. (sygn. akt I UK 271/05, OSNP 2007/9-10/142). W takich sytuacjach członek zarządu mógłby uwolnić się od odpowiedzialności, podnosząc zarzut, że ZUS nie wykazał bezskuteczności egzekucji wobec stowarzyszenia.

Bez konsekwencji

Artykuł 116 o.p. przewiduje wyraźnie trzy przesłanki pozwalające członkowi zarządu na uwolnienie się od odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek. Może to mieć miejsce przede wszystkim wówczas, gdy wykaże, że we właściwym czasie nastąpiło zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub o wszczęcie postępowania układowego. Ponadto będzie wolny od odpowiedzialności, gdy udowodni, że niezgłoszenie takiego wniosku nie nastąpiło z jego winy. Może tu np. chodzić o sytuację, gdy dana osoba wykaże, że na skutek ciężkiej choroby lub wypadku nie brała udziału w czynnościach zarządu i nie miała faktycznej możliwości przekonania się o istnieniu podstaw do wnioskowania o wszczęcie tych postępowań. Natomiast w przypadku, gdy stowarzyszenie nie prowadziło działalności gospodarczej, członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości składkowe przez wykazanie braku winy w niewszczęciu postępowania likwidacyjnego stowarzyszenia. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 22 listopada 2012 r. (sygn. akt I UK 229/12, OSNP 2013/19-20/237).

Kolejną przesłanką wyłączającą odpowiedzialność członka zarządu jest wskazanie przez niego mienia spółki, które pozwalałoby na zaspokojenie w znacznej części należności z tytułu nieopłaconych składek. Chodzi tu oczywiście o mienie nieznane ZUS i nieobjęte dotychczas postępowaniem egzekucyjnym. Uwolnienie się od odpowiedzialności nie może jednak nastąpić poprzez wskazanie należności spornych czy niezaakceptowanych przez dłużnika. Spełnienie tej przesłanki wymaga bowiem wskazania mienia, z którego egzekucja jest faktycznie możliwa, co w praktyce oznacza, iż egzekucja ta musi być realna do przeprowadzenia i skutkująca zaspokojeniem wierzyciela, a więc za majątek w powyższym rozumieniu nie mogą być uznane wierzytelności sporne. Tak też podnosił SN w wyroku z 2 października 2013 r. (sygn. akt II UK 66/13, LEX nr 1396080).

Zasady z ordynacji podatkowej

Artykuł 116 o.p., odpowiednio stosowany do składek, przewiduje, że za zaległości spółki z o.o., spółki z o.o. w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

@RY1@i02/2014/137/i02.2014.137.03300010a.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 116 i 116a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.).