Kontrola w firmie. Jak skorzystać z najnowszych zmian

Kontrole - choć nie są lubiane przez przedsiębiorców - są nieodzownym elementem wykonywania uprawnień administracji publicznej wobec prowadzących działalność gospodarczą. Poddanie się im i zastosowanie się do obowiązujących zasad jest obowiązkiem. Problem w tym, że te zasady są rozproszone w wielu aktach prawnych, a dodatkowo przepisy pełne są wyjątków i regulacji szczególnych. Wielu przedsiębiorców w tych zasadach się gubi.

Zasadniczo czynności kontrolne powinny być prowadzone według zasad i trybu określonego w art. 77-84 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1829 ze zm.; dalej: u.s.d.g.). Jeżeli jednak dane zagadnienie nie zostało uregulowane przez te przepisy, to w tym zakresie stosuje się regulacje ustaw szczególnych. Przepisy odrębnych ustaw określają najczęściej zakres podmiotowy i przedmiotowy kontroli działalności gospodarczej, wskazując przy tym na organ kontroli i nadzoru. Niekiedy regulacje określają również pewne elementy procedury, a zwłaszcza wynikające stąd uprawnienia i obowiązki urzędu i przedsiębiorcy jako podmiotu kontrolowanego. Powoduje to sporą niejednolitość rozwiązań prawnych.

Podkreślić jednak należy, że w przypadku gdy dana ustawa przewiduje tryb (lub jego elementy) przeprowadzania kontroli odmienny niż ten ustalony w u.s.d.g., to ma on zastosowanie na zasadzie lex specialis. Oznacza to niestosowanie w takim zakresie przepisów u.s.d.g.

Ważne

Przepisy ustaw szczególnych dotyczące kontroli mają pierwszeństwo stosowania przed regulacjami u.s.d.g.

Sytuację przedsiębiorcy utrudniają liczne zmiany. Przypomnijmy: w ramach dużej nowelizacji u.s.d.g., która nastąpiła w 2008 r., postanowiono, że przeprowadzanie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy na odrębnych zasadach niż te, które zawarto w tej ustawie, powinno się odnosić do wybranych rodzajów kontroli, w tym przede wszystkim do kontroli prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzanej na podstawie ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 184 ze zm.; dalej: u.o.k.k.), a także do kontroli wykonywanej przez Komisję Nadzoru Finansowego i do kontroli skarbowej.

Niestety na przełomie ostatnich lat wydłużono listę rodzajów kontroli (por. art. 84a-84ac u.s.d.g.), do których nie mają zastosowania niektóre przepisy u.s.d.g. regulujące tryb kontroli. Przykładowo art. 79, 79a, 80, 80a, art. 81 ust. 2, art. 81a, art. 82 i 83 u.s.d.g. nie stosuje się wobec działalności gospodarczej przedsiębiorców w zakresie zakupu produktów lub usług w przypadku kontroli rzetelności usługi przeprowadzanej na podstawie ustawy z 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1059). Tak przewiduje art. 84a pkt 6 u.s.d.g.

Efekt? Przedsiębiorcy powszechnie skarżą się na nadmierną uciążliwość kontroli.

Dlatego Ministerstwo Rozwoju przygotowało projekt zmiany przepisów u.s.d.g., które weszły do szerszego pakietu "100 zmian dla firm". W ramach tego pakietu Sejm 16 grudnia 2016 r. uchwalił ustawę deregulacyjną (Dz.U. z 2016 r. poz. 2255; dalej: nowelizacja), która znowelizowała wiele regulacji, w tym m.in. ustawę o swobodzie działalności gospodarczej. Nowela ta 1 stycznia 2017 r. weszła w życie. Rozwiązania w niej przyjęte mają sprawić, że kontrole staną się mniej uciążliwe dla prowadzących biznes. Opisujemy dziś zatem, jak obecnie, po tych najnowszych zmianach, powinna przebiegać kontrola. Szczególną uwagę zwracamy na nowe uprawnienia przedsiębiorców.

Ramka 1. Nowe rozwiązania od 1 stycznia 2017 r.

● Wprowadzono zasadę, że kontrole planuje się i przeprowadza po uprzednim dokonaniu analizy prawdopodobieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania działalności gospodarczej.

● Urząd nie może kilkukrotnie kontrolować przedsiębiorcy w tej samej sprawie (zasada jednej kontroli w jednej sprawie). Wyjątek dotyczy podejrzenia o popełnienie przestępstwa.

● Organy kontrolne muszą umieszczać na stronie internetowej szczegółowe informacje o procedurach kontroli.

● Jeżeli kontrola się przeciąga, przedsiębiorca może złożyć skargę do sądu administracyjnego na postanowienie organu kontroli przedłużające czas jej trwania.

● Za zgodą przedsiębiorcy możliwe są wspólne kontrole różnych organów (jeśli dotyczą tej samej sprawy).

● Uregulowano w u.s.d.g. tryb pobierania próbek i dokonywania oględzin w ramach kontroli.

Identyfikacja naruszenia prawa

Pierwszym rozwiązaniem przyjętym w nowelizacji jest zasada, że kontrole planuje się i przeprowadza po uprzednim dokonaniu analizy prawdopodobieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania działalności gospodarczej. Analiza obejmuje identyfikację obszarów podmiotowych i przedmiotowych, w których ryzyko naruszenia przepisów jest największe. Sposób jej przeprowadzenia określa organ kontroli lub organ nadrzędny. Tak przewiduje nowy art. 78a ust. 1 u.s.d.g. Regulacja ta ma na celu ograniczenie liczby i zakresu kontroli przedsiębiorców, u których występuje niewielkie ryzyko bądź nie stwierdzono wcześniej naruszeń przepisów. Analiza ryzyka będzie dokumentem wewnętrznym administracji.

Problemy z interpretacją

Głównym mankamentem tego rozwiązania jest jednak to, że treść art. 78a u.s.d.g. nie wskazuje, czy analiza prawdopodobieństwa naruszenia prawa musi mieć charakter indywidualny, tj. odnosić się do konkretnego przedsiębiorcy, który ma zostać objęty kontrolą, czy też może mieć charakter generalny, tj. mieć za swój przedmiot określoną branżę bądź też dotyczyć wszelkich podmiotów, które mogą być kontrolowane przez dany urząd. Przepis ten nie określa także żadnych przesłanek, na których powinien się opierać organ, określając sposób przeprowadzenia analizy. W efekcie takie rozwiązanie może doprowadzić do rozbieżności w praktyce działania urzędów, a tym samym do różnicowania pozycji prawnej przedsiębiorców.

W art. 78a ust. 2 u.s.d.g. ustalone zostały przypadki, kiedy analiza ryzyka nie będzie przeprowadzana.

Ramka 2. Bez analizy ryzyka

n w przypadku gdy organ kontroli poweźmie uzasadnione podejrzenie, że w wyniku wykonywania tej działalności nastąpiło: zagrożenie życia lub zdrowia; popełnienie przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego bądź wykroczenia skarbowego; inne naruszenie prawnego zakazu lub niedopełnienia prawnego obowiązku;

n działalności przedsiębiorców w zakresie objętym nadzorem, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 174 ze zm.);

n w przypadku gdy jest ona niezbędna do przeprowadzenia postępowania w celu sprawdzenia wykonania zaleceń pokontrolnych organu lub wykonania decyzji nakazujących usunięcie naruszeń prawa w związku z przeprowadzoną kontrolą.

Przeprowadzenie analizy ryzyka jest pierwszym etapem procedury kontrolnej uregulowanej w u.s.d.g.

Schemat 1. Kontrola krok po kroku

Dokonanie identyfikacji prawdopodobieństwa naruszenia prawa przez organ kontroli.

Co do zasady zawiadomienie powinno zostać wysłane na 7 dni przed jej przeprowadzeniem.

Przed upływem 7 dni od zawiadomienia kontrolerzy mogą pobierać próbki i wykonywać oględziny, w tym pojazdów, lub dokonywać pomiarów.

Po upływie 7 dni od zawiadomienia kontrolerzy podejmują kontrolę, przedstawiając legitymację służbową i upoważnienie.

Przed podjęciem pierwszej czynności kontroler ma obowiązek poinformować przedsiębiorcę lub osobę, wobec której ją podjęto, o jego prawach i obowiązkach w trakcie kontroli.

W przypadku wszczęcia kontroli przedsiębiorca jest zobowiązany niezwłocznie okazać kontrolującemu książkę kontroli.

Czynności dokonuje się w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej.

Sporządzenie, podpisanie i doręczenie protokołu kontroli przedsiębiorcy. ⒸⓅ

@RY1@i02/2017/026/i02.2017.026.05000010a.101(c).gif@RY2@

PiSZ

Schemat 1. Kontrola krok po kroku

Zapowiedź konieczna

Zasadniczo urząd musi zawiadomić firmę o zamiarze wszczęcia kontroli. Ma to dla przedsiębiorcy istotną zaletę, bo umożliwia mu przygotowanie się. Od momentu zawiadomienia biegnie termin na wszczęcie kontroli. Zgodnie z art. 79 ust. 4 u.s.d.g. kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze jej wszczęcia.

Ramka 3. Niezbędne elementy zapowiedzi

● oznaczenie organu,

● datę i miejsce wystawienia,

● oznaczenie przedsiębiorcy,

● wskazanie zakresu przedmiotowego kontroli,

● podpis osoby upoważnionej do zawiadomienia.

Jeżeli postępowanie nie zostanie wszczęte w terminie 30 dni od doręczenia powiadomienia, wymagane jest ponowne zawiadomienie. Przy czym maksymalny 30-dniowy termin nie może ulec przedłużeniu.

Ale uwaga! Artykuł 79 ust. 5 u.s.d.g. przewiduje możliwość wcześniejszego rozpoczęcia czynności, gdy z takim wnioskiem wystąpi przedsiębiorca. Taka możliwość bywa w praktyce korzystnym uprawnieniem prowadzącego biznes. Można bowiem wyobrazić sobie sytuację, gdy w czasie, kiedy w firmie ma być przeprowadzona kontrola, odbywa się kluczowa konferencja, zebranie członków organów czy szkolenie. Trzeba jednak podkreślić, że wniosek przedsiębiorcy nie jest wiążący dla organu administracji.

Przepisy nie określają jednak sposobu doręczenia zawiadomienia. Może się to odbyć w dowolny sposób, np. za pomocą faksu.

PRZYKŁAD 1

Skuteczne doręczenie zawiadomienia

Spółka uzyskała zezwolenie na prowadzenie warsztatu w zakresie instalacji, w tym aktywacji, napraw oraz sprawdzania pod względem zgodności z wymaganiami unijnymi tachografów cyfrowych, w tym ich kalibracji. Dyrektor okręgowego urzędu miar przekazał prezesowi Głównego Urzędu Miar (GUM) informację, że podczas dwóch kontroli warsztatu tachografów cyfrowych należącego do spółki prowadzonych przez upoważnionych pracowników okręgowego urzędu miar, stwierdzono naruszenie przepisów ustawy o systemie tachografów cyfrowych. Prezes GUM decyzją cofnął spółce zezwolenie.

W skardze do sądu spółka zarzuciła m.in. organowi, że zawiadomienie o zamiarze przeprowadzenia kontroli zostało wysłane za pośrednictwem faksu, w sytuacji gdy wszelkie pisma kierowane do kontrolowanego w toku postępowania powinny być doręczane za pośrednictwem operatora pocztowego. Sąd oddalił skargę, wskazując, że doręczenie zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli może być dokonane w dowolny sposób. Przepisy u.s.d.g. wskazują jedynie, jakie elementy powinno zawierać zawiadomienie, nie nakładają na kontrolującego obowiązku jego doręczania poprzez operatora pocztowego za pokwitowaniem. Zdaniem sądu u.s.d.g. nie odsyła w tym zakresie również do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd podkreślił, że kontrolowana spółka została skutecznie poinformowana o kontroli, co potwierdza raport dotyczący faksu. Ponadto, jak wynika z wyjaśnień dyrektora okręgowego urzędu miar, pracownik urzędu w tygodniu poprzedzającym kontrolę telefonicznie kontaktował się z pracownikiem kontrolowanej spółki, by potwierdzić otrzymanie zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Kontrolowany podmiot potwierdził jego otrzymanie, nie wnosząc żadnych zastrzeżeń w tej kwestii.

Uzasadnienie przyczyny braku zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli umieszcza się w książce kontroli i protokole.

Ważne

Kontrola działalności gospodarczej może być wszczęta na każdym jej etapie, czyli przy jej podjęciu, przy wykonywaniu, jak również jej zakończeniu.

Pobieranie próbek i dokonywanie oględzin

Nowelizacja w art. 79 u.s.d.g. dodała ust. 5a-5e. Przepisy te regulują procedury pobierania próbek i dokonywania oględzin (w tym pojazdów) lub pomiarów. Realizacja tych czynności musi być też poprzedzona zawiadomieniem, z tą jednak różnicą, że organ kontroli nie musi czekać, aż upłynie 7 dni od zawiadomienia, aby do nich przystąpić. Dla doręczenia zawiadomienia przewidziano szczególne rozwiązanie, gdy przedsiębiorca lub inna upoważniona przez niego osoba będą nieobecni albo prowadzący firmę nie upoważni nikogo do odbioru zawiadomienia. W takich przypadkach zawiadomienie będzie mogło być doręczone w imieniu kontrolowanego zarządzającemu zakładem lub inną wyodrębnioną częścią przedsiębiorstwa lub kierownikowi wyodrębnionej komórki organizacyjnej przedsiębiorstwa.

Czynności związane z pobieraniem próbek i dokonywaniem oględzin nie mogą przekraczać jednego dnia roboczego. Natomiast te z nich, które są związane z dokonywaniem pomiarów, nie mogą przekraczać kolejnych 24 godzin liczonych od chwili ich rozpoczęcia.

Rozwiązanie zawarte w nowych ustępach art. 79 u.s.d.g. ma zahamować dodawanie w u.s.d.g. kolejnych przypadków, gdy nie jest konieczne wcześniejsze wysyłanie przedsiębiorcy zawiadomienia o wszczęciu kontroli. Długą listę takich sytuacji przewiduje art. 79 ust. 2 u.s.d.g.

Ramka 4. Kiedy kontrola odbędzie się bez zawiadomienia

n ma zostać przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej;

n jej przeprowadzenie jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia;

n jest przeprowadzana na podstawie ustawy z 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1728 ze zm.);

n jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 184 ze zm.);

n jej przeprowadzenie jest niezbędne dla przeciwdziałania naruszeniu zakazów, o których mowa w art. 44b ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 224 ze zm.);

n jest prowadzona na podstawie art. 23c lub art. 23r ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1059 ze zm.);

n jest przeprowadzana na podstawie przepisów ustawy z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 686 ze zm.) w zakresie poziomów pól elektromagnetycznych emitowanych z instalacji radiokomunikacyjnej, radionawigacyjnej lub radiolokacyjnej;

n jej przeprowadzenie jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego;

n przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby lub doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.

Rozwiązanie to godzi w obowiązek zawiadamiania o kontrolach, który nadal jest standardem ich przeprowadzania, ale wynika z potrzeby zapobiegania nieuczciwym zabiegom niektórych przedsiębiorców.

Uzasadnieniem wprowadzenia odmiennego trybu pobierania próbek i dokonywania oględzin jest to, że w wielu dziedzinach przedsiębiorcy są zobowiązani do przeprowadzania określonych czynności faktycznych. Chodzi tu o wymogi dotyczące np. zachowania odpowiednich warunków higienicznych i sanitarnych, składowania odpadów, spełniania bezwzględnie obowiązujących paramentów technicznych użytych materiałów, np. budowlanych, terminu przydatności żywności itd.

Naruszenie przepisów może skutkować realnym zagrożeniem zdrowia i życia, nawet w skali epidemii, lub poważnym zanieczyszczeniem środowiska naturalnego, często o nieodwracalnych skutkach. Jednocześnie jednak stosunkowo łatwe jest usunięcie dowodów naruszenia przepisów, przez np. ukrycie albo przemieszczenie dowodów lub ich zamienienie na przedmioty zgodne z prawem. Z tego względu bezwzględny termin 7 dni na zawiadomienie o kontroli niejednokrotnie obniżałby skuteczność egzekucji prawa. Ponieważ nowe rozwiązanie ma służyć szeroko pojętemu bezpieczeństwu, z oględzin dokonywanych w trybie doraźnym w art. 79 ust. 5c u.s.d.g. wyłączono dokumenty. Ich fałszerstwo jest bowiem przestępstwem i powinno być ścigane w trybie karnym.

Ważne

Jeżeli kontrola prowadzona jest w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa, przestępstwa skarbowego, wykroczenia lub wykroczenia skarbowego i organ korzysta z odstępstw określonych w art. 84d u.s.d.g., wówczas kontrolowanemu nie przysługuje sprzeciw, a zatem czynności kontrolne nie podlegają obligatoryjnemu wstrzymaniu.

Potrzebna szybka reakcja

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 grudnia 2015 r. (sygn. akt II OSK 1001/14, LEX nr 1999995), katalog zwolnień z obowiązku zawiadomienia o kontroli zawarty w art. 79 ust. 2 pkt 1-5 u.s.d.g. wskazuje, że ustawodawca objął nim przypadki szczególne, związane z ochroną dóbr i sfer szczególnie wrażliwych społecznie, gdzie wyważenie interesu przedsiębiorcy związane z posiadaniem informacji o planowanej kontroli i ochrony tych dóbr przez organy kontroli przemawia za prymatem dla ochrony i możliwie szybkiego reagowania na zagrożenia lub patologie.

Wymieniony w art. 79 ust. 2 pkt 1 u.s.d.g. wyjątek od obowiązku powiadamiania dotyczy kontroli przeprowadzanych na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej. Wyłączenie to dotyczy np. związanych z realizacją zadań generalnego inspektora kontroli skarbowej (dalej: GIKS) i podległych mu dyrektorów urzędów kontroli skarbowej, którzy dokonują czynności sprawdzających w zakresie prawidłowości wydatkowania środków pochodzących z funduszy unijnych.

W tym celu GIKS i podlegający mu dyrektorzy urzędów kontroli skarbowej realizują kontrole, stosując bezpośrednio następujące przepisy prawa wspólnotowego, np. art. 10-12 oraz art. 15-17 rozporządzenia Komisji (WE) nr 438/2001 z 2 marca 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia nr 1260/1999/WE w sprawie systemów zarządzania i kontroli w zakresie pomocy udzielanej w ramach funduszy strukturalnych (Dz.Urz. UE z 2001 r. L 63, s. 21 ze zm.). Wobec powyższego w przypadku kontroli prowadzonej przez organy kontroli skarbowej w zakresie prawidłowości wykorzystania środków UE należy zastosować art. 79 ust. 2 pkt 1 u.s.d.g. i o zamiarze prowadzenia takich kontroli nie należy zawiadamiać przedsiębiorcy.

Bez zawiadomienia (ad hoc) mogą być przeprowadzane kontrole urzędowe żywności. Takie uprawnienie wynika z art. 3 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz.Urz. UE z 2004 r. L 165, s. 1 ze zm.). Potwierdza to m.in. wyrok NSA z 8 października 2015 r. (sygn. akt II GSK 2530/14, LEX nr 1942634).

PRZYKŁAD 2

Kontrola ad hoc

Właściciel masarni nie wyraził zgody na przeprowadzenie kontroli przedsiębiorstwa przez pracowników wojewódzkiego inspektoratu jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (WIJHARS). Za ten czyn na przedsiębiorcę została nałożona kara pieniężna. Po utrzymaniu rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji przedsiębiorca wniósł skargę do sądu administracyjnego. Zarzucił, że nie został wcześniej zawiadomiony o kontroli przez pracowników WIJHARS.

Sąd oddalił jednak tę skargę, wskazując, że organ kontroli nie miał obowiązku informowania o zamiarze wszczęcia kontroli lub też uzgodnienia terminu ze stroną. Ponadto stwierdził, że organ zasadnie uznał, iż zachodzą przesłanki do wymierzenia przedsiębiorcy kary pieniężnej, bowiem uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli skutkuje karą do wysokości dwudziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia.

Urząd przybliży procedurę

Aby przedsiębiorca mógł się zorientować w procedurze kontroli dokonywanej przez dany urząd, nowelizacja w dodanym art. 78a ust. 3 u.s.d.g. zobowiązała organy administracji do zamieszczania w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie podmiotowej ogólnego schematu tych procedur kontroli, które wynikają z przepisów powszechnie obowiązującego prawa.

Dzięki temu rozwiązaniu przedsiębiorca może się zapoznać z konkretną procedurą w bardzo praktyczny sposób (według formuły krok po kroku). Opis powinien określać przebieg kontroli w sposób przystępny, wskazując podstawowe rozwiązania i tryby postępowania. Nie jest przy tym konieczne wskazywanie poszczególnych jednostek tego samego organu. Byłoby to nie tylko nieczytelne, lecz także często niemożliwe. Możliwe natomiast jest wskazanie wszystkich instytucji i rozwiązań wraz z podaniem podstawy prawnej.

Ważne

Dopuszczalne jest wykonywanie czynności kontrolnych nie tylko przez pracowników organów kontroli, lecz także przez inne osoby. Możliwość taka musi wynikać z przepisów szczególnych.

Ramka 5. Zmiany w strukturze fiskusa

Zgodnie z art. 79 ust. 3 u.s.d.g. zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się także w przypadkach określonych w art. 282c ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.). Po wszczęciu kontroli informuje się kontrolowanego o przyczynie braku zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli.

Warto wspomnieć, że 11 listopada 2016 r. została uchwalona ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1948) oraz przepisy wprowadzające tę regulację. Przewiduje ona połączenie od 1 marca 2017 r. w jeden aparat dotychczas odrębnie działających izb i urzędów skarbowych, urzędów kontroli skarbowej oraz izb i urzędów celnych. Od tego dnia będą funkcjonować izby administracji skarbowej, którym będą podlegały urzędy skarbowe i urzędy celno-skarbowe.

Urzędy skarbowe będą pełniły analogiczne funkcje jak dziś urzędy skarbowe i celne - w zakresie podstawowej realizacji zadań i obsługi podatników. Będą też odpowiedzialne za kontrole i prowadzenie czynności sprawdzających. Z kolei urzędy celno-skarbowe będą się zajmowały podmiotami wyselekcjonowanymi do kontroli na bazie analizy ryzyka. Ich działania będą skierowane na oszustwa podatkowe albo uniknięcie opodatkowania. W zakresie kontroli dokonywanych przez urzędy skarbowe niewiele się zmieni. Natomiast kontrolerzy urzędów celno-skarbowych otrzymali szerokie uprawnienia. Przykładowo urzędy celno-skarbowe nie będą już czekać siedmiu dni na rozpoczęcie kontroli u podatnika. Obecnie urzędy kontroli skarbowej powinny powiadomić podatnika o zamiarze wszczęcia swoich działań. Potem po upływie siedmiu dni od zawiadomienia inspektorzy przychodzą do podatnika i wręczają mu postanowienie o wszczęciu postępowania kontrolnego. Jeśli urząd kontroli skarbowej chce wszcząć kontrolę szybciej, musi się na to zgodzić podatnik. Po zmianach urząd nie będzie musiał czekać - uruchomi kontrolę celno-skarbową w dniu doręczenia upoważnienia do jej przeprowadzenia. Ponadto jeśli będzie miał podejrzenia, że podatnik nie przestrzega przepisów, a fakty uzasadnią niezwłoczne działanie, będzie wszczynał kontrolę celno-skarbową na podstawie legitymacji służbowej.

Okazanie legitymacji

Warunkiem przeprowadzenia czynności kontrolnych, zgodnie z art. 79a ust. 1 u.s.d.g., jest okazanie przedsiębiorcy (albo osobie przez niego upoważnionej) legitymacji służbowej uprawniającej do wykonywania takich czynności oraz po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, chyba że przepisy szczególne przewidują możliwość podjęcia kontroli po okazaniu legitymacji. W takim przypadku upoważnienie doręcza się przedsiębiorcy albo osobie przez niego upoważnionej w terminie określonym w tych przepisach, ale nie później niż w ciągu trzech dni roboczych od dnia wszczęcia kontroli.

Artykuł 78a ust. 2 u.s.d.g. przewiduje jednak możliwość przeprowadzenia kontroli tylko po okazaniu legitymacji służbowej, jeżeli dopuszczają to przepisy szczególne. Wyjątek ten dotyczy ściśle określonych sytuacji (na podstawie przepisów szczególnych), a mianowicie gdy czynności kontrolne są niezbędne do przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia, a także gdy przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego. W takiej sytuacji upoważnienie doręcza się w terminie wskazanym w przepisach szczególnych, jednak powinno być ono doręczone nie później niż trzeciego dnia od wszczęcia kontroli.

Elementy, które musi posiadać upoważnienie, określa art. 79a ust. 6 u.s.d.g. Dokument, który nie posiada wymaganej treści, nie może być podstawą do przeprowadzenia kontroli. Ale uwaga! Dokonanie jej pomimo braków w treści upoważnienia nie powoduje nieważności podjętych czynności (por. wyrok NSA z 9 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1404/14, LEX nr 2002991).

Ramka 6. Co w upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli

n wskazanie podstawy prawnej;

n oznaczenie organu kontroli;

n datę i miejsce wystawienia;

n imię i nazwisko pracownika organu kontroli uprawnionego do wykonania kontroli oraz numer jego legitymacji służbowej;

n oznaczenie przedsiębiorcy objętego kontrolą;

n określenie zakresu przedmiotowego kontroli;

n wskazanie daty rozpoczęcia i przewidywanego terminu zakończenia kontroli;

n podpis osoby udzielającej upoważnienia z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji;

n pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego przedsiębiorcy.

PRZYKŁAD 3

Skutki braku pouczenia

Inspektorzy sanitarni kontrolowali sprzedaż produktów spożywczych na placu targowym. Jeden ze sprzedawców, prowadzący handel z ruchomego punktu sprzedaży (samochodu), odmówił udziału w kontroli. W związku z tym przedstawiciele sanepidu poprosili o wsparcie policjantów. Okazało się, że przedsiębiorca nie przestrzegał wymagań w zakresie oznakowania środków spożywczych. W efekcie kupujący nie znali m.in. pochodzenia oraz składu sprzedawanych wędlin oraz terminu ich przydatności do spożycia. W związku z tym powiatowy inspektor sanitarny wymierzył przedsiębiorcy karę pieniężną w wysokości kilkuset złotych. Zasadność decyzji administracyjnej potwierdził główny inspektor sanitarny, do którego odwołał się zainteresowany.

W skardze do WSA przedsiębiorca zarzucił inspekcji sanitarnej wiele naruszeń o charakterze merytorycznym oraz proceduralnym. Wskazał, że okazane mu przez pracownika sanepidu legitymacja służbowa i upoważnienie do przeprowadzania kontroli nie były wystarczające, ponieważ ten drugi dokument nie zawierał pouczenia o prawach i obowiązkach kontrolowanego, o którym to elemencie upoważnienia mowa w art. 79a ust. 6 pkt 9 u.s.d.g. WSA potwierdził merytoryczne uzasadnienie nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej, ale nie odniósł się do zarzutów natury formalnej.

Sprawa wskutek skargi kasacyjnej trafiła więc do NSA. Ten, oddalając ją, wskazał, że brak pouczenia w upoważnieniu powoduje jego wadliwość. Jednak zdaniem sądu takie uchybienie formalne nie przekłada się na nieważność czy też nieskuteczność przeprowadzonych czynności kontrolnych. Podobnie jest w sytuacji, gdy inspektor nie udzieli ustnie stosownego pouczenia. Powinien to zrobić, ale jeśli uchybi obowiązkowi, to nie powoduje to nieważności działań dokonanych w ramach inspekcji. NSA wytłumaczył, że taki stan rzeczy to efekt brzmienia u.s.d.g. Przepisy nie przewidują żadnych skutków naruszenia regulacji poświęconych obowiązkowi pouczania kontrolowanego przedsiębiorcy o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach.

Zmiany osób upoważnionych do wykonania czynności, zakresu przedmiotowego kontroli oraz miejsca jej wykonywania wymagają każdorazowo wydania odrębnego upoważnienia. Zmiany te nie mogą prowadzić do wydłużenia przewidywanego wcześniej terminu zakończenia kontroli.

W przypadku wszczęcia kontroli po okazaniu legitymacji służbowej, przed podjęciem pierwszej czynności urzędnik musi poinformować przedsiębiorcę lub osobę, wobec której podjęto czynności kontrolne, o jego prawach i obowiązkach w ich trakcie.

Obecność przedsiębiorcy

Czynności kontrolnych dokonuje się w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej. Od tej zasady wyjątki wymienia art. 80 ust. 2 u.s.d.g. Dotyczą one przypadków, gdy:

wratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej;

wprzeprowadzenie kontroli jest niezbędne do przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia;

wkontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów u.o.k.k.; przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego.

Przedsiębiorca jest zobowiązany do pisemnego wskazania osoby upoważnionej do reprezentowania go w czasie kontroli, w szczególności podczas jego nieobecności. Gdy przedsiębiorca nie wskaże takiej osoby, czynności kontrolne mogą być wykonywane w obecności innego pracownika kontrolowanego, który może być uznany za osobę, o której mowa w art. 97 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.; dalej: k.c.), lub w obecności przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny, niebędący jednak pracownikiem urzędu.

Miejsce czynności

Artykuł 80a ust. 1 u.s.d.g. wskazuje, że kontrola może być prowadzona nie tylko w siedzibie kontrolowanego wskazanej we właściwej ewidencji, lecz także w miejscach, w których działalność gospodarcza jest faktycznie wykonywana. Oznacza to, że kontrole mogą być prowadzone zarówno w siedzibie, jak i w oddziale przedsiębiorcy, jeśli tylko w tych miejscach faktycznie wykonywana jest działalność gospodarcza. Trzeba jednak pamiętać, że jeżeli przedsiębiorca ma spółki zależne, to do przeprowadzenia kontroli w tych spółkach konieczne są odrębne upoważnienia. Są to bowiem odrębni przedsiębiorcy w rozumieniu u.s.d.g.

Ważne

Kontrole mogą być prowadzone zarówno w siedzibie, jak i w oddziale przedsiębiorcy.

Kontrola może być prowadzona w godzinach pracy lub w czasie faktycznego wykonywania działalności gospodarczej przez kontrolowanego, a więc np. w porze nocnej oraz w dni wolne od pracy może się odbywać tylko w godzinach pracy lub w czasie faktycznie wykonywanej działalności przedsiębiorstwa. Chodzi tu o godziny pracy, które są określane przez przedsiębiorcę w regulaminie pracy obowiązującym pracowników firmy.

Zasada niezakłócania

Obowiązkiem organu kontroli jest dbałość o to, aby czynności kontrolne przeprowadzane były w "sposób sprawny i możliwie niezakłócający funkcjonowania przedsiębiorcy" (art. 80b u.s.d.g.). W przypadku, gdy kontrolowany wskaże na piśmie, że przeprowadzane czynności zakłócają w sposób istotny działalność gospodarczą, konieczność podjęcia takich czynności powinna być uzasadniona w protokole kontroli.

Prowadzenie książki kontroli

W art. 81 i art. 81a u.s.d.g. określony jest bezterminowy obowiązek prowadzenia, uzupełniania i udostępniania kontrolerom książki kontroli. Ciąży on na przedsiębiorcy.

Zgodnie z art. 81 ust. 2 u.s.d.g. książka kontroli zawiera wpisy dokonywane przez kontrolerów. Z kolei przedsiębiorca jest zobowiązany dokonywać w niej wpisów informujących o wykonaniu zaleceń pokontrolnych bądź wpisów o ich uchyleniu przez organ kontroli lub organ nadrzędny albo sąd administracyjny.

Książka nie musi być papierowa. Nowelizacja przewidziała, że może być prowadzona wyłącznie w postaci elektronicznej. Nowelizacja z końca 2016 r. przewidziała, że udostępnienie elektronicznej książki kontroli może nastąpić nie tylko za pomocą jej wydruków (potwierdzonych przez przedsiębiorcę za zgodność z oryginałem), ale także przez zapewnienie dostępu do urządzenia pozwalającego na zapoznanie się z zapisami w niej umieszczonymi (art. 81a ust. 1 pkt 2 u.s.d.g.).

Udostępnianie

Książka kontroli powinna być okazywana organowi niezwłocznie po wszczęciu każdej kontroli. Urząd nie ma jednak uprawnień do przymuszenia przedsiębiorcy do okazania tego dokumentu, a zatem jeżeli jej nie okaże, organ nie dokona koniecznych wpisów. Nie wpłynie to jednak na skuteczność podjętych czynności. Kontroler może (z przyczyn dowodowych), choć nie ma takiego obowiązku, odnotować w protokole fakt nieokazania książki przez przedsiębiorcę.

Należy jednak zaznaczyć, że funkcją omawianego dokumentu jest gromadzenie informacji o czasie trwania kontroli, jej zakresie oraz wynikach. Co do zasady to zatem w interesie prowadzącego biznes powinno leżeć jego prowadzenie oraz okazywanie go urzędnikom, chociażby z uwagi na czasowe pułapy kontroli określone w art. 83 u.s.d.g. Dlatego też u.s.d.g. nie określa żadnych sankcji prawnych wobec przedsiębiorcy w sytuacji niewykonywania przez niego obowiązku prowadzenia i udostępniania tego dokumentu urzędnikom.

Ważne

Przedsiębiorca jest zwolniony z okazania książki kontroli, jeżeli okazuje się to niemożliwe ze względu na udostępnienie jej innemu organowi. W takim przypadku kontrolowany musi ją jednak okazać w siedzibie urzędu w terminie 3 dni roboczych od dnia jej zwrotu.

Jednym z koniecznych wpisów w książce kontroli jest uzasadnienie braku zawiadomienia przedsiębiorcy o zamiarze wszczęcia kontroli. Z orzecznictwa wynika, że niedokonanie takiego wpisu nie warunkuje wszczęcia i prowadzenia kontroli (por. wyrok WSA w Łodzi z 9 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 1408/11, LEX nr 1116073). Ponadto uważa się, że wskazanie przez organ jedynie podstawy prawnej, tj. art. 79 ust. 2 pkt 2 u.s.d.g., bądź opisanie tej podstawy, jest wystarczające dla stwierdzenia, iż organ zachował się zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi (por. wyrok WSA w Białymstoku z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 762/13, Legalis nr 952438).

Zakaz równoczesnych kontroli

W art. 82 ust. 1 u.s.d.g. sformułowany jest zakaz równoczesnego podejmowania i prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. Od tej zasady u.s.d.g. przewiduje katalog wyjątków.

Ramka 7. Przeprowadzanie wspólnych czynności

● ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej;

● przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia;

● przedsiębiorca wyraził zgodę na równoczesne podjęcie i prowadzenie więcej niż jednej kontroli (nowość wprowadzona od 1 stycznia 2017 r.);

● kontrola jest prowadzona w toku postępowania na podstawie przepisów u.o.k.k.;

● kontrola jest prowadzona na podstawie art. 23c lub art. 23r ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1059 ze zm.);

● przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego;

● kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu;

● przeprowadzenie kontroli jest realizacją obowiązków wynikających z przepisów prawa wspólnotowego o ochronie konkurencji lub przepisów prawa wspólnotowego w zakresie ochrony interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej;

● kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie przepisów o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym;

● kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie przepisów o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków poniesionych w związku z budową pierwszego własnego mieszkania;

● prowadzone postępowanie jest kontrolą amerykańskich rachunków raportowanych uregulowaną w ustawie z 9 października 2015 r. o wykonywaniu umowy między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki w sprawie poprawy wypełniania międzynarodowych obowiązków podatkowych oraz wdrożenia ustawodawstwa FATCA (Dz.U. z 2015 r. poz. 1712 ze zm.).

Wspólna na życzenie

Możliwość wspólnej kontroli za zgodą przedsiębiorcy wprowadzono w ramach pakietu "100 zmian dla firm" wicepremiera Mateusza Morawieckiego. Ocena, czy wspólna kontrola jest faktycznie korzystna, w każdym przypadku należy do przedsiębiorcy i może być podjęta tylko za jego aprobatą. Rozwiązanie to ma ograniczyć czas trwania kontroli w danym roku, jak również umożliwić firmie uzyskanie niezbędnych uzgodnień i stanowisk organów administracji publicznej w możliwie krótkim czasie i w możliwie nieuciążliwy sposób.

Limity czasowe

Czas trwania wszystkich kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym zależy od wielkości firmy. Pułap ten dotyczy kontroli przeprowadzonych przez ten sam organ kontroli w jednym roku kalendarzowym (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 26/11, Legalis nr 351537).

Ograniczenia czasowe nie obowiązują w przypadkach określonych w art. 83 ust. 2 u.s.d.g. Sytuacje te są analogiczne do tych wskazanych w ramce 5.

@RY1@i02/2017/026/i02.2017.026.05000010a.102(c).gif@RY2@

Schemat 2. Im większa firma, tym dłużej

Kiedy można dłużej

W art. 83 ust. 3-3c u.s.d.g. wymieniono sytuacje, gdy dopuszczalne jest przedłużenie kontroli ponad limit wskazany w schemacie 2. Jednocześnie art. 83 ust. 4 u.s.d.g. przewiduje, że jeżeli wyniki kontroli wykazały rażące naruszenie przepisów prawa przez przedsiębiorcę, można przeprowadzić powtórną kontrolę w tym samym zakresie przedmiotowym w danym roku kalendarzowym, a czas jej trwania nie może przekraczać 7 dni. Czasu trwania powtórnej kontroli nie wlicza się do czasu przedstawionego w schemacie 2.

Przerwa się nie wlicza

Urząd może, po pisemnym zawiadomieniu przedsiębiorcy, przerwać kontrolę na czas niezbędny do przeprowadzenia badań próbki produktu lub próbki kontrolnej, jeżeli jedyną czynnością kontrolną po otrzymaniu wyniku badania próbki będzie sporządzenie protokołu kontroli. Czasu przerwy nie wlicza się do maksymalnego czasu kontroli, o ile podczas przerwy przedsiębiorca miał możliwość wykonywania działalności gospodarczej oraz nieograniczony dostęp do prowadzonej przez siebie dokumentacji i posiadanych rzeczy (z wyjątkiem zabezpieczonej w celu kontroli próbki).

Zakaz powtórek

Od 1 stycznia 2017 r. w nowo dodanym art. 83b u.s.d.g. wprowadzono zakaz ponownych kontroli w tej samej sprawie. Chodzi o przypadki, gdy ponowne postępowanie miałoby dotyczyć przedmiotu objętego uprzednio zakończoną kontrolą przeprowadzoną przez ten sam organ.

Kiedy można wnieść sprzeciw

W art. 84c u.s.d.g. przewidziano prawną formę ochrony przedsiębiorcy, którą jest sprzeciw. Może on dotyczyć jednak tylko niektórych czynności organu kontroli.

Ramka 8. Podstawy zarzutów

● braku zawiadomienia kontrolowanego o zamiarze wszczęcia kontroli (art. 79 u.s.d.g.);

● podjęcia kontroli bez okazania legitymacji służbowej i upoważnienia do przeprowadzenia kontroli (art. 79a u.s.d.g.);

● niepoinformowania kontrolowanego o jego uprawnieniach i obowiązkach w trakcie kontroli (art. 79b u.s.d.g.);

● wykonywania kontroli podczas nieobecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej (art. 80 u.s.d.g.);

● podejmowania i prowadzenia równocześnie więcej niż jednej kontroli u tego samego przedsiębiorcy (art. 82 ust. 1 u.s.d.g.);

● przekroczenia dopuszczalnego czasu trwania kontroli (art. 83 ust. 1 u.s.d.g.);

● podejmowania i prowadzenia kontroli bez ograniczeń czasowych w przypadkach innych niż wymienione w art. 83 ust. 2 u.s.d.g.

Sprzeciw wnosi się na piśmie do urzędu, o czym zawiadamia się kontrolera (pracownika organu kontroli). Termin na to jest krótki, zaledwie trzydniowy; liczony od dnia wszczęcia kontroli. W przypadku gdy przedmiotem sprzeciwu jest naruszenie art. 83 ust. 1 u.s.d.g., czyli przekroczenie limitu czasu trwania kontroli, trzeba go wnieść w terminie trzech dni roboczych od dnia, w którym nastąpiło naruszenie tego przepisu.

Z chwilą doręczenia kontrolerowi zawiadomienia o wniesieniu sprzeciwu następuje wstrzymanie kontroli i trwa do czasu rozpatrzenia sprzeciwu. Organ kontroli ma trzy dni na jego rozpoznanie.

Jak wskazał NSA w wyroku z 27 kwietnia 2016 r. (sygn. akt II FSK 56/14, LEX nr 2111084), sprawa zainicjowana sprzeciwem wniesionym przez przedsiębiorcę może być załatwiona poprzez wydanie rozstrzygnięcia:

wo odstąpieniu od czynności kontrolnych (gdy sprzeciw jest zasadny), albo

wo kontynuowaniu czynności kontrolnych (gdy sprzeciw jest niezasadny), albo

wstwierdzającego niedopuszczalność wniesionego sprzeciwu (gdy jego wniesienie w ogóle nie jest dopuszczalne).

Zdaniem NSA wydanie jednego z tych trzech rozstrzygnięć kończy wszczęte postępowanie na skutek wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 84c ust. 1 u.s.d.g. Wydanie jednego z tych trzech rozstrzygnięć oznacza, że organ nie pozostaje w bezczynności.

Nieusatysfakcjonowany treścią postanowienia przedsiębiorca może wnieść w terminie trzech dni od otrzymania tego rozstrzygnięcia zażalenie do organu wyższego stopnia. Ten ma siedem dni na jego rozpatrzenie w formie postanowienia. Nierozpatrzenie zażalenia w terminie oznacza automatycznie słuszność wniesionego zażalenia. Do wydawania postanowień w sprawie sprzeciwu oraz w sprawie zażalenia stosuje się art. 141-144 k.p.a.

Skarga na przewlekłość

Od 1 stycznia 2017 r. w art. 84 u.s.d.g. dodano nowe ustępy 15a i 15b, w których przewidziano możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na przewlekłe prowadzenie kontroli. Można ją wnieść po wyczerpaniu procedury dotyczącej rozpatrzenia sprzeciwu, czyli po rozstrzygnięciu zażalenia. Do skargi tej stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dotyczące skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania.

Sporządzenie protokołu

Formalnym zamknięciem czynności kontrolnych jest sporządzenie przez organ kontrolujący protokołu kontroli. Jest to dokument, który ma w sposób rzetelny i zgodny z prawdą odzwierciedlać stan faktyczny, jaki istniał podczas trwania działań. Wszelkie wątpliwości odnośnie do jego treści powinny być zgłaszane przez przedsiębiorcę w formie zastrzeżeń do protokołu kontroli. Jedynie w taki sposób przedsiębiorca może wpłynąć na zmianę jego treści. Zastrzeżenia do protokołu powinny dotyczyć przebiegu kontroli.

Protokół kontroli podpisują kontrolujący i kontrolowany. Podpis ze strony kontrolującego składają osoby faktycznie uczestniczące w tych czynnościach u danego przedsiębiorcy. Za kontrolowanego podpis składa z reguły osoba upoważniona do jego reprezentowania. Osoby, które składają ustne wyjaśnienia (oświadczenia) podczas kontroli, podpisują się pod treścią spisanych przez urzędników wyjaśnień (oświadczeń), które są następnie załączane do protokołu (chyba że wyjaśnienia te są wpisywane bezpośrednio do tego dokumentu). Przedsiębiorca może odmówić podpisania protokołu kontroli.

Protokół sporządza się w dwóch egzemplarzach, z których jeden pozostawia się przedsiębiorcy. Regulacje u.s.d.g. nie przewidują terminu na sporządzenie protokołu oraz przekazanie go firmie. Należy zatem przyjąć, że sporządzenie protokołu i jego doręczenie kontrolowanemu powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki (uwzględniając jednak przebieg i czas trwania kontroli oraz ilość zebranego w jej toku materiału dowodowego).

Gdy wystąpiła szkoda

W art. 77 ust. 4 u.s.d.g. przewidziana jest zasada odpowiedzialności odszkodowawczej, w przypadku gdy przedsiębiorca poniósł szkodę na skutek przeprowadzenia czynności kontrolnych z naruszeniem przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej. Nie można zatem, powołując się na ten przepis, żądać odszkodowania, w przypadkach gdy nie było naruszenia prawa, choćby nawet szkoda po stronie firmy (wskutek czynności kontrolnych) wystąpiła, jak i wtedy, gdyby naruszenie przepisów nastąpiło, lecz szkoda nie powstała. Dochodzenie roszczeń z tytułu szkody następuje na zasadach i w trybie określonych w odrębnych przepisach (art. 77 ust. 4 i ust. 5 u.s.d.g.). Oznacza to, że do roszczeń odszkodowawczych, o których mowa w art. 77 ust. 4 u.s.d.g., zastosowanie znajdą w szczególności przepisy zawarte w kodeksie cywilnym oraz w kodeksie postępowania cywilnego.

@RY1@i02/2017/026/i02.2017.026.05000010a.807.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

prawnik, specjalista z zakresu prawa administracyjnego