Trzeba zbadać działalność rajcy

Radni nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której uzyskali mandat. Nie wolno im także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w jej prowadzeniu. Tak wynika z art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (dalej u.s.g.).

O ile w praktyce pojęcie prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek raczej nie nastręcza trudności, o tyle spory i wątpliwości pojawiają w odniesieniu do prowadzenia działalności z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy.

Należy brać pod uwagę, że regulacja ta powoduje ograniczenie praw i wolności chronionych konstytucyjnie. Dlatego pomimo antykorupcyjnego celu art. 24f u.s.g. nie można stosować w każdym nie do końca wyjaśnionym przypadku. Takie zastosowanie może doprowadzić, jak to sformułował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 października 2012 r. (sygn. akt II OSK 2357/12), do sytuacji, w której radnymi mogliby być jedynie emeryci, renciści i bezrobotni.

Przykładem zbyt rygorystycznego przestrzegania art. 24f ust. 1 u.s.g. są dwie sprawy rozstrzygnięte przez NSA.

W pierwszej z nich (powołanej powyżej) wojewoda domagał się wygaszenia mandatu radnego, który był członkiem zarządu spółdzielni. Przedmiotem jej działalności były usługi transportowe oraz działalność handlowo-zaopatrzeniowa. Budynki spółdzielni usytuowane były na nieruchomości, która była własnością gminy, gdzie radny sprawował mandat.

NSA zarzucił wojewodzie, że oparł się wyłącznie na treści odpisu Krajowego Rejestru Sądowego. Nie wyjaśnił zaś, w jakim zakresie spółdzielnia prowadziła faktycznie działalność gospodarczą oraz w jaki sposób korzystała z mienia komunalnego gminy. W zarządzeniu wojewody zabrakło też ustalenia, czy radny osiągał dochody z działalności i czy pełnił funkcje określone w art. 24f u.s.g., tzn. czy zarządzał działalnością, był przedstawicielem lub pełnomocnikiem w jej prowadzeniu.

Druga sprawa rozstrzygnięta przez NSA wyrokiem z 1 października 2013 r. (sygn. akt II OSK 2255/13) dotyczyła radnego, który w ramach działalności gospodarczej prowadził w budynku harcówki (udostępnionym przez miejski dom kultury) warsztaty i zajęcia muzyczne. Wątpliwość sprowadzała się do tego, czy działalność radnego prowadzona była z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy. Miejski dom kultury ma bowiem status odrębnej osoby prawnej. Placówka prowadziła swoją działalność w budynkach będących przedmiotem bezterminowych umów użyczenia z gminą.

Kluczowe zatem jest pojęcie mienia komunalnego gminy. Za takie uznaje się mienie, którym samorząd może swobodnie dysponować. Zdaniem NSA zawarcie umowy użyczenia spowodowało, że gmina w czasie jej trwania pozbawiała się użytku danej rzeczy. Dopiero w razie gdy biorący używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową lub powierza ją bez upoważnienia innej osobie, użyczający może żądać jej zwrotu. Zatem w ocenie NSA w sprawie nie został spełniony warunek z art. 24f ust.1 u.s.g.

W obu sprawach NSA orzekł na korzyść radnych. Poza tym całkowicie odmiennie niż sądy I instancji ocenił zaistnienie warunków z art. 24f ust. 1 u.s.g. powodujących wygaszenie mandatu. Trudno się zatem dziwić, że interpretacja tego zakazu może stwarzać problem radnym.

Ważne

Konsekwencją naruszenia zakazu określonego w art. 24f ustawy o samorządzie gminnym jest wygaszenie mandatu radnego (obecnej kadencji) w trybie art. 190 ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw

Leszek Jaworski

 dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 24f ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.).