Prokuratoria Generalna przekaże część swoich zadań

Głównym celem powołania w 2005 r. Prokuratorii Generalnej było reprezentowanie Skarbu Państwa przed sądami w sprawach najważniejszych i najtrudniejszych. Okazało się jednak, że 40 proc. sporów, w których uczestniczy Prokuratoria, nie ma takiego charakteru. Są to sprawy rutynowe. Nie są one ani skomplikowane (jest już stabilna linia orzecznicza), ani nie rodzą ryzyka z punktu widzenia ochrony praw i interesów Skarbu Państwa. Nowelizacja podpisanej przez prezydenta 24 września 2015 r. ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przewiduje zatem mechanizm przekazywania zastępstwa procesowego w tego rodzaju sprawach do innych państwowych osób prawnych.

Nowelizacja przewiduje także zmiany w zakresie zasad zatrudniania, wykonywania obowiązków, oceniania i trybu prowadzenia postępowania dyscyplinarnego wobec radców i starszych radców Prokuratorii Generalnej. Wejdzie w życie w terminie 30 dni od jej ogłoszenia.

Polecenie premiera

Nowelizacja art. 8b ustawy z 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1150 ze zm., dalej: u.p.g.s.p.) wprowadza nowe zasady przekazywania spraw lub ich grupy innym instytucjom reprezentującym Skarb Państwa. W zależności od rodzaju podmiotu, który inicjuje tę czynność, można je podzielić na przekazanie fakultatywne lub obligatoryjne. Różnice między tymi formami obrazuje tabela.

Nowo dodany art. 8c u.p.g.s.p. reguluje natomiast zasady przekazywania Prokuratorii Generalnej przez premiera zastępstwa procesowego państwowej osoby prawnej, która zajmuje się realizacją zadań publicznych z zakresu kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, nauki, oświaty i wychowania lub szkolnictwa wyższego. Przesłanką przesunięcia tych spraw będzie ochrona ważnych praw i interesów dotyczących mienia państwowego. Konieczna będzie w tym przypadku zgoda tej państwowej osoby prawnej wyrażona przed wszczęciem postępowania lub w każdym jego stadium.

Ponadto przed wydaniem polecenia na wniosek premiera prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów będzie wydawał opinię w przedmiocie zgodności wykonywania przez Prokuratorię Generalną zastępstwa procesowego państwowej osoby prawnej z zasadami udzielania pomocy publicznej.

Prezes Rady Ministrów będzie mógł wystąpić do Prokuratorii o przedstawienie stanowiska w przedmiocie przejęcia zastępstwa procesowego, gdy uzna to za stosowne. Premier będzie mógł też cofnąć swoje polecenie ze względu na różne okoliczności faktyczne, np. wniosek państwowej osoby prawnej czy Prokuratorii Generalnej.

Gdy wyżej wymieniona instytucja poinformuje o konflikcie w wykonywaniu zastępstwa procesowego, premier będzie musiał wycofać się ze swojej decyzji. Chodzi w tym przypadku o kolizję praw lub interesów Skarbu Państwa z prawami lub interesami państwowej osoby prawnej.

Koszty postępowania w sprawie będzie ponosiła instytucja, w imieniu której Prokuratoria Generalna wykonuje zastępstwo procesowe.

Awans albo rozstanie

Nowelizacja zmieniła zasady zatrudniania. Obecnie stosunek pracy radcy Prokuratorii Generalnej jest nawiązywany przez mianowanie. Nowela przewiduje natomiast, że zatrudnianie osoby podejmującej po raz pierwszy pracę na stanowisku radcy Prokuratorii Generalnej będzie następowało na podstawie umowy o pracę na czas określony nie dłuższy niż trzy lata.

Prezes urzędu po rozwiązaniu angażu (wskutek upływu czasu, na jaki został zawarty) będzie mógł radcę mianować. Uzasadnieniem tej decyzji będzie pozytywny wynik obligatoryjnej oceny kwalifikacyjnej przeprowadzanej nie później niż miesiąc przed zakończeniem okresu, na jaki zawarto umowę. Wskutek tych zmian nie będzie miał zastosowania zwykły dwuletni termin dokonywania oceny kwalifikacyjnej.

Nowelizacja wprowadziła nowe zasady dotyczące podejmowania dodatkowego zatrudnienia oraz zajęć zarobkowych przez radców i starszych radców urzędu. Podejmowanie takiego zatrudnienia oraz zajęć będzie się odbywało wyłącznie po uprzednim uzyskaniu pisemnej zgody prezesa urzędu. Artykuł 4 nowelizacji zawiera w tym zakresie przepisy przejściowe. Zgodnie z jego treścią radcowie oraz starsi radcowie w terminie 14 dni od jej wejścia w życie będą musieli złożyć prezesowi Prokuratorii Generalnej pisemne wnioski o wyrażenie zgody na kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia lub zajęcia zarobkowego. Podania te prezes będzie musiał rozpatrzyć w terminie miesiąca od ich złożenia. Brak stanowiska w tym terminie będzie oznaczał wyrażenie zgody na kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia lub zajęcia zarobkowego.

W przypadku sprzeciwu prezesa wnioskodawcy będą musieli podjąć działania zmierzające do niezwłocznego zakończenia stosunku prawnego stanowiącego podstawę dodatkowego zatrudnienia lub zajęcia zarobkowego. O dacie ich zakończenia radca lub starszy radca będzie musiał niezwłocznie zawiadomić szefa urzędu.

Nowelizacja przewiduje, że w przypadku niewyrażenia zgody przez szefa urzędu umowy stanowiące podstawę dodatkowego zatrudnienia lub zajęcia zarobkowego zawarte przez radcę lub starszego radcę wygasają z mocy prawa po upływie roku od złożenia wniosku albo po zakończeniu maksymalnie rocznego cyklu nauczania objętego taką umową, który trwał w momencie złożenia wniosku w zależności od tego, który z tych terminów jest późniejszy.

Reorganizacja urzędu

Zmiana art. 52 u.p.g.s.p. jest uzasadniona potrzebą uelastycznienia zatrudnienia w Prokuratorii Generalnej. Dotychczas warunkiem przeniesienia radcy na inne stanowisko służbowe była reorganizacja urzędu, która wynikała ze zmiany obowiązujących aktów prawnych (np. statutu czy rozporządzenia wykonawczego). Na przesunięcie potrzebna była też zgoda pracownika. Jednak gdy nie zaakceptował on tej propozycji, szef urzędu mógł mu wypowiedzieć stosunek pracy.

Nowe brzmienie art. 52 u.p.g.s.p. odmiennie określa przesłanki reorganizacji, wskazując, że obejmuje ona zarówno likwidację stanowiska pracy wynikającą ze zmniejszenia liczby prowadzonych spraw, jak i zmiany struktury organizacyjnej w urzędzie lub jego komórkach organizacyjnych. W tej sytuacji, gdy nie będzie wolnego etatu dla radcy, aby go przenieść, prezes urzędu będzie mógł rozwiązać z nim stosunek pracy. Będzie to mogło nastąpić z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jednocześnie nowelizacja rezygnuje z wymogu uzyskania zgody radcy na przesunięcie na inne stanowisko. To rozwiązanie jest kompromisem między zapewnieniem pracodawcy w miarę elastycznego narzędzia prowadzenia polityki kadrowej a zachowaniem gwarancji zatrudnienia wynikającej ze statusu radców mianowanych.

Zmiany w procedurze

Nowela dokonuje zmian w procedurze dotyczącej postępowania dyscyplinarnego, jakiemu podlegają radcowie i starsi radcowie Prokuratorii Generalnej. Najważniejsze rozwiązania w tym zakresie dotyczą:

wwłaściwości sądu, który będzie rozpatrywał odwołania od orzeczeń dyscyplinarnych, będzie ona ustalana według siedziby Głównego Urzędu Prokuratorii Generalnej, a nie miejsca zamieszkania obwinionego,

wwydłużenia z jednego do trzech miesięcy okresu przewidzianego na przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez rzecznika dyscyplinarnego,

wprawa prezesa Prokuratorii Generalnej do uzyskania od rzecznika dyscyplinarnego informacji o treści rozstrzygnięć podjętych przez niego i komisję dyscyplinarną,

wwydłużenia terminu, na jaki można w wyjątkowych przypadkach odroczyć ogłoszenie orzeczenia (z trzech do siedmiu dni) oraz terminu doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem (z siedmiu do czternastu dni).©?

Tabela. Zasady powierzania zadań

Prokuratoria Generalna albo podmiot reprezentujący Skarb Państwa (za zgodą Prokuratorii).

● Niewystępowanie w sprawie lub grupie spraw istotnego zagadnienia prawnego.

● Brak potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości.

● Nieistnienie rozbieżności w orzecznictwie sądów.

● Nie jest dopuszczalne przekazanie sprawy lub grupy spraw, gdy wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 10 mln zł.

● Wniosek Prokuratorii o oddaniu spraw jest wiążący dla podmiotu reprezentującego Skarb Państwa, gdy wartość przedmiotu sporu nie przewyższa kwoty 300 tys. zł. Nie będzie on miał charakteru wiążącego, gdy powyższa wartość przekraczać będzie 300 tys. zł.

Na wniosek Prokuratorii:

● Prokuratoria występuje do podmiotu reprezentującego Skarb Państwa o przedstawienie pisemnego stanowiska co do możliwości przyjęcia sprawy lub grupy spraw do prowadzenia, określając w piśmie przyczynę przekazania oraz odnosząc się do istnienia przesłanek,

● podmiot reprezentujący Skarb Państwa przekazuje Prokuratorii Generalnej swoje pisemne stanowisko w terminie 14 dni od doręczenia wystąpienia,

● w razie negatywnego stanowiska podmiotu reprezentującego Skarb Państwa Prokuratoria Generalna będzie musiała sporządzić pisemne uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia. W jego treści odniesie się do argumentów podniesionych w stanowisku podmiotu, wskaże przyczyny przekazania oraz odniesie się do zaistnienia przesłanek.

Z inicjatywy podmiotu:

● do przekazania sprawy konieczna będzie zgoda zarówno Prokuratorii Generalnej, jak i podmiotu reprezentującego Skarb Państwa, który taką wolę wyraża w swoim wniosku,

● w przypadku odmowy wyrażenia zgody przez Prokuratorię Generalną konieczne będzie wyjaśnienie przyczyn takiego rozstrzygnięcia.

Premier Rady Ministrów lub minister skarbu państwa.

Wniosek ministra skarbu państwa może się odnosić tylko do spraw lub ich grupy w zakresie jego kompetencji, tj.:

● dotyczących dochodzenia kwot zastrzeżonych na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań z umów prywatyzacji w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 747, dalej: u.k.p.),

● dotyczących roszczeń o zawarcie umowy lub o zapłatę ceny sprzedaży akcji lub udziałów Skarbu Państwa wynikających z umów prywatyzacji w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.k.p.,

● dotyczących roszczeń osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia akcji lub udziałów należących do Skarbu Państwa na zasadach określonych w art. 36-38 i art. 38b-38d u.k.p.,

● określonych w art. 249 par. 1, art. 252 par. 1, art. 422 par. 1 i art. 425 par. 1 kodeksu spółek handlowych,

● o stwierdzenie istnienia lub nieistnienia uchwał wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub uchwał walnego zgromadzenia spółki akcyjnej prowadzonych na podstawie art. 189 kodeksu postępowania cywilnego,

● wynikających z odwołania, o którym mowa w art. 5c ust. 5 ustawy z 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1224 ze zm.),

● przeciwko członkom zarządu i likwidatorom spółek z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzonych na podstawie art. 299 kodeksu spółek handlowych.

Prokuratoria Generalna nie przekazuje sprawy lub grupy spraw, gdy wartość przedmiotu sprawy przewyższa kwotę 10 mln zł z wyjątkiem spraw wymienionych powyżej w pkt 4 i 5.

● Wniosek premiera lub ministra skarbu państwa określa sprawę lub grupę spraw podlegających przekazaniu, termin przekazania oraz uzasadnienie.

● Do czasu przekazania sprawy lub grupy spraw zastępstwo procesowe Skarbu Państwa wykonuje Prokuratoria Generalna.

OPINIA EKSPERTA

radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa Departament Studiów i Analiz

Ustawa z 5 sierpnia 2015 r. nowelizująca ustawę o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa wprowadza m.in. dwie zasadnicze zmiany odnośnie do zakresu działania i kompetencji PGSP.

Zmianą, która ma zapewnić PGSP możliwość skupienia się na prowadzeniu spraw o szczególnym znaczeniu dla Skarbu Państwa, jest wprowadzana możliwość przekazywania spraw o wartości przedmiotu sporu poniżej 300 tys. zł także bez zgody reprezentowanego organu państwowego. Trzeba zaznaczyć, że przekazaniu będą mogły podlegać wyłącznie sprawy, w których nie występuje istotne zagadnienie prawne lub potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów. Zmniejszenie liczby spraw typowych i rutynowych będzie skutkować przekierowaniem wysiłku PGSP na prowadzenie spraw trudnych, precedensowych i pozwoli podnieść na jeszcze wyższy poziom obsługę prawną i procesową Skarbu Państwa.

Z kolei zmianą, której praktycznego znaczenia nie sposób jest dzisiaj ocenić, jest możliwość reprezentowania przez PGSP w postępowaniach sądowych państwowych osób prawnych. Niezwykle trudno jest ocenić przede wszystkim liczbę takich spraw (gdyż ich prowadzenie przez PGSP będzie następować na indywidualne polecenia prezesa Rady Ministrów), oczywiste jest natomiast, że będą to sprawy szczególnie skomplikowane.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl