Pomoże pełnomocnik albo nakładka z alfabetem Braille’a

Kodeks wyborczy przewiduje wiele rozwiązań gwarantujących osobom niepełnosprawnym możliwość realizacji ich praw wyborczych. Po pierwsze uzyskali oni daleko idące prawo do informacji wyborczej, związane zarówno z głosowaniem, jak i uzyskiwaniem informacji o wynikach. Po drugie stworzono niepełnosprawnym możliwości głosowania przy pomocy specjalnych nakładek na karty z alfabetem Braille’a, które pozwalają na samodzielne oddanie głosu niewidomym lub słabowidzącym.

To tylko przykładowe uprawnienia. Osoba niepełnosprawna musi jednak pamiętać o zachowaniu terminów wynikających z kalendarza wyborczego.

Dla gminy rozwiązania ułatwiające wybory niepełnosprawnym to dodatkowe obowiązki.

Prawo do informacji

Wyborca niepełnosprawny wpisany do rejestru wyborców w danej gminie ma prawo do uzyskiwania informacji o:

wterminie wyborów oraz godzinach głosowania;

wwłaściwym dla siebie okręgu wyborczym i obwodzie głosowania;

wlokalach obwodowych komisji wyborczych przystosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych, znajdujących się najbliżej miejsca zamieszkania wyborcy niepełnosprawnego;

wwarunkach dopisania do spisu wyborców w obwodzie głosowania, w którym znajduje się lokal obwodowej komisji wyborczej przystosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych;

wkomitetach wyborczych biorących udział w wyborach oraz zarejestrowanych kandydatach i listach kandydatów;

wwarunkach oraz formach głosowania.

Informacje te są przekazywane wyborcy niepełnosprawnemu, na jego wniosek, przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) telefonicznie lub w drukowanych materiałach informacyjnych, w tym w formie elektronicznej. Informacje powinny być także dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej gminy oraz podawane do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.

Przez pocztę

Z tego uprawnienia mogą skorzystać wyborcy mający orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 ze zm.). Prawo to przysługuje także wyborcy mającemu orzeczenie organu rentowego o:

wcałkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 poz. 1440 ze zm.; dalej: u.e.r.);

wniezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 u.e.r.;

wcałkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 u.e.r.;

wzaliczeniu do I grupy inwalidów;

wzaliczeniu do II grupy inwalidów;

wstałej albo długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym - któremu przysługuje zasiłek pielęgnacyjny.

Zamiar głosowania korespondencyjnego powinien być zgłoszony przez wyborcę niepełnosprawnego wójtowi najpóźniej w 20. dniu przed datą wyborów, czyli do 5 maja 2014 r.

Zgłoszenie może być dokonane ustnie, pisemnie, telefaksem lub w formie elektronicznej. Powinno zawierać określone dane. Do zgłoszenia należy dołączyć kopię aktualnego orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Jeżeli zgłoszenia dokonano ustnie, wyborca musi odrębnie przekazać orzeczenie urzędowi gminy. Może też zażądać przesłania mu wraz z pakietem wyborczym nakładki w alfabecie Braille’a.

Przypominamy, że wyborca musi być skreślony ze spisu w obwodzie właściwym dla miejsca stałego zamieszkania i ujęty w spisie wyborców w obwodzie wyznaczonym dla celów głosowania korespondencyjnego na terenie gminy, w której wyborca ma miejsce stałego zamieszkania.

Co w kopercie

Urząd gminy nie później niż siódmego dnia przed datą wyborów, czyli 18 maja 2014 r., musi przesłać niepełnosprawnemu pakiet wyborczy. Powinien on być doręczony wyłącznie do rąk własnych, po okazaniu dokumentu potwierdzającego tożsamość i pisemnym pokwitowaniu odbioru. Jeżeli adresat nie może potwierdzić odbioru, doręczający sam stwierdzi datę doręczenia oraz wskaże odbierającego i przyczynę braku jego podpisu. W przypadku jego nieobecności doręczający musi umieścić zawiadomienie o terminie powtórnego doręczenia w skrzynce na listy lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania. Termin powtórnego doręczenia nie może być dłuższy niż trzy dni od dnia pierwszego doręczenia.

W skład pakietu wyborczego przekazywanego wyborcy wchodzą: koperta zwrotna, karta do głosowania, koperta na kartę do głosowania, oświadczenie o osobistym i tajnym oddaniu głosu na karcie do głosowania, instrukcja głosowania korespondencyjnego i ewentualnie nakładka na kartę do głosowania sporządzona w alfabecie Braille’a.

Na karcie do głosowania wyborca oddaje głos w sposób określony w informacji znajdującej się w dolnej części karty. Następnie kartę należy umieścić w kopercie oznaczonej jako "Koperta na kartę do głosowania" i zakleić. Zaklejoną kopertę na kartę do głosowania wyborca wkłada do koperty zwrotnej zaadresowanej na adres obwodowej komisji wyborczej. Do koperty należy także włożyć oświadczenie o osobistym i tajnym oddaniu głosu.

Kopertę zwrotną należy zakleić i nadać na adres obwodowej komisji wyborczej. Nadanie polega na przekazaniu koperty zwrotnej przedstawicielowi Poczty Polskiej, w miejscu zamieszkania wyborcy głosującego korespondencyjnie. Ten wyda dowód nadania. Czynność może nastąpić nie później niż ostatniego roboczego dnia przed dniem wyborów. Termin nadania można ustalić w trakcie doręczania pakietu wyborczego. Do czasu zakończenia głosowania kopertę zwrotną można też osobiście dostarczyć do obwodowej komisji wyborczej, której adres znajduje się na kopercie zwrotnej.

Głosować korespondencyjne nie mogą wyborcy niepełnosprawni umieszczeni w spisach wyborców w: obwodach głosowania utworzonych w zakładach opieki zdrowotnej, domach pomocy społecznej, zakładach karnych i aresztach śledczych oraz domach studenckich, a także w obwodach na polskich statkach morskich, a ponadto wyborcy, którzy udzielili pełnomocnictwa do głosowania.

W okręgowej komisji wyborczej, w której przeprowadzane jest głosowanie korespondencyjne, stosuje się specjalnie dla tego głosowania drugą urnę wyborczą (art. 45 par. 2 kodeksu wyborczego).

Pomoże inna osoba

Wyborcy niepełnosprawni uprawnieni do głosowania korespondencyjnego oraz ci, którzy najpóźniej w dniu głosowania ukończą 75 lat, mogą wziąć udział w wyborze eurodeputowanego za pośrednictwem pełnomocnika. Może nim być osoba wpisana do rejestru wyborców w tej samej gminie, co udzielający pełnomocnictwa, lub mająca zaświadczenie o prawie do głosowania. Pełnomocnikiem nie może być osoba wchodząca w skład komisji obwodowej właściwej dla obwodu głosowania osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania, a także mąż zaufania i osoba kandydująca w wyborach.

Pełnomocnictwo można przyjąć od jednej osoby; od dwóch tylko wtedy, jeżeli co najmniej jedną z nich jest wstępny (ojciec, matka, dziadek, babka, itd.), zstępny (syn, córka, wnuk, wnuczka, itd.), małżonek, brat, siostra lub osoba pozostająca w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli w stosunku do pełnomocnika. Pełnomocnictwa udziela się przed wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) lub przed innym pracownikiem urzędu gminy przez niego upoważnionym.

Wniosek do wójta

W celu sporządzenia aktu pełnomocnictwa wyborca musi złożyć wniosek do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminy, w której jest wpisany do rejestru wyborców. Termin na dokonanie tej czynności upływa 15 maja 2014 r. Wniosek powinien zawierać: dane personalne, numer PESEL oraz adres zamieszkania zarówno wyborcy, jak i osoby, której ma być udzielone pełnomocnictwo do głosowania, a także wyraźne oznaczenie wyborów, których dotyczy. Do wniosku dołącza się:

wkopię aktualnego orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności osoby udzielającej pełnomocnictwa,

wpisemną zgodę osoby mającej być pełnomocnikiem, zawierającą jej nazwisko i imię oraz adres zamieszkania, a także dane osoby udzielającej pełnomocnictwa,

wkopię zaświadczenia o prawie do głosowania wydanego osobie mającej być pełnomocnikiem.

Akt pełnomocnictwa jest sporządzany z zasady w miejscu zamieszkania wyborcy, chyba że we wniosku zwróci się on o sporządzenie tego dokumentu w innym miejscu na obszarze gminy.

Wyborca ma prawo cofnąć pełnomocnictwo.

Głosowania przez pełnomocnika nie przeprowadza się w: obwodach głosowania utworzonych w zakładach opieki zdrowotnej, domach pomocy społecznej, zakładach karnych i aresztach śledczych oraz domach studenckich.

Czynności związane ze sporządzeniem aktu pełnomocnictwa do głosowania są zadaniem zleconym gminy - wolnym od opłat. Podobnie pełnomocnik nie może pobierać od udzielającego pełnomocnictwa do głosowania żadnych opłat za głosowanie w jego imieniu w wyborach. Zakazane jest także udzielanie pełnomocnictwa w zamian za jakąkolwiek korzyść majątkową lub osobistą.

Z ułatwieniami

Wyborca niepełnosprawny może także oddać głos w wybranym przez siebie lokalu dostosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych (ma być ich minimum 1/5 ogółu). W tym celu powinien złożyć wniosek o dopisanie do spisu wyborców w obwodzie właściwym dla tego lokalu. Wniosek składa się w urzędzie gminy najpóźniej w 13. dniu przed datą wyborów, czyli do 12 maja 2014 r.

Wyborca zostanie wówczas skreślony ze spisu wyborców w obwodzie właściwym dla miejsca stałego zamieszkania.

Gdy niepełnosprawny jest obywatelem państwa UE, dopisywany jest do części B spisu wyborców. We wniosku podaje wówczas m.in. obywatelstwo państwa członkowskiego UE, numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość oraz adres zamieszkania.

Informacja o lokalach obwodowych komisji wyborczych dostosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych musi być dostępna w Biuletynie Informacji Publicznej gminy oraz w obwieszczeniu wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o numerach i granicach obwodów głosowania, najpóźniej w 30. dniu przed dniem wyborów, czyli 26 kwietnia 2014 r.

Wyborca niepełnosprawny może także głosować w lokalu wyborczym przy użyciu nakładki na kartę do głosowania sporządzonej w alfabecie Braille’a. Zamiar należy zgłosić wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) najpóźniej 12 maja 2014 r. Zgłoszenie w tej sprawie może być dokonane ustnie, pisemnie, telefaksem lub w formie elektronicznej. Należy wskazać przy tym obwód głosowania właściwy dla miejsca zamieszkania.

W dniu wyborów obwodowa komisja wyborcza wraz z kartą do głosowania wyda niepełnosprawnemu, na jego prośbę, nakładkę na kartę. Po oddaniu głosu wyborca zwraca ją komisji.

Kto wesprze

Wyborcy niepełnosprawnemu, na jego prośbę, może pomagać w głosowaniu w lokalu wyborczym inna osoba, w tym także niepełnoletnia. Pomoc ta może mieć tylko techniczny charakter. Nie może ona polegać na sugerowaniu wyborcy sposobu głosowania lub na głosowaniu w zastępstwie tego wyborcy.

Dopuszczalne jest, aby na życzenie wyborcy niepełnosprawnego w pomieszczeniu za zasłoną przebywała osoba udzielająca pomocy. Osobą tą nie może być członek komisji ani mąż zaufania. Komisja jest zobowiązana, na prośbę wyborcy niepełnosprawnego, do przekazania ustnie treści obwieszczeń wyborczych w zakresie informacji o komitetach wyborczych biorących udział w wyborach oraz zarejestrowanych kandydatach i listach kandydatów.

Najważniejsze terminy dla niepełnosprawnych wyborców

	złożenie wniosku o dopisanie do spisu wyborców w obwodzie głosowania właściwym dla lokalu przystosowanego do potrzeb osób niepełnosprawnych
	zgłoszenie zamiaru głosowania przy użyciu nakładki sporządzonej w alfabecie Braille’a
	złożenie wniosku o sporządzenia aktu pełnomocnictwa
	złożenie wójtowi oświadczenia o cofnięciu pełnomocnictwa
	gdy upłynie termin na złożenie wójtowi oświadczenia o cofnięciu pełnomocnictwa można je złożyć obwodowej komisji wyborczej w dniu głosowania pod warunkiem, że pełnomocnik jeszcze nie oddał głosu

WAŻNE

Obwieszczenia wyborcze umieszczane zarówno w lokalu wyborczym, jak i poza nim oraz wyniki głosowania w obwodach i okręgach wyborczych powinny być zawieszane w miejscach łatwo dostępnych dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej

WAŻNE

Wyborca, który udzielił pełnomocnictwa, może głosować osobiście w lokalu wyborczym, jeżeli wcześniej nie oddał głosu jego pełnomocnik. Spowoduje to wygaśnięcie pełnomocnictwa

WAŻNE

Wyborca musi być skreślony ze spisu w obwodzie właściwym dla miejsca stałego zamieszkania i ujęty w spisie w obwodzie głosowania właściwym dla obwodowej komisji, wyznaczonej dla celów głosowania korespondencyjnego na terenie gminy, w której głosujący ma miejsce stałego zamieszkania

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl