Jajo jaju nierówne

Nie ma Wielkanocy bez jajek. Statystycznie przez dwa świąteczne dni każdy Polak zje po 5 sztuk. Czy to będą jaja z ferm, od szczęśliwej kury, czy może ekologiczne?

Przede wszystkim czytajmy oznaczenia, bo każde jajo musi mieć stempel. Najbliższe naturze są te zaczynające się od cyfry 0, co oznacza chów ekologiczny, a więc kura spaceruje po podwórku, może wchodzić do kurnika, kiedy chce, a zimą jest karmiona paszą z certyfikatem ekologicznym. Jaja z hodowli wolnowybiegowej oznaczone są cyfrą 1, czyli nasza nioska w ciągu dnia spaceruje, a na noc jest zaganiana do kurnika. Chów ściółkowy, czyli cyfra 2 na skorupce, wskazuje, że kura porusza się swobodnie, ale tylko w pomieszczeniu, nie wychodzi na podwórko, a na jednym metrze kwadratowym żyje nawet dziewięć niosek. Niestety może to też oznaczać, że karma miesza się z odchodami.

Ponad 90 proc. jaj dostępnych w handlu pochodzi z chowu klatkowego, bo są najtańsze i najłatwiejsze w produkcji. Kura ma do dyspozycji klatkę o powierzchni kartki A4, której nigdy nie opuszcza, nigdy też nie wychodzi na dwór. Oznaczenie producenta na skorupce takich jajek zaczyna się od cyfry 3. Jaja z chowu klatkowego mają najmniejszą zawartość witaminy D, która powstaje pod wpływem promieni słonecznych. Za to na fermach przemysłowych linia produkcyjna może być tak zaprojektowana, że pierwszą osobą, która bierze jajko do ręki, jest dopiero konsument. Kury są tam pod ścisłym nadzorem weterynaryjnym, a w paszach dostają wszystkie niezbędne składniki.

Sumienie podpowiada jednak, aby wybierać jajka z plakietką "eko" lub te z zieloną trawą na wytłoczce i zapewnieniem, że kura żyje na wolności, dziobie sobie trawkę i żyjące w niej robaczki, dostaje certyfikowaną karmę, albo pojechać na targ i kupić kilka ubrudzonych, ułożonych w wiklinowym koszyku jajek. Bardzo łatwo jednak jest się nabrać na pseudoekologię. Jajka ze wsi, od szczęśliwych kur lub z zielonych płuc Polski to często mamienie klienta. Zazwyczaj takie napisy umieszczone są na opakowaniu jajek z chowu klatkowego, potwierdzenia oczywiście należy szukać w cyfrze na skorupce.

A co sprzedaje babcia z koszyka na targowisku? Tego nie wie nikt. Przedsiębiorcza oszustka udająca wiejską gospodynię mogła jajka kupić w supermarkecie, zmyć pieczątki, a skorupki umazać słomą. Jeśli rzeczywiście hoduje kury, mogły one dziobać na podwórku rozsypane nawozy albo resztki azbestowego dachu z zawalonej szopy. Niewielkie hodowle nie podlegają bowiem żadnym kontrolom, a jajka nie muszą być znakowane.

Według naukowców sposób hodowli kur nie ma zasadniczego wpływu na wartości odżywcze jaj, ale dobierając odpowiednie pasze, można je wzbogacić np. w kwasy tłuszczowe omega-3. Jaja zawierają także komplet aminokwasów niezbędnych dla człowieka. Żółtka są źródłem witamin (A, D, E i K oraz B2) i kwasu foliowego. Jajka mają również znaczne ilości żelaza, fosforu i magnezu. Wartość energetyczna średniej wielkości jaja kurzego to zaledwie ok. 80 kcal.

Żeby jajka mogły mieć znak eko

Kura musi żyć w luksusowych warunkach kiedy osiągnie co najmniej półtora miesiąca. Według prawa oznacza to, że na metr kwadratowy kurnika może przypadać nie więcej niż 6 niosek, każda z nich ma grzędę o długości 18 cm oraz do dyspozycji 4 metry kwadratowe na wybiegu. Kura może dostawać wyłączenie ekologiczne pasze, leki zaś tylko w razie chorób, a nie profilaktycznie, jak to bywa na wielkich fermach. Certyfikaty rolnictwa ekologicznego wydają instytucje, które muszą uzyskać upoważnienie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jest ich w Polsce dziesięć.

@RY1@i02/2014/076/i02.2014.076.007000200.803.jpg@RY2@

SHUTTERSTOCK

Danuta Pawłowska

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 2 ustawy z 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz.U. nr 116, poz. 975).

Rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 z 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produkcji ekologicznej (Dz.Urz. L 189 z 20 lipca 2007 r.).

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2295/2003 z 23 grudnia 2003 r. wprowadzające szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (EWG) nr 1907/90 w sprawie niektórych norm handlowych w odniesieniu do jaj (Dz.Urz. L 34 z 24 grudnia 2003 r. ze zm.).

PORADA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/076/i02.2014.076.007000200.804.jpg@RY2@

Beata Majchrzak naczelnik Wydziału Kontroli Artykułów Pochodzenia Zwierzęcego w Głównym Inspektoracie Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych

Jaja znajdujące się w obrocie detalicznym (np. w sklepie) są obowiązkowo znakowane na skorupie kodem producenta składającym się z liter i dziewięciu cyfr, tj.:

litery oznaczają kod państwa, w którym jaja były wyprodukowane (kraj, w którym znajduje się ferma) - dla Polski jest to symbol PL;

j edna cyfra wskazuje na sposób utrzymania kur:

0 - chów ekologiczny;

1 - chów na wolnym wybiegu;

2 - chów ściółkowy;

3 - chów klatkowy;

osiem cyfr - weterynaryjny numer identyfikacyjny nadawany przez lekarza weterynarii.

Dodatkowo również na opakowaniu jaj, np. na wytłoczce, musi być umieszczona informacja o metodzie chowu kur.

Kod producenta jest nanoszony na jaja w miejscu produkcji - na fermie lub w pierwszym zakładzie pakowania jaj. Z obowiązku znakowania jaj tym kodem zwolnieni są producenci, którzy utrzymują nie więcej niż 50 kur niosek, a zatem jaja z takich ferm wprowadzone do obrotu nie muszą mieć na skorupie kodu producenta. Nie muszą być również sprzedawane w oznakowanych opakowaniach. Możliwość nieznakowania skorup jaj kodem producenta nie może być uznana za dowód innego niż klatkowy typu chowu kur niosek.

Inspekcja JHARS w latach 2012-2013 podczas kontroli w zakresie jakości handlowej jaj, przeprowadzanych w podmiotach zajmujących się sortowaniem, znakowaniem i pakowaniem jaj, stwierdziła jeden przypadek bezprawnego stosowania na opakowaniu jaj informacji dotyczących ekologicznej metody produkcji. Produkt może być znakowany jako ekologiczny, wyłącznie jeżeli spełnia wymogi rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z 28 czerwca 2007 r.