Objęcie stanowiska w innym urzędzie wyklucza ukaranie członka korpusu służby

Najistotniejszym etapem postępowania dyscyplinarnego jest orzekanie przed komisją dyscyplinarną. Procedura ta jest bardzo zbliżona do postępowania sądowego. Obwiniony może wybrać sobie obrońcę, również spoza korpusu służby cywilnej (np. adwokata). A w razie gdy rzecznik dyscyplinarny wniósł o orzeczenie kary wydalenia ze służby cywilnej albo wydalenia z pracy w urzędzie, a obwiniony nie ma obrońcy z wyboru, przewodniczący składu orzekającego wyznacza obrońcę z urzędu. Warunkiem nałożenia kary jest udowodnienie obwinionemu naruszenia spoczywającego na nim obowiązku. Jeśli do tego nie dojdzie, komisja dyscyplinarna musi go uniewinnić.

Wszczęcie procedury

Zgodnie z art. 126 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.; dalej: u.s.c.) komisja wszczyna postępowanie dyscyplinarne z dniem zgłoszenia wniosku rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania. Procedurę w tym zakresie uzupełnia rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 9 kwietnia 2009 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w służbie cywilnej (Dz.U. nr 60, poz. 493).

Po otrzymaniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przewodniczący komisji dyscyplinarnej wyznacza skład orzekający i kieruje sprawę do rozpoznania na rozprawie. Oznacza to, że komisja dyscyplinarna nie może wszcząć postępowania z własnej inicjatywy, bez wniosku rzecznika. W przypadku gdy sprawa nie ma braków, przewodniczący komisji kieruje ją do rozpoznania na rozprawie. Zarządza także doręczenie obwinionemu egzemplarza wniosku rzecznika o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego.

Na rozprawę wzywa się strony oraz zawiadamia o jej terminie obrońcę, jeżeli został ustanowiony. W wezwaniu oznacza się komisję dyscyplinarną, wymienia się skład orzekający oraz podaje, w jakiej sprawie, w jakim charakterze, miejscu oraz czasie ma się stawić adresat. Ponadto wskazuje się, czy jego stawiennictwo jest obowiązkowe oraz uprzedza o skutkach wynikających z niestawiennictwa. Doręczenie wezwania obwinionemu powinno nastąpić co najmniej 7 dni przed terminem rozprawy. W kwestii doręczania wezwań i innych pism stosuje się odpowiednio rozdział 8 dział I kodeksu postępowania administracyjnego.

Jawnie przed komisją

Rozprawa przed komisją dyscyplinarną ma charakter jawny. W uzasadnionych przypadkach skład orzekający może wyłączyć jawność rozprawy. Ogłoszenie orzeczenia musi być jednak jawne. Rozprawą kieruje oraz czuwa nad jej przebiegiem przewodniczący składu orzekającego. Musi on zapewnić stronom możliwość składania wyjaśnień i wniosków w sprawie oraz umożliwić im zadawanie pytań, a także wypowiadanie się co do wniosków strony przeciwnej i zebranych dowodów.

Rozprawa rozpoczyna się z chwilą odczytania przez rzecznika wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, a następnie przewodniczący składu orzekającego zwraca się do obwinionego z pytaniem, czy przyznaje się do zarzucanego mu czynu, oraz wzywa go do złożenia wyjaśnień. W dalszej kolejności komisja przeprowadza postępowanie dowodowe. Wnioski i oświadczenia stron (tj. rzecznika dyscyplinarnego oraz obwinionego) składane są na piśmie lub ustnie do protokołu. We wniosku należy podać oznaczenie oraz określić okoliczności, które mają być udowodnione. Można także wskazać proponowany sposób przeprowadzenia dowodu.

Komisja może wzywać i przesłuchiwać świadków i wzywać biegłych w celu zasięgnięcia opinii. W sytuacji kiedy świadek nie może stawić się z powodu zbyt trudnej do usunięcia przeszkody, komisja dyscyplinarna może zlecić jego przesłuchanie członkowi składu orzekającego.

Rozszerzenie zarzutów

Na podstawie okoliczności, które zostały ujawnione dopiero w toku rozprawy, rzecznik może zarzucić obwinionemu inny czyn oprócz tego, który objęty jest wnioskiem o wszczęcie postępowania. Komisja zawiesza wówczas postępowanie, chyba że za zgodą stron rozpozna sprawę na tej samej rozprawie w zakresie rozszerzonym o nowe zarzuty. Gdy jednak dojdzie do zawieszenia postępowania w związku z pojawieniem się nowych zarzutów, rzecznik dyscyplinarny w terminie 10 dni uzupełnia wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego oraz informuje obwinionego o nowych zarzutach oraz przysługujących mu uprawnieniach.

Rozprawę kończą przemówienia stron i obrońcy, a ostatni głos przysługuje obwinionemu. Niezwłocznie po zamknięciu rozprawy rozpoczyna się narada, w której uczestniczą tylko członkowie składu orzekającego.

W sprawach szczególnie zawiłych ogłoszenie orzeczenia może być odroczone na czas nieprzekraczający 7 dni od zamknięcia rozprawy.

Orzeczenie komisji

Komisja dyscyplinarna orzeka na podstawie materiału dowodowego ujawnionego w toku rozprawy. Wymierzając karę, komisja bierze po uwagę stopień winy i rodzaj czynu stanowiącego naruszenie obowiązków, jego skutki oraz zachowanie się obwinionego przed popełnieniem czynu i po jego popełnieniu.

Komisja dyscyplinarna orzeka większością głosów, jednak w przypadku zgłoszenia zdania odrębnego przez jednego z członków komisji dyscyplinarnej, po sporządzeniu jego uzasadnienia dołącza się je do akt sprawy.

Komisja powinna przede wszystkim kierować się zasadą domniemania niewinności. Oznacza ona, że nie można wydać orzeczenia o winie nie tylko w przypadku przedstawienia dowodów w sposób jednoznaczny zaprzeczających twierdzeniom rzecznika dyscyplinarnego zawartych we wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, lecz także wtedy, gdy twierdzenia te nie zostały dostatecznie udowodnione. [przykład 1]

Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt III APo 5/12) wskazał, że rozstrzygnięcie, czy zachowanie członka korpusu nosi znamiona naruszenia konkretnego obowiązku, wymaga ustaleń precyzyjnych i pewnych. Wymaga to zawsze dowodów niebudzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych. Dokonując ich oceny, nie można abstrahować od całokształtu okoliczności, m.in. sposobu organizacji pracy, relacji pomiędzy pracownikami, występujących w zakładzie pracy zależności, w tym osobistych sympatii i antypatii, a także pewnych cech osobowościowych uczestników konfliktu i wynikających z tego emocji. [przykład 2]

Komisja dyscyplinarna orzeka o:

wuniewinnieniu obwinionego od zarzucanego mu czynu stanowiącego naruszenie obowiązków członka korpusu służby cywilnej, albo

wuznaniu obwinionego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu stanowiącego naruszenie obowiązków członka korpusu służby cywilnej i wymierzeniu jednej z przewidzianych w ustawie kar dyscyplinarnych, albo

wumorzeniu postępowania dyscyplinarnego.

Sytuacja jest jednak odmienna, gdy postępowanie dotyczyło obwinionego ukaranego karą upomnienia na piśmie. Wówczas komisja orzeka o utrzymaniu w mocy kary upomnienia na piśmie, lub uniewinnieniu członka korpusu służby cywilnej od zarzucanego mu czynu.

Komisja umarza postępowanie dyscyplinarne w razie:

wustania stosunku pracy obwinionego,

wprzedawnienia karalności,

wgdy w sprawie o ten sam czyn zostało wydane prawomocne postanowienie lub orzeczenie komisji dyscyplinarnej albo gdy w tej samej sprawie i przeciwko temu samemu obwinionemu toczy się przed komisją dyscyplinarną wcześniej wszczęte postępowanie,

wgdy zachodzą okoliczności wykluczające z mocy ustawy orzekanie w sprawie.

Zmiana pracodawcy wskutek przeniesienia skutkuje ustaniem stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, co z kolei skutkuje umorzeniem postępowania dyscyplinarnego (wyrok Sąd Apelacyjnego w Szczecinie z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt III APo 4/12). Orzeczenie wraz z uzasadnieniem doręcza się stronom w terminie 7 dni od ogłoszenia orzeczenia. Wydane orzeczenie komisji dyscyplinarnej lub Wyższej Komisji Dyscyplinarnej Służby Cywilnej musi zawierać pouczenie o dopuszczalnych środkach odwoławczych.

Odwołanie

Wyższa Komisja Dyscyplinarna Służby Cywilnej (WKDSC) rozpatruje odwołania od orzeczeń komisji dyscyplinarnych wydanych w I instancji w granicach zarzutów podniesionych w odwołaniu. WKDSC po przeprowadzeniu rozprawy orzeka o:

wutrzymaniu w mocy orzeczenia komisji dyscyplinarnej wydanego w I instancji,

wzmianie w całości lub części orzeczenia komisji dyscyplinarnej wydanego w I instancji albo

wuchyleniu w całości lub części orzeczenia komisji dyscyplinarnej wydanego w I instancji.

Jeżeli jednak materiał dowodowy zgromadzony przez komisję dyscyplinarną orzekającą w I instancji nie pozwala na wydanie jednego z ww. orzeczeń, WKDSC orzeka o uchyleniu orzeczenia komisji dyscyplinarnej wydanego w I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Od orzeczeń WKDSC stronom postępowania, a także szefowi służby cywilnej, przysługuje odwołanie do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego sądu apelacyjnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, za pośrednictwem WKDSC.

PRZYKŁAD 1

Skutki braku dostatecznych dowodów

Wobec pracownicy urzędu skarbowego Anny M. zostało wszczęte na wniosek naczelnika urzędu postępowanie wyjaśniające. Powodem było użycie w rozmowie telefonicznej wobec interesanta słów powszechnie uznawanych za obraźliwe. Pracownicy zarzucono naruszenie obowiązku godnego zachowania się w służbie.

Zdarzenie to potwierdziły zeznania tylko dwóch świadków spośród trzech współpracowników Anny M. Zarzutów nie potwierdził interesant. Rzecznik złożył wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i wymierzenie Annie M. nagany. Komisja dyscyplinarna po przeprowadzeniu rozprawy uznała obwinioną za winną naruszenia obowiązków i postanowiła wymierzyć jej karę nagany.

Anna M. odwołała się do komisji II instancji. Ta uchyliła orzeczenie komisji I instancji w całości i uniewinniła obwinioną od zarzucanego jej czynu, ponieważ komisja ta wybiórczo potraktowała zeznania przesłuchanych w toku rozprawy świadków. Uwypuklone zostały te z nich, które potwierdzały linię przyjętą przez rzecznika, a pominięto analizę zeznań, które tej linii nie potwierdzały i mogły nasunąć wątpliwości co do rzeczywistego przebiegu rozmowy telefonicznej z interesantem.

PRZYKŁAD 2

Emocjonalne zachowanie to nie delikt

Urzędniczka otrzymała ocenę okresową niezgodną z wcześniejszymi zapowiedziami przełożonej. W reakcji na to bez pukania weszła do gabinetu przełożonej i zakomunikowała jej, że skieruje sprawę do sądu.

Wobec urzędniczki na wniosek rzecznika komisja wszczęła postępowanie dyscyplinarne za naruszenie obowiązku godnego zachowania w służbie. Ostatecznie orzekła o uniewinnieniu obwinionej. W uzasadnieniu wskazała, że komunikat obwinionej o zakończeniu sprawy w sądzie nie może być traktowany jako naruszenie reguł należytego i godnego zachowania w urzędzie. Poza tym samo wejście do pokoju przełożonego bez pukania oraz zapowiedź skierowania sprawy do sądu, jakkolwiek naganne w świetle zasad kultury osobistej, trudno uznać za naruszenie godności wymaganej przy sprawowaniu funkcji urzędnika służby cywilnej. Nie można pomijać, że kwestia oceny pracy dla pracownika jest niezwykle ważna także w aspekcie osobistym (ambicjonalnym), a w obliczu nadmiaru obowiązków i niespełnienia uzasadnionych oczekiwań związanych z tą oceną może wywołać negatywne emocje, w tym zdenerwowanie wywołujące podniesioną tonację głosu.

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/054/i02.2014.054.088000400.802.jpg@RY2@

Piotr Foitzik adwokat w Kancelarii Chałas i Wspólnicy

Do rozpoznawania odwołań od orzeczeń wydanych przez Wyższą Komisję Dyscyplinarną, które składane są do sądu apelacyjnego, stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o apelacji.

W razie uwzględnienia odwołania sąd apelacyjny powinien zmienić orzeczenie i sam orzec co do istoty sprawy. W szczególności może przy tym orzec o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego. Sąd apelacyjny może również z urzędu sprostować w orzeczeniu wydanym przez Wyższą Komisję Dyscyplinarną niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. W razie uznania, że odwołanie jest bezzasadne, sąd apelacyjny je oddala. Przepisy k.p.c. o apelacji stosuje się do rozpoznania odwołań, a nie do samych odwołań, co nie daje podstaw do tego, by przyjmować w stosunku do nich konieczność zachowania wymogów formalnych stawianych apelacjom w postępowaniu cywilnym. Sąd apelacyjny nie tylko dokonuje oceny postępowania dowodowego przeprowadzonego w postępowaniu dyscyplinarnym, lecz także ma możliwość je uzupełnić. Może także przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w razie nierozpoznania w postępowaniu dyscyplinarnym istoty sprawy albo gdy konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości. W takiej sytuacji ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku są wiążące przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego. Sąd nie może uchylić lub zmienić orzeczenia na niekorzyść strony wnoszącej odwołanie, chyba że strona przeciwna również wniosła odwołanie. W razie powołania w odwołaniu nowych faktów i dowodów konieczne jest wykazanie, że ich powołanie nie mogło nastąpić już w postępowaniu dyscyplinarnym lub potrzeba taka wynikła później. Inaczej sąd apelacyjny może pominąć nowe fakty i dowody. Mimo że do rozpoznania odwołania stosuje się przepisy k.p.c., to jednak zgodnie z ustawą o służbie cywilnej koszty obrońcy z wyboru ponosi obwiniony. Zatem nawet w przypadku korzystnego dla niego rozstrzygnięcia brak podstaw do przyznania mu zwrotu kosztów wynagrodzenia obrońcy.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl