ZUS ściga za zaległe składki, choć nie powinien

Pomimo rozbieżności w orzecznictwie uznać trzeba , że brak jest podstaw do obciążenia likwidatorów spółek kapitałowych lub innych osób prawnych odpowiedzialnością za niezapłacone przez te podmioty składki na ubezpieczenia społeczne.

Odpowiedzialność likwidatorów za nieuiszczone przez firmę składki ubezpieczeniowe wywodzi się z art. 31 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.), które odsyłają do art. 116 ordynacji podatkowej (dalej: o.p.).

Zgodnie z art. 116 o.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Zaznaczyć należy, że analogiczne zasady dotyczą też odpowiedzialności osób zarządzających innymi osobami prawnymi. Wynika to z art. 116a o.p., według którego za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przepisy art. 116 stosuje się tu odpowiednio.

Wprawdzie art. 116 i 116a o.p. odnoszą się bezpośrednio tylko do odpowiedzialności członków zarządu oraz osób zarządzających innymi osobami prawnymi (np. dyrektorów przedsiębiorstw państwowych), to jednak Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2008 roku (sygn. akt II UK 341/07 OSNP 2009/23-24/322) stwierdził, że odpowiedzialność przewidzianą w art. 116 par. 1 o.p. związaną z bezskutecznością egzekucji składek powstałych wobec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji ponosi także były członek zarządu ustanowiony jej likwidatorem.

Później jednak Sąd Najwyższy doszedł do odmiennego stanowiska i w uzasadnieniu uchwały z 13 października 2009 r. (sygn. akt II UZP 9/09 OSNP 2010/7-8/95) stwierdził, że zakresem podmiotowym art. 116a o.p. objęci są członkowie organów zarządzających innymi niż spółki kapitałowe osobami prawnymi. Z wykładni językowej tego przepisu wynika, że dotyczy on wyłącznie tych osób, które pełnią funkcje organów danej osoby prawnej w myśl przepisów regulujących jej ustrój. Natomiast likwidator nie jest członkiem organu zarządzającego osobą prawną (w szczególności nie jest członkiem zarządu spółki kapitałowej), a tylko osoby wchodzące w skład tego organu mogą ponosić odpowiedzialność za zaległości składkowe spółki na podstawie art. 116 o.p. [przykład 5]

Dotyczy to również i takiej sytuacji, gdy zgodnie z art. 276 i art. 463 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) likwidatorami zostały ustanowione osoby pełniące wcześniej funkcję członków zarządu, ponieważ występują one wówczas w innej roli. Podobnie nie ponosiłyby tej odpowiedzialności także takie podmioty, jak: osoba wyznaczona na podstawie art. 33a ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 112, poz. 981 ze zm.) na stanowisko tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa państwowego lub na podstawie art. 66 ust. 1 tej ustawy na stanowisko zarządcy komisarycznego przedsiębiorstwa państwowego, gdyż także nie należą one do kategorii osób określanych mianem członków organów zarządzających inną osobą prawną w rozumieniu art. 116a ordynacji podatkowej.

PRZYKŁAD

Tylko wskazane osoby

Pan Edward został ustanowiony likwidatorem spółki z o.o. Spółka ta miała znaczne zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS przeprowadził postępowanie egzekucyjne wobec spółki. Egzekucja ta wobec braku majątki spółki okazała się jednak bezskuteczna. Wówczas ZUS wydał decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności za niezapłacone składki na pana Edwarda, uznając, że jako likwidator powinien on zapłacić kwotę 24 000 zł tytułem zaległych składek. Pan Edward, nie zgadzając się z tym, złożył odwołanie od decyzji ZUS do sądu, podnosząc, że nie jest członkiem zarządu spółki i ZUS bezpodstawnie żąda od niego zapłaty nieuiszczonych składek. ZUS w odpowiedzi na odwołanie wskazywał, że likwidator powinien odpowiadać tak, jak członek zarządu spółki, gdyż faktycznie nią zarządza. Sąd jednak nie podzielił tego stanowiska i uwzględnił odwołanie, uznając, że odpowiedzialność za nieuiszczone składki na podstawie art. 116 o.p. mogą ponosić tylko osoby wymienione w tym przepisie, a likwidator do nich nie należy.

@RY1@i02/2014/065/i02.2014.065.03300010a.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 31, art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.).