Trybunał każe jeszcze maturzystom zaczekać

Trybunał Konstytucyjny odroczył w środę sprawę 18 maturzystów z Łodzi, walczących o prawo do odwoływania się od postanowień o unieważnieniu egzaminu dojrzałości. Wyrok może zapaść 22 czerwca.

Poddany, a nie obywatel

TK zbadał przepisy ustawy o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256 poz. 2572 ze zm.). Zgodnie z nimi postanowienie dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej o unieważnieniu pracy egzaminacyjnej jest ostateczne. Oznacza to, że rozstrzygnięcia nie można zaskarżyć do sądu administracyjnego.

- Maturzyści są pozbawieni podstawowych praw zagwarantowanych konstytucją, tj. prawa do: sądu, ochrony prawnej, bronienia swojej czci i dobrego imienia, nauki oraz decydowania o swoim życiu osobistym - mówił w trakcie rozprawy Mikołaj Pietrzak, pełnomocnik skarżących.

Tłumaczył, że rozstrzygnięcie dyrektora OKE w Łodzi, które dotyczyło jego klientów, piętnuje ich jako osoby nieuczciwe. Wskazuje bowiem, że na najważniejszym egzaminie w życiu ściągali.

- Ustawodawca wyszedł z założenia, że decyzje egzaminatorów są zawsze prawidłowe, że nigdy się oni nie mylą, nawet jeśli wyciągają wnioski jedynie na podstawie papieru, który sprawdzają. Człowieka, o którego życiu decydują, mogą przecież nigdy nie zobaczyć, nie mówiąc o wysłuchaniu jego argumentów - mówił Pietrzak. W tej konkretnej sprawie unieważniony został egzamin z chemii. To zaś, jak udowadniał pełnomocnik skarżących, zaważyło na życiu młodych ludzi: marzyli o medycynie, a musieli albo wybrać się na inne studia, albo czekać rok, by maturę poprawić. - Państwo traktuje maturzystów jak poddanych, a nie obywateli, którzy władają pełnią praw - twierdził. I przed TK cytował opinie maturzystów o tym, co się stało: "Wyjadę z Polski po skończeniu studiów, bo nie chcę żyć w kraju, w którym nie mam prawa do obrony", "Straciłam wiarę w kraj, w którym podpis jednego urzędnika decyduje o moim życiu, a ja nie mam możliwości przedstawienia swoich racji".

Marcin Smolik, dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, odpierał zarzuty i wyjaśniał, że rozstrzygnięcie w sprawie unieważnienia egzaminu nigdy nie zależy od jednej osoby.

- Skarżący zdawali maturę 18 maja 2011 r. Zgodnie z procedurą postanowienie w sprawie unieważnienia wyniku matury było podejmowane w porozumieniu z dyrektorem CKE. Prace były oceniane przez kilku egzaminatorów. W tej sprawie zasięgnęliśmy również opinii ekspertów zewnętrznych - twierdził Smolik.

Wskazywał również na niewielką liczbę prac, które są kwestionowane. - Na 7 mln arkuszy maturalnych od 2009 do 2014 r. zaledwie 3 tys. zostało unieważnionych. Sprawa ta dotyczy zatem niewielkiego odsetka maturzystów - mówił.

- Nawet jeśli takie rozstrzygnięcie dotyczyłoby jednej osoby, to nie można odbierać jej prawa do obrony swoich racji i dobrego imienia - kontrował Mikołaj Pietrzak.

Odpowiadają wszyscy

W trakcie posiedzenia sędziowie TK wiele uwagi poświęcili przepisowi, na podstawie którego unieważnia się maturę tych osób, w pracach których zawarte są podobne sformułowania. Oznacza to, że karę ponosi zarówno ten, kto ściąga, jak i ten, od kogo ściągano. - To jest jakaś swoista odpowiedzialność zbiorowa - zauważył jeden z sędziów.

Marcin Smolik wyjaśniał, że ustalenie w trakcie sprawdzania prac, kto od kogo spisywał, jest praktycznie niemożliwe. - Nie badamy, od kogo ten łańcuszek się rozpoczął - przyznał. Dlatego konsekwencje ponoszą wszyscy zdający, u których stwierdzono podobne sformułowania, wskazujące, że maturę napisali niesamodzielnie. TK dociekał, czy jeżeli jeden maturzysta oświadczy, że to on ściągał, druga osoba będzie mogła uniknąć kary.

- Takiej opcji nie ma. Rozporządzenie wyraźnie wskazuje, że konsekwencje muszą ponieść wszystkie osoby, u których wykryto nieprawidłowości - odpowiadał dyrektor CKE.

Andrzej Stankowski, prokurator Prokuratury Generalnej, stwierdził, że jest to kwestia prymatu jednej zasady nad inną. - Albo należy dać pierwszeństwo regule, w myśl której jeśli egzaminator nie jest w stanie wykryć, kto ściągał, unieważnia prace wszystkich zamieszanych w proceder, i zapobiega dopuszczeniu do rekrutacji na studia osób, które uzyskały wynik maturalny nieuczciwie. Albo należy zindywidualizować odpowiedzialność i w razie braku możliwości ustalenia, kto od kogo ściągał, odstąpić od unieważnienia matury. TK musi rozstrzygnąć, co jest słuszniejsze - stwierdził.

- Lepiej jest nie ukarać pięciu winnych niż ukarać jednego niewinnego - odpowiadał pełnomocnik skarżących.

Sędziowie zastanawiali się również, czy maturzystom przysługuje prawo do sądu, ale cywilnego, w którym mogliby dochodzić swoich roszczeń. - Decyzja sądu cywilnego nie usunęłaby z obrotu prawnego rozstrzygnięcia w sprawie unieważnienia matury. Do tego właściwy jest jedynie sąd administracyjny - przypominał jednak Mikołaj Pietrzak.

Niepewne strony

- Trudno powiedzieć, jaki zapadnie wyrok. Już na podstawie zadawanych pytań można ocenić, że sędziowie TK są podzieleni - skomentował Paweł Osik z kancelarii Pietrzak Sidor & Wspólnicy. - W mojej ocenie argumenty proceduralne, które przedstawiali prokurator i poseł, nie będą podstawą umorzenia sprawy. Gdyby miały zostać uwzględnione, trybunał podjąłby taką decyzję na posiedzeniu niejawnym, a tymczasem wyznaczył rozprawę i rozpatruje skargę w pełnym składzie - dodał.

- Na razie nie chcę sprawy komentować. Poczekajmy na wyrok - uciął Marcin Smolik z CKE.

@RY1@i02/2015/107/i02.2015.107.18300060a.802.jpg@RY2@

Matury do poprawki

Urszula Mirowska-Łoskot

urszula.mirowska@infor.pl