Wiatraki dwa kilometry od domów mieszkalnych

W ostatnich kilkunastu miesiącach ustawodawca wprowadza bardzo dużo zmian dotyczących systemu planowania przestrzennego w Polsce. Na razie obejmują one zagadnienia typowo sektorowe, związane z rewitalizacją, ochroną krajobrazową, obrotem gruntami rolnymi czy polityką metropolitalną. Można zakładać, że na tym nie koniec - ustawodawca zapowiada również szersze zmiany w systemie planowania przestrzennego. W oczekiwaniu na te całościowe przekształcenia trzeba mieć na uwadze ustawy sektorowe, które w swoim szczegółowym zakresie wywracają porządek przestrzenny do góry nogami. Najnowszym przykładem jest wzbudzająca spore kontrowersje ustawa o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych.

Główny cel zmian

Ustawa z 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych (Dz.U. poz. 961) określa:

● warunki i tryb lokalizacji i budowy elektrowni wiatrowych,

● warunki lokalizacji elektrowni wiatrowych w sąsiedztwie istniejącej albo planowanej zabudowy.

Można więc przyjąć, że regulacje zawarte w tej ustawie będą wywierały znaczący wpływ nie tylko na samą realizację elektrowni wiatrowych, lecz także na możliwości związane z zagospodarowaniem przestrzennym poszczególnych terenów. I również w tym zakresie organy administracji publicznej powinny oceniać jej skutki. Zgodnie z ustawą bowiem realizacja nowych inwestycji znacząco determinuje możliwości zabudowy terenów położonych w ich bezpośrednim otoczeniu.

Z punktu widzenia oceny możliwych konsekwencji prawnych przedmiotowa ustawa może zostać podzielona na:

● (rozdziały 1 i 2) - wprowadzającą nową regulację obejmującą zasady lokalizacji elektrowni wiatrowych,

● (rozdział 3) - zawierającą zmiany w ustawie - Prawo budowlane, ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko,

● (rozdział 4) - zawierającą rozbudowane przepisy przejściowe i końcowe.

Warto zaznaczyć, że ustawodawca zdefiniował w krótkim słowniczku pojęcie elektrowni wiatrowej i elementów technicznych. Odgrywać to będzie istotną rolę przy okazji kwalifikacji przedmiotowych inwestycji oraz określania przez organy administracji publicznej ich odległości od budynków mieszkalnych.

Zgodnie z powyższym elektrownią wiatrową jest budowla w rozumieniu przepisów prawa budowlanego (czyli jeden z trzech rodzajów obiektów budowlanych), która składa się co najmniej z trzech elementów:

●fundamentu,

●wieży,

●elementów technicznych.

Przez elementy techniczne ustawodawca rozumie wirnik z zespołem łopat, zespół przeniesienia napędu, generator prądotwórczy, układy sterowania i zespół gondoli wraz z mocowaniem i mechanizmem obrotu.

W analizowanym kontekście zastanawiać się można nad samym pojęciem wieży. Nie zostało ono wyjaśnione przez ustawodawcę w sposób niebudzący wątpliwości. W literaturze urbanistycznej rozumie się ją natomiast jako wolnostojącą indywidualną budowlę, której wysokość znacznie przekracza wymiary u jej podstawy (P. Saternus "Leksykon urbanistyki i planowania przestrzennego", Warszawa 2013, s. 576).

Elektrownia wiatrowa musi mieć moc większą niż moc mikroinstalacji w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy o odnawialnych źródłach energii. Chodzi tutaj o łączną moc nie większą niż 40 kW, przyłączoną do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 100 kV lub o mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu nie większej niż 120 kW.

Lokalizacja tylko na podstawie planu

Ustawa o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych wprowadza zasadę, zgodnie z którą lokalizacja takiego obiektu jest możliwa wyłącznie na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Przypomnieć w tym miejscu należy, że plany miejscowe są co do zasady fakultatywne. Ich uchwalenie zależy od subiektywnego przekonania konkretnych organów gminy. Jedynie w wyjątkowych przypadkach ustawodawca może wprowadzić wymóg obowiązku sporządzenia planów miejscowych - przede wszystkim dla konkretnych terenów (np. niektórych uzdrowisk lub byłych obozów hitlerowskich). W przedmiotowym, dotyczącym elektrowni wiatrowych przypadku obowiązek ten nie znajduje zastosowania. Odróżnić bowiem należy sytuację, w której organy gminy muszą uchwalić plan miejscowy, od sytuacji, kiedy tylko mają taką możliwość. Jeżeli jednak organom gminy zależeć będzie na lokalizacji elektrowni wiatrowych na danym obszarze - będą mogły to przeprowadzić wyłącznie na podstawie planu.

Zgodnie z dodanym do art. 15 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ustępem czwartym plan miejscowy przewidujący możliwość lokalizacji budynków umożliwia lokalizację urządzenia wytwarzającego energię z odnawialnych źródeł energii (wykorzystującego energię wiatru o mocy nie większej niż moc mikroinstalacji w rozumieniu ustawy o odnawialnych źródłach energii, również w przypadku innego przeznaczenia terenu niż produkcyjne). Wyjątkiem będzie sytuacja, gdy plan miejscowy wprost zakazuje lokalizacji takich urządzeń. Z powyższego wynika, że obiekty o mocy mniejszej niż elektrownie wiatrowe w rozumieniu nowej ustawy mogą być zawsze lokalizowane, w przypadku gdy plan umożliwia lokalizację budynków. Jeżeli zaś organy gmin nie chcą lokalizacji tych obiektów - muszą to określić wprost w planie miejscowym.

Wobec miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w których organy gminy zdecydowały się na określenie lokalizacji elektrowni wiatrowych, ustawodawca wprowadza następujące wymogi:

● określenie maksymalnej całkowitej wysokości elektrowni wiatrowej;

● sporządzenie planu miejscowego co najmniej dla obszaru, na którym (wokół elektrowni wiatrowych) nie mogą być zlokalizowane nowe budynki mieszkalne albo budynki o funkcji mieszanej, w skład której wchodzi funkcja mieszkaniowa; granice tego obszaru (i związane z nimi ograniczenia) wyznaczane mają być z uwzględnieniem maksymalnej całkowitej wysokości konkretnych elektrowni wiatrowych.

Określenie tych elementów stanowi obowiązek organów gminy, a ich brak może spowodować próby podważenia tego planu. W praktyce powyższe wymogi mogą wiązać się z kolejnymi utrudnieniami dla organów gmin. Na ich podstawie mogą bowiem powstać wyłącznie plany powierzchniowo duże. Sporządzenie i uchwalenie takiego planu jest znacznie trudniejsze niż sporządzenie i uchwalenie planu o mniejszej powierzchni (z punktu widzenia zarówno zakresu uzgodnień, jak i ewentualnych przyszłych roszczeń odszkodowawczych).

Organy gmin muszą pamiętać jeszcze o jednym. Na etapie podejmowania uchwały o przystąpieniu do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (formalnie rozpoczynającej całą procedurę planistyczną) może być do niej dołączone uzasadnienie. Uzasadnienie to nie zawiera żadnych powszechnie obowiązujących norm prawnych, ale może stanowić pomoc przy wykładni treści planu.

Do tej pory zasada była taka, że na tym etapie planistycznym można było mówić o ogólnej, umiarkowanie wiążącej koncepcji zakresu danego planu (trudno zresztą byłoby w kontekście dalszej procedury planistycznej oczekiwać czegoś innego). Zasada ta w art. 7 ust. 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych została częściowo zmodyfikowana. Zgodnie bowiem z brzmieniem powołanego przepisu w uzasadnieniu do planu miejscowego przewidującego lokalizację elektrowni wiatrowych przewiduje się maksymalną całkowitą wysokość elektrowni wiatrowych określonych w tymże planie.

Jak można domniemywać (chociaż nie zostało wyrażone to w ustawie wprost), podane w ten sposób wymogi będą wiążące dla organów gmin w ramach dalszej procedury planistycznej. Nasuwa to pytania, jak powinny zachować się organy gminy, które w trakcie procedury planistycznej zamierzałyby dokonać zmian w zakresie dopuszczalnej wysokości. Mimo braku jednoznacznej regulacji wskazać należy - jako najbardziej odpowiednie rozwiązanie - zmianę uchwały intencyjnej.

Obowiązek uwzględniania odległości od budynków

Ustawodawca określa dopuszczalne odległości elektrowni wiatrowych od budynków mieszkalnych lub budynków o funkcji mieszanej, w skład której wchodzi funkcja mieszkaniowa. W tym miejscu można tylko wskazać, że odległość ta musi być co najmniej równa (a więc nie może być mniejsza niż wskazana wartość) dziesięciokrotności wysokości elektrowni wiatrowej mierzonej od poziomu gruntu do najwyższego punktu budowli. Ustawodawca doprecyzował, które organy administracji publicznej i w jakich przypadkach muszą niniejszą odległość uwzględniać.

Można więc przyjąć, że wskazane dopuszczalne odległości są w sposób szczególny wiążące dla organów administracji publicznej - ustawodawca to bardzo wyraźnie zaakcentował. Nie dotyczy to tylko i wyłącznie samego zakresu aktów planowania przestrzennego (planów miejscowych lub studiów). Obejmuje również wytyczne, którymi organy muszą się kierować przy wydawaniu konkretnych rozstrzygnięć administracyjnych. Szczegółowy zakres związania organów administracji publicznej przy wydawaniu decyzji może być jednak dyskusyjny i powodować pewne problemy w ramach wykładni.

Lokalizacja elektrowni wiatrowych jest możliwa wyłącznie na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. O tym, czy dany plan miejscowy zostanie uchwalony, decydować będą władze konkretnej gminy.

Dopuszczalna odległość elektrowni wiatrowych od budynków mieszkalnych musi być co najmniej równa dziesięciokrotności wysokości elektrowni wiatrowej mierzonej od poziomu gruntu do najwyższego punktu budowli.

Plan miejscowy musi być sporządzony co najmniej dla obszaru, na którym (wokół elektrowni wiatrowych) nie mogą być zlokalizowane nowe budynki mieszkalne albo budynki o funkcji mieszanej, w skład której wchodzi funkcja mieszkaniowa.

Obiekty o mocy mniejszej niż elektrownie wiatrowe w rozumieniu nowej ustawy mogą być zawsze lokalizowane w przypadku, gdy plan umożliwia lokalizację budynków. Jeżeli zaś organy gmin nie chcą lokalizacji tych obiektów - muszą to określić wprost w planie miejscowym.

W uzasadnieniu do planu miejscowego przewidującego lokalizację elektrowni wiatrowych określa się maksymalną całkowitą wysokość elektrowni wiatrowych określonych w tymże planie. Jak można domniemywać, podane w ten sposób wymogi będą wiążące dla organów gmin w ramach dalszej procedury planistycznej.

Elektrownią wiatrową jest budowla w rozumieniu przepisów prawa budowlanego składająca się z fundamentu, wieży i elementów technicznych.

Regulacje zawarte w ustawie o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych będą wywierały znaczący wpływ nie tylko na samą realizację elektrowni wiatrowych, lecz także na możliwości związane z zagospodarowaniem przestrzennym poszczególnych terenów.

@RY1@i02/2016/131/i02.2016.131.18300130b.804.jpg@RY2@

Elektrownia wiatrowa

Co zachowuje moc i jak długo, a co się zmienia od razu

Przepisy odnoszą się również do obowiązków różnych organów administracji publicznej. I tak pamiętać trzeba, że pozwolenia na budowę dotyczące budynku mieszkalnego albo budynku o funkcji mieszanej (w skład którego wchodzi funkcja mieszkaniowa) zachowują moc. Podobnie zachowują moc pozwolenia na budowę dotyczące elektrowni wiatrowych, o ile w ciągu trzech lat od dnia wejścia ustawy w życie wydana zostanie decyzja o pozwoleniu na użytkowanie. Podobna reguła dotyczy zgłoszeń budowy. Również decyzje o warunkach zabudowy dotyczące wskazanych budynków, wydane przed dniem wejścia w życie ustawy, zachowują moc.

Przy okazji decyzji o warunkach zabudowy ustawodawca wprowadził jednak pewne zmiany proceduralne. Zgodnie z nimi postępowania o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dotyczące budynku mieszkalnego albo budynku o funkcji mieszanej, w skład której wchodzi funkcja mieszkaniowa, wszczęte i niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy, ale także wszczęte już po wejściu niniejszej ustawy w życie, prowadzi się przez 36 miesięcy od dnia wejścia ustawy w życie na podstawie przepisów wcześniej obowiązujących (nieuwzględniających więc m.in. nowych odległości budynków od elektrowni wiatrowych). W przypadku tych decyzji nie można następnie odmówić wydania dla nich pozwolenia na budowę z uwagi na to, że nie uwzględniają one odległości wskazanych w ustawie o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych odległości.

Trochę inaczej ustawodawca potraktował postępowania dotyczące decyzji o warunkach zabudowy w zakresie elektrowni wiatrowych. Tutaj rozwiązania są bardziej rygorystyczne. Postępowania wszczęte i niezakończone w dniu wejścia ustawy w życie muszą bowiem zostać umorzone. Jeżeli decyzja o warunkach zabudowy została wydana przed dniem wejścia analizowanej ustawy w życie, to zachowuje moc jedynie wtedy, gdy wszczęto na jej podstawie postępowanie w sprawie wydania pozwolenia na budowę.

Studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego uchwalone przed wejściem ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych zachowują ważność i moc. Jednak jeżeli w planie miejscowym nie zostały zachowane odległości wynikające z powołanej ustawy, to nie można będzie na jego podstawie skutecznie zrealizować dopuszczonej tam inwestycji dotyczącej elektrowni wiatrowych. Organ administracji musi odmówić w takim przypadku wydania pozwolenia na budowę. Nie dotyczy to jednak inwestycji w postaci budynków mieszkalnych - te nawet przy niezachowaniu ustawowej odległości na podstawie starych planów mogą zostać zrealizowane.

Prace nad projektami planów miejscowych i studiów

Ustawodawca odnosi się również do działań organów administracji publicznej związanych z przygotowywaniem nowych aktów polityki przestrzennej na szczeblu gminnym lub ich zmian. Jeżeli więc w gminie trwają prace nad zmianą studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego i przed dniem wejścia w życie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych dokonano ich wyłożenia do publicznego wglądu, to należy stosować przepisy dotychczasowe (czyli organy gminy nie będą związane nowymi wytycznymi związanymi z odległościami elektrowni wiatrowych od budynków). Podobna zasada została też wprowadzona co do prac nad planami miejscowymi. Tutaj też elementem decydującym o zastosowaniu starego lub nowego stanu prawnego względem wskazanych aktów będzie to, czy projekt planu miejscowego został wyłożony do publicznego wglądu, czy też nie.

Ustawodawca uznał, że etap wyłożenia do publicznego wglądu danego aktu jest decydujący. Jeżeli bowiem społeczeństwo miało okazję się z nim zapoznać, to można przyjąć, że częściowo został w ten sposób usankcjonowany. Jednocześnie zastrzeżono, że uchwalenie planu miejscowego przewidującego lokalizację budynków mieszkalnych bez nowych ograniczeń jest dopuszczalne w ciągu 36 miesięcy od dnia wejścia przedmiotowej ustawy w życie. Ta ostatnia możliwość nie dotyczy jednak planów miejscowych określających lokalizację elektrowni wiatrowych. Jak więc widać, względem możliwości lokalizacji elektrowni wiatrowych w planach miejscowych ustawodawca jest znacznie bardziej rygorystyczny.

Ustawodawca jednocześnie zastrzega, że sprawy wszczęte i niezakończone dotyczące postępowań w sprawie pozwoleń na budowę elektrowni wiatrowych oraz pozwoleń na użytkowanie elektrowni wiatrowych będą dalej prowadzone przez organy, które były właściwe do ich prowadzenia przed dniem wejścia w życie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych.

Pozwolenia na budowę dotyczące budynku mieszkalnego albo budynku o funkcji mieszanej (w skład którego wchodzi funkcja mieszkaniowa) zachowują moc. Zachowują moc także pozwolenia na budowę elektrowni wiatrowych, o ile w ciągu trzech lat od dnia wejścia ustawy w życie wydana zostanie decyzja o pozwoleniu na użytkowanie.

Jeżeli w gminie trwają prace nad zmianą studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego i przed dniem wejścia w życie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych dokonano ich wyłożenia do publicznego wglądu, to należy stosować przepisy dotychczasowe, czyli organy gminy nie będą związane nowymi wytycznymi związanymi z odległościami elektrowni wiatrowych od budynków.

Jeżeli w planie miejscowym nie zostały zachowane odległości wynikające z powołanej ustawy, to nie będzie można na jego podstawie skutecznie zrealizować dopuszczonej tam inwestycji dotyczącej elektrowni wiatrowych.

Jeżeli decyzja o warunkach zabudowy dotycząca elektrowni wiatrowej została wydana przed dniem wejścia analizowanej ustawy w życie, to zachowuje moc jedynie wtedy, gdy wszczęto na jej podstawie postępowanie w sprawie wydania pozwolenia na budowę.

@RY1@i02/2016/131/i02.2016.131.18300130b.105.gif@RY2@

Jakich urzędów dotyczą przepisy o elektrowniach wiatrowych

@RY1@i02/2016/131/i02.2016.131.18300130b.806.jpg@RY2@

dr Maciej J. Nowak

radca prawny

@RY1@i02/2016/131/i02.2016.131.18300130b.807.jpg@RY2@

Paweł Sikora

pawel.sikora4@infor.pl