Własna firma nie dla dyrektora w urzędzie

Członków korpusu służby cywilnej obowiązują ograniczenia w prowadzeniu dodatkowej działalności zarobkowej. Osoby zatrudnione w administracji publicznej powinny się bowiem poświęcić tej działalności, a nie ubocznemu zarobkowaniu. Poza tym dodatkowe zatrudnienie może prowadzić do wywierania na urzędnika różnorakich nacisków lub powstawania konfliktu interesów. Takie ograniczenia mają także przeciwdziałać korupcji, zapewnić bezstronność i przejrzystość działań administracji publicznej. Dlatego osób na najwyższych stanowiskach w służbie cywilnej dotyczą dodatkowe obostrzenia wynikające z ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 216, poz. 1584 z późn. zm., zwana ustawą antykorupcyjną).

Dla kogo zakaz

Regulację antykorupcyjną stosuje się do szefa służby cywilnej i jego zastępcy, jako do osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe w rozumieniu ustawy z 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 79, poz. 430 z późn. zm., ustawa kominowa). Ponadto podlegają jej członkowie korpusu, zajmujący stanowiska:

1) dyrektora generalnego, dyrektora departamentu (jednostki równorzędnej) i jego zastępcy oraz naczelnika wydziału (jednostki równorzędnej) - w urzędach naczelnych i centralnych organów administracji rządowej,

2) dyrektora generalnego urzędu wojewódzkiego, dyrektora wydziału (jednostki równorzędnej) i jego zastępcy oraz głównego księgowego - w urzędach terenowych organów rządowej administracji ogólnej,

3) kierownika urzędu i jego zastępcy - w urzędach terenowych organów rządowej administracji specjalnej,

4) równorzędne pod względem płacowym ze stanowiskami wymienionymi wyżej w pkt 1-3.

Naruszenie przez członka korpusu służby cywilnej przepisów antykorupcyjnych stanowi przewinienie służbowe podlegające odpowiedzialności dyscyplinarnej lub jest podstawą do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Wybór lub powołanie do władz spółki, spółdzielni lub fundacji z naruszeniem zakazów są z mocy prawa nieważne i nie podlegają wpisowi do właściwego rejestru. Byli członkowie korpusu, podlegający ustawie antykorupcyjnej, nie mogą przed upływem roku od zaprzestania zajmowania stanowiska być zatrudnieni lub wykonywać innych zajęć u przedsiębiorcy, jeśli brali udział w wydaniu rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych dotyczących tego przedsiębiorcy, chyba że w uzasadnionym przypadku zgodę na wcześniejsze zatrudnienie wyrazi komisja powołana przez prezesa Rady Ministrów. Ponadto ten, kto zatrudnia byłych członków korpusu wbrew temu zakazowi, podlega karze aresztu albo grzywny.

Oświadczenia majątkowe

Członkowie korpusu służby cywilnej podlegający ustawie antykorupcyjnej oraz wszyscy pozostali urzędnicy tej służby muszą też składać oświadczenie o swoim stanie majątkowym, dotyczące ich majątku odrębnego oraz majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. Składa się je dyrektorowi generalnemu (kierownikowi jednostki) przed objęciem stanowiska, a następnie co roku do 31 marca, według stanu na 31 grudnia roku poprzedniego, a także w dniu zwolnienia stanowiska.

Oświadczenie takie powinno zawierać w szczególności informacje o posiadanych zasobach pieniężnych, nieruchomościach, udziałach i akcjach w spółkach prawa handlowego, prowadzonej działalności gospodarczej oraz pełnionych funkcjach w spółkach lub spółdzielniach, a także o nabytym przez składającego oświadczenie albo jej małżonka od Skarbu Państwa mieniu, które było zbywane w drodze przetargu. To samo dotyczy mienia innej państwowej osoby prawnej lub jednostek samorządu terytorialnego. Wzór oświadczenia określa rozporządzenie prezydenta RP z 4 lipca 2011 r. w sprawie określenia wzorów formularzy oświadczeń o prowadzeniu działalności gospodarczej i o stanie majątkowym (Dz.U. nr 150, poz. 890).

Podmiot, któremu składa się oświadczenie, dokonuje analizy danych zawartych w oświadczeniu. Ma też prawo porównać treść analizowanego oświadczenia z treścią wcześniej złożonych oświadczeń. Dokumenty te przechowuje się przez 6 lat. Kontroli rzetelności i prawdziwości oświadczeń dokonuje Centralne Biuro Antykorupcyjne.

Niezłożenie oświadczenia oraz podanie w nim nieprawdy powoduje odpowiedzialność dyscyplinarną. Niezależnie od odpowiedzialności służbowej ten, kto podaje w nim nieprawdę, popełnia przestępstwo, za które grozi do lat 5 pozbawienia wolności, a w przypadkach mniejszej wagi - kara pozbawienia wolności do roku, kara ograniczenia wolności albo grzywna.

Sprawdzą też małżonka

Osoby zajmujące kierownicze stanowiska państwowe, w szczególności szef służby cywilnej i jego zastępca, muszą złożyć przełożonemu oświadczenia o działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonka - przed powołaniem na stanowisko, a także o zamiarze podjęcia takiej działalności lub zmianie jej charakteru - w trakcie pełnienia funkcji. Informacje zawarte w tym oświadczeniu stanowią tajemnicę służbową. Komisja powołana przez prezesa Rady Ministrów, na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przełożonego, wydaje w terminie 14 dni od złożenia wniosku opinię, czy prowadzona bądź zamierzona działalność gospodarcza może wywołać podejrzenie o stronniczość lub interesowność osoby składającej oświadczenie. Opinię tę z urzędu doręcza się przełożonemu.

Podanie w oświadczeniu o działalności gospodarczej małżonka nieprawdy, a także jego niezłożenie, jest zagrożone takimi samymi sankcjami jak niezłożenie oświadczenia majątkowego bądź podanie w nim nieprawdy. Szef służby cywilnej oraz jego zastępca mają ponadto obowiązek zgłaszania informacji określonych w art. 12 ust. 2-4 ustawy antykorupcyjnej, dotyczących korzyści uzyskiwanych przez nich lub ich małżonków do jawnego Rejestru Korzyści prowadzonego przez Państwową Komisję Wyborczą.

Czego nie wolno

Członkowie korpusu służby cywilnej, którzy podlegają ustawie antykorupcyjnej, nie mogą:

● być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółek prawa handlowego, chyba że zostali wyznaczeni do spółki z udziałem Skarbu Państwa, innych państwowych osób prawnych lub samorządowych osób prawnych jako reprezentanci tych publicznych podmiotów (osoby te nie mogą zostać wyznaczone do więcej niż dwóch spółek prawa handlowego). Reprezentanci Skarbu Państwa w spółkach prawa handlowego mogą otrzymywać z tytułu tej funkcji odrębne wynagrodzenie zgodnie z ustawą kominową,

● być zatrudnieni lub wykonywać innych zajęć w spółkach prawa handlowego, które mogłyby wywoływać podejrzenie o ich stronniczość lub interesowność,

● być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółdzielni, z wyjątkiem rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych,

● być członkami zarządów fundacji prowadzących działalność gospodarczą, posiadać w spółkach prawa handlowego więcej niż 10 proc. akcji lub udziały przedstawiające więcej niż 10 proc. kapitału zakładowego - w każdej z tych spółek,

● prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności, z wyjątkiem prowadzenia rodzinnego gospodarstwa rolnego.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl