Nowa ustawa i nowe obowiązki dla organizatorów imprez oraz usług powiązanych

 1 lipca 2018 r. weszła w życie ustawa z 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (Dz.U. poz. 2361; dalej: ustawa). Stać się ona ma główną ustawą – swoistą biblią – regulującą zasady działalności branży turystycznej. Nowa regulacja określa warunki oferowania, sprzedaży i realizacji imprez turystycznych oraz powiązanych usług turystycznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także za granicą – jeżeli umowy z podróżnymi są zawierane przez przedsiębiorców turystycznych mających siedzibę w Polsce. Ponadto reguluje zasady funkcjonowania Turystycznego Funduszu Gwarancyjnego.

Unijne wymogi

Ustawa wdraża do krajowego porządku prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2302 z 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych, zmieniającą rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE oraz uchylającą dyrektywę Rady 90/314/EWG (Dz. Urz. UE L 326 s.1; dalej: dyrektywa 2015/2302). Nowe regulacje zastąpią dyrektywę z 1990 r.

Dlaczego zdecydowano się wprowadzić zmiany? Uznano, że dotychczasowa dyrektywa, a w ślad za nią również polska ustawa, nie odpowiadają już realiom rynkowym. I rzeczywiście – przepisy regulujące kwestię usług turystycznych (i to zarówno na gruncie prawa polskiego, jak i prawa unijnego) przestały nadążać za dynamicznymi zmianami zachodzącymi na tym rynku, wyrażającymi się choćby w nieustannym poszerzaniu się kanałów dystrybucji tych usług, jak choćby o oferty internetowe, w zwiększeniu indywidualizacji przygotowanych ofert imprez turystycznych oraz w możliwości wybierania i łączenia przez podróżnych różnych usług turystycznych. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy, wiele aspektów tego rynku pozostawało całkowicie lub częściowo nieuregulowane przepisami. Ten stan rzeczy nie tylko wywoływał niepewność na rynku usług turystycznych, lecz przede wszystkim nie zapewniał korzystającym z tych usług dostępu do wyczerpujących informacji o szczegółach ofert oraz niezbędnego zabezpieczenia na wypadek ich niewykonania lub nienależytego wykonania, bądź w przypadku niewypłacalności. Zdecydowano się zatem na wdrożenie nowej dyrektywy 2015/2302, która aktualizuje i poszerza istniejące uregulowania prawne dotyczące turystyki oraz zobowiązuje państwa członkowskie do maksymalnej harmonizacji w tym zakresie.

Hotelarskie usługi w starej, ale odmienionej ustawie

Wprowadzenie nowej ustawy o imprezach turystycznych oznaczało konieczność zasadniczych zmian w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1553 ze zm.). Między innymi wyrażają się one w zmianie tytułu samej ustawy na ustawę „o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych” (pod taką funkcjonuje ona od 1 lipca). Na nowo kreślono również przedmiot ustawy, jak również podmioty objęte jej przepisami. Ustawa z 1997 r. w nowym brzmieniu będzie określać wyłącznie warunki świadczenia usług hotelarskich oraz usług pilotów wycieczek i przewodników turystycznych na terytorium RP, a także za granicą, jeżeli umowy z podróżnymi o świadczenie tych usług są zawierane na terenie Polski.

Natomiast uchylone zostały przepisy tej ustawy dotyczące organizatorów turystyki, pośredników turystycznych i agentów turystycznych, ponieważ ta materia została uregulowana właśnie w nowej ustawie o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Omawiane zmiany doprowadziły również do wykreślenia innych przepisów z ustawy o usługach turystycznych, które zostały przeniesione do ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Do tej grupy należy zaliczyć przepisy regulujące: Turystyczny Fundusz Gwarancyjny, kwestię ochrony klientów, kary pieniężne i przepisy karne oraz odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Zatem od 1 lipca 2018 r. ustawa o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych (poprzednio: ustawa o usługach turystycznych) reguluje wyłącznie kwestie określone w jej tytule. ©℗

Nowe definicje, szerszy zakres obowiązywania

Ustawa wprowadza nowe definicje pojęć. W efekcie nowe przepisy mogą dotyczyć tysięcy przedsiębiorców, którzy wcześniej nie byli objęci zakresem starej ustawy

Na nowo zdefiniowano m.in. takie pojęcia, jak usługa turystyczna, impreza turystyczna, organizator turystyki. Wprowadzono też nowe: przedsiębiorca turystyczny, powiązane usługi turystyczne.

Usługa turystyczna

Pojęcie usługi turystycznej na gruncie nowej ustawy jest szersze niż do tej pory. Oznacza to, że szerszy zakres działalności będzie objęty reżimem ustawy, a więc więcej podmiotów będzie musiało stosować jej przepisy. W ustawie zostało zdefiniowane na nowo podstawowe pojęcie usługi turystycznej (art. 4 pkt 1 ustawy). W porównaniu z wcześniejszą definicją została ona rozbudowana i doprecyzowana. Zgodnie z obowiązującą do 30 czerwca br. ustawą z 1997 r. – usługą turystyczną były usługi przewodnickie, usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym.

Na nową definicję składają się zaś cztery zasadnicze warianty. Pierwszy stanowi, że usługą turystyczną jest przewóz pasażerów, który zgodnie z treścią uzasadnienia projektu ustawy należy pojmować szeroko (drogą lotniczą, koleją, autokarem, promem, statkiem).

Drugi wariant mówi, że usługą turystyczną jest zakwaterowanie w innych celach niż pobytowe, które nie jest nieodłącznym elementem przewozu pasażerów, a zatem usługi świadczone podróżnym np. przez hotele (m.in. zameldowanie w hotelu, zakwaterowanie w pokoju, nocleg), które są związane wyłącznie z czasowym przebywaniem na ich terenie w danym miejscu i nie stanowią elementu przewozu, jak to ma miejsce choćby w przypadku rejsów turystycznych, w trakcie których podróżny zostaje zakwaterowany na pokładzie (w kajucie) statku. Jest to zatem ujęcie węższe niż usługi hotelarskie w rozumieniu przepisów obowiązującej dotąd ustawy o usługach turystycznych (na które składają się wszystkie usługi świadczone w obrębie obiektu zakwaterowania).

Trzeci wariant stanowi, że usługą turystyczną jest wynajem pojazdów samochodowych lub innych pojazdów silnikowych. Rozwiano tym samym wszelkie istniejące do tej pory wątpliwości w tym zakresie.

Ostatni, czwarty wariant tej definicji doprecyzowuje, że usługą turystyczną są wszelkie usługi świadczone podróżnym, inne niż te, o których była mowa wyżej, istniejące i świadczone jako odrębna usługa.

Powiązane usługi turystyczne

Ustawowymi regulacjami zostały objęte również podmioty oferujące powiązane usługi turystyczne. To nowe pojęcie. Należy przez to rozumieć niestanowiące imprezy turystycznej połączenie co najmniej dwóch różnych rodzajów usług turystycznych nabytych na potrzeby tej samej podróży lub wakacji, objęte odrębnymi umowami z dostawcami poszczególnych usług turystycznych. Przedsiębiorca ułatwiający nabywanie tych powiązanych usług turystycznych obejmuje swoim zakresem każdego przedsiębiorcę internetowego lub stacjonarnego, który ułatwia nabywanie usług turystycznych w sposób ukierunkowany lub przy okazji jednej wizyty lub kontaktu z jego punktem sprzedaży, co prowadzi do zawarcia przez podróżnego umów z różnymi dostawcami usług turystycznych, przy czym całość tych usług nie nosi jednak cech imprezy turystycznej. Jako przykład w uzasadnieniu projektu ustawy została wskazana sytuacja gdy wraz z potwierdzeniem rezerwacji pierwszej usługi turystycznej, takiej jak przelot lub przejazd pociągiem, podróżny otrzymuje zaproszenie do zarezerwowania dodatkowej usługi turystycznej dostępnej w wybranym docelowym miejscu podróży, np. zakwaterowania w hotelu, wraz z linkiem do strony internetowej rezerwacji innego dostawcy usług.

Krótkie wycieczki wyłączone

Ustawa nie dotyczy powiązanych usług turystycznych trwających krócej niż 24 godziny, chyba że obejmują nocleg. Po drugie ustawy nie stosuje się do powiązanych usług turystycznych, które są oferowane oraz których zamawianie i realizowanie jest ułatwiane okazjonalnie, na zasadach niezarobkowych i wyłącznie ograniczonej grupie podróżnych, a także podróży służbowych organizowanych na podstawie umowy generalnej. Wyłączenia te są zgodne z założeniami dyrektywy 2015/2302. Stwierdzono w niej bowiem wprost, że podróżni w trakcie krótkich podróży nie potrzebują aż tak dużej ochrony. Nie ma więc sensu niepotrzebnie obciążać przedsiębiorców szerokimi obowiązkami wynikającymi z ustawy, chociażby informacyjnymi, gdy wycieczka trwa kilka godzin i obejmuje np. oprowadzanie po danym mieście. Ustawie nie będą też podlegać wycieczki organizowane przez kluby sportowe lub szkoły dla ich członków, które nie są oferowane ogółowi społeczeństwa.

Pośrednicy turystyczni organizatorami

W myśl ustawy dotychczasowi pośrednicy turystyczni staną się organizatorami turystyki. Pośrednikiem turystycznym zgodnie z definicją zawartą jeszcze w obowiązującej wcześniej ustawie z 1997 r. o usługach turystycznych jest przedsiębiorca, który na zlecenie klienta i w jego imieniu, zawiera umowę z innym organizatorem turystyki lub innym usługodawcą, np. hotelarzem czy przewoźnikiem.

Pośrednik dotychczas był zobowiązany uzyskać wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. W przepisach przejściowych ustawy przesądzono, że wpisy do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych staną się z mocy prawa wpisami do nowego rejestru organizatorów turystyki i przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych.

Przedsiębiorca turystyczny

Ustawa wprowadziła nowe pojęcie „przedsiębiorca turystyczny. Zgodnie z definicją zapisaną w art. 4 pkt 7 ustawy „należy przez to rozumieć organizatora turystyki, przedsiębiorcę ułatwiającego nabywanie powiązanych usług turystycznych, agenta turystycznego lub dostawcę usług turystycznych, będącego przedsiębiorcą w rozumieniu art. 43 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny albo prowadzącego działalność odpłatną”.

Wprowadzenie nowej definicji „przedsiębiorca turystyczny”, obejmującej oprócz działalności gospodarczej również działalność odpłatną, powoduje, że zakresem przedmiotowym definicji objęte będą – jak wynika z załączonej do ustawy oceny skutków regulacji – m.in. organizacje pozarządowe, placówki oświatowe, kluby sportowe oraz parafie, które statutowo zajmują się turystyką i krajoznawstwem, wspieraniem i upowszechnianiem kultury fizycznej czy działalnością na rzecz dzieci i młodzieży, w tym wypoczynkiem.

Nie oznacza to jednak, że każda organizowana wycieczka będzie objęta ustawą. Tak jak bowiem wspomniano – ustawy nie stosuje się do imprez turystycznych realizowanych okazjonalnie, na zasadach nie zarobkowych i wyłącznie ograniczonej grupie podróżnych (art. 3 pkt 1). Przy czym powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Podobnie wyłączone z zakresu stosowania ustawy są imprezy turystyczne, trwające krócej niż 24 godziny, chyba że obejmują nocleg (art. 3. pkt 3). Dopiero jeżeli powyższe podmioty nie spełnią warunków wyłączeń – wówczas będą musiały spełnić warunki formalne i finansowe w zakresie organizacji imprez turystycznych (m.in. wpis do ewidencji organizatorów turystyki, gwarancje bankowe lub ubezpieczenie itd.). ©℗ Opr. JP

Dla pośredników turystycznych zaliczenie ich do grona organizatorów turystyki pociąga za sobą znaczne konsekwencje. Pośrednik turystyczny, tak jak każdy organizator turystyczny będzie musiał spełniać odpowiednie warunki, aby móc legalnie funkcjonować na rynku usług turystycznych, czyli m.in. posiadać zabezpieczenia finansowe w formach przewidzianych ustawą czy też przekazywać marszałkowi województwa niezbędne informacji o posiadanych zabezpieczeniach finansowych.

Więcej objętych

Bez wątpienia wszyscy przedsiębiorcy objęci regulacją ustawy z 1997 r. o usługach turystycznych zostaną również objęci regulacjami omawianej ustawy.

Ponadto nowa ustawa obejmie dodatkowe podmioty, które mogą oferować pakiety dynamiczne, czyli imprezy turystyczne oraz powiązane usługi turystyczne, przykładowo chodzi o turystyczne obiekty noclegowe, wypożyczalnie samochodów, linie lotnicze, które przy okazji świadczenia swoich usług oferują klientom inne dodatkowe usługi turystyczne, np. wycieczki terenowe. Zatem podmioty mogące oferować takie pakiety dynamiczne zostały objęte takimi samymi obowiązkami jak organizatorzy turystyczni, m.in. powinni posiadać zabezpieczenia finansowe w formach przewidzianych ustawą, realizować obowiązek informacyjny wobec podróżnych, w tym za pośrednictwem stosownych formularzy. Liczbę podmiotów ofertujących pakiety dynamiczne oszacowano na poziomie ok. 1600.

Jakie zasady funkcjonowania

W ustawie zostały wskazane wymagania, jakie organizatorzy turystyki, przedsiębiorcy ułatwiający nabywanie powiązanych usług turystycznych, a także agenci turystyczni muszą spełnić, aby legalnie od 1 lipca 2018 r. funkcjonować na rynku usług turystycznych

Organizatorzy turystyki oraz przedsiębiorcy ułatwiający nabywanie powiązanych usług turystycznych mają obowiązek posiadania zabezpieczenia finansowego w formach przewidzianych ustawą, tj.:

• gwarancję bankową lub ubezpieczeniową,
• umowę ubezpieczenia na rzecz podróżnych,
• turystyczny rachunek powierniczy.

Podmioty te mają również obowiązek przekazywania marszałkowi województwa niezbędnych informacji o posiadanych zabezpieczeniach finansowych, prowadzenia dokumentacji, w tym wykazu umów oraz realizacji obowiązku informacyjnego wobec podróżnych. Wymagane zabezpieczenia finansowe mają chronić podróżnego w przypadku zaistnienia niewypłacalności i pozwalać m.in. na zwrot wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną lub powiązane usługi turystyczne, pokrycie kosztów kontynuacji imprezy turystycznej lub kosztów powrotu do kraju, obejmujących w szczególności koszty transportu i zakwaterowania, w tym także w uzasadnionej wysokości koszty poniesione przez podróżnych, w przypadku gdy organizator turystyki lub przedsiębiorca ułatwiający nabywanie powiązanych usług turystycznych, wbrew obowiązkowi, nie zapewnia tego powrotu.

Zakres zwrotu wpłat i kosztów jest podobny do obowiązującego do 1 lipca 2018 r. W nowej ustawie zostało jednak podkreślone, że zabezpieczenie finansowe powinno zapewnić zwrot nie wszystkich kosztów poniesionych przez podróżnego, ale tylko tych uzasadnionych.

Na organizatorów turystyki oraz przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych, w przypadku stwierdzenia niewypłacalności, nałożono obowiązek niezwłocznego poinformowania marszałka województwa o zaistniałej sytuacji poprzez złożenie określonego w ustawie oświadczenia oraz przedłożenia dokumentacji niezbędnej do zrealizowania obowiązku zapewnienia podróżnym powrotu do kraju.

Na wypadek zaniedbania tego obowiązku, jeżeli niewypłacalność jest oczywista w świetle zaistniałych okoliczności, jak choćby w przypadku uzyskania informacji medialnych potwierdzonych sygnałami ze strony podróżnych, którzy zawarli umowę o udział w imprezie turystycznej z danym organizatorem turystyki, marszałkowi województwa przyznano prawo do uruchomienia procedury zorganizowania powrotu podróżnych do kraju (w tym uruchomienia środków z zabezpieczeń finansowych) bez takiego oświadczenia. Jest to procedura złożenia przez marszałka zastępczego oświadczenia o niewypłacalności organizatora turystyki lub przedsiębiorcy ułatwiającego nabywanie powiązanych usług turystycznych.

Rozwiązania zaproponowane w ustawie zmierzają do ujednolicenia, uproszczenia oraz przyspieszenia procedury dokonywania zwrotu wpłat lub poniesionych kosztów w przypadku niewypłacalności przedsiębiorców turystycznych. Pozwalają wyeliminować problemy związane z uprawnieniami marszałka województwa do występowania w imieniu lub na rzecz podróżnych do podmiotów udzielających zabezpieczeń finansowych. Przedstawiona w ustawie procedura składania i weryfikacji zgłoszeń oraz dokonywania wypłat przez instytucje zabezpieczeń finansowych uległa znacznemu uproszczeniu.

Dotychczas poszczególni klienci biura podróży nie byli w stanie podjąć samodzielnie działań zmierzających do sprowadzenia wszystkich turystów do kraju i konieczna była ingerencja innego podmiotu, który zająłby się organizacją zapewniającą szybki powrót do kraju, mając zapewnione na to środki z gwarancji bankowej czy ubezpieczeniowej. Obowiązująca wcześniej regulacja dawała podstawy do przyjęcia, że podmiotem uprawnionym z tytułu gwarancji (jej beneficjentem) w tym zakresie był marszałek województwa, który stawał się ex lege stroną stosunku gwarancyjnego łączącego go z gwarantem (bankiem lub ubezpieczycielem), przy czym wykonywał on swoje uprawnienia z umowy gwarancji i interesu klientów organizatora imprezy turystycznej. Zarówno klient niewypłacalnego biura podróży, jak i marszałek województwa byli legitymowani do dochodzenia od ubezpieczyciela zobowiązanego z tytułu gwarancji ubezpieczeniowej zwrotu wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną. Taka konstrukcja – jak pokazała praktyka – nie była korzystna, ani dla marszałka województwa, którego kompetencje nie skupiają się na wykonywaniu zastępstwa procesowego i wyłącznie na kwestiach turystyki, ani dla podróżnego, który z uwagi na pośrednictwo marszałka województwa nie miał bezpośredniego wpływu na toczące się postępowanie sądowe oraz w związku z tym niejednokrotnie znacznie później otrzymywał zwrot wpłat lub poniesionych kosztów. Dlatego też w rozwiązaniach rozdziału trzeciego przyjętych w ustawie wyeliminowano pośrednictwo marszałka województwa zarówno w procedurze zbierania i weryfikowania zgłoszeń podróżnych oraz wypłaty środków z systemu zabezpieczeń finansowych, jak i dochodzenia roszczeń na drodze sądowej, pozostawiając te kwestie w wyłącznej gestii podróżnych. Równocześnie utrzymano kompetencję marszałka województwa do żądania od instytucji systemu zabezpieczeń finansowych, w tym na drodze sądowej, środków na realizację jego zadań ustawowych (organizacji powrotu podróżnych do kraju).

Rejestr obowiązkowy

Od 1 lipca 2018 r. nałożono na marszałka województwa obowiązek prowadzenia rejestru organizatorów turystyki i przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych. Jego właściwość uzależniona została od położenia siedziby przedsiębiorcy lub adresu zamieszkania przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, a w przypadku przedsiębiorcy zagranicznego, który utworzył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddział, położenia siedziby oddziału.

Wpisy do dotychczasowego rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stają się z mocy prawa wpisami do nowego rejestru organizatorów turystyki i przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych.

Przedsiębiorcy niepodlegający przed dniem wejścia w życie ustawy wpisowi do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych, a prowadzący w dniu wejścia w życie ustawy działalność w zakresie organizowania imprez turystycznych lub w zakresie ułatwiania nabywania powiązanych usług turystycznych, niezwłocznie muszą wystąpić o wpis do nowego rejestru.

Podkreślenia przy tym wymaga, że działalność agenta turystycznego nie wymaga wpisu do rejestru. Zgodnie z nową ustawą agent zaś to przedsiębiorca turystyczny inny niż organizator turystyki, który na podstawie umowy agencyjnej sprzedaje lub oferuje do sprzedaży imprezy turystyczne utworzone przez organizatora turystyki. Jako umowę agencyjną należy rozumieć umowę określona w art. 758 ust. 1 kodeksu cywilnego, przez którą agent zobowiązuje się w ramach działalności swojego przedsiębiorstwa do stałego pośredniczenia za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu.

Ważne Działalność agenta turystycznego nie wymaga wpisu do rejestru.

Przedsiębiorcy zaś, wpisani już w dniu wejścia w życie ustawy do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych posiadający zabezpieczenie finansowe w formie rachunku powierniczego będą musieli przedstawić zabezpieczenie finansowe w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy pod rygorem utraty mocy wpisu do rejestru. Marszałek województwa z urzędu wykreśla z rejestru i z Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Przedsiębiorców Ułatwiających Nabywanie Powiązanych Usług Turystycznych przedsiębiorcę turystycznego, który nie przedstawił zabezpieczenia finansowego we wskazanym terminie.

Co ważne: przepisy przewidują konieczność uzyskania wpisu do rejestru także przez podmioty, które nie są przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, dlatego też w ustawie wprowadzono szeroką definicję przedsiębiorcy turystycznego, tak, aby objęła ona nie tylko „typowych” przedsiębiorców, lecz także inne podmioty, jak choćby struktury instytucji wyznaniowych np. parafie zajmujące się organizacją imprez turystycznych takich jak pielgrzymki.

Wpis do rejestru jest niezbędny do prowadzenia działalności w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz ułatwiania nabywania powiązanych usług turystycznych. Obowiązek ten mają więc organizatorzy turystyki oraz przedsiębiorcy ułatwiający nabywanie powiązanych usług turystycznych, w tym także ci, którzy nie posiadają siedziby na terytorium Unii Europejskiej, ale sprzedają lub oferują do sprzedaży na terytorium Polski imprezy turystyczne lub powiązane usługi turystyczne albo w jakikolwiek inny sposób kieruje taką działalność w naszym kraju (art. 8 ust. 1 ustawy). Do rejestru nie muszą się jednak wpisywać przedsiębiorcy turystyczni z siedzibą na terytorium państw, które na podstawie umowy z Unią Europejską i jej państwami członkowskimi wdrożyły postanowienia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2302/UE do krajowego porządku prawnego.

Dopełnienie warunku wpisu może być kontrolowane. Może to sprawdzić minister właściwy ds. turystyki oraz marszałek województwa. Jeśli zostanie stwierdzone, że wpisu nie ma, mimo takiego obowiązku, marszałek województwa wydaje decyzję o zakazie wykonywania działalności organizatora turystyki lub przedsiębiorcy ułatwiającego nabywanie powiązanych usług turystycznych przez okres 3 lat i o stwierdzeniu wykonywania działalności organizatora turystyki lub przedsiębiorcy ułatwiającego nabywanie powiązanych usług turystycznych bez wymaganego wpisu do rejestru. Decyzja ta podlega natychmiastowemu wykonaniu.

W ustawie przewidziano również, że rejestr może być prowadzony w systemie teleinformatycznym Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Przedsiębiorców Ułatwiających Nabywanie Powiązanych Usług Turystycznych, aby zapewnić w niezbędnym zakresie jego dostępność, w tym w celach badawczych, a także zagwarantować szybki przepływ informacji.

Przedsiębiorca sam sobie wydrukuje

Wprowadzona została możliwość wydruku zaświadczenia o wpisie do rejestru organizatorów turystyki i przedsiębiorców ułatwiających nabywanie powiązanych usług turystycznych ze strony internetowej. Wydruk będzie miał taką samą moc prawną jak dokument wydany przez marszałka województwa.

Zaświadczenie o wpisie do rejestru wydawane przez marszałka województwa może zostać zastąpione wydrukiem, o ile zawiera on:

1) adres strony internetowej, na której zamieszczane są aktualne informacje o przedsiębiorcach turystycznych wpisanych do ewidencji;

2) identyfikator pozwalający na potwierdzenie sporządzenia tego wydruku przy użyciu funkcjonalności udostępnionej w systemie teleinformatycznym obsługującym ewidencję oraz prawdziwości danych zawartych w tym wydruku w czasie jego sporządzenia.

Informacje nie mogą wprowadzać w błąd

Ustawa podkreśliła i doprecyzowała obowiązek informacyjny wobec podróżnych. Pomoże w tym nowy i zasadniczo obowiązkowy formularz

Istotne jest przy tym, że ustawodawca wymaga, by informacje były przekazywane w sposób:

• jasny,
• zrozumiały i widoczny oraz
• nie wprowadzały podróżnego w błąd.

Jeżeli są udostępniane w postaci papierowej – muszą być czytelne. Ponadto, ciężar udowodnienia prawidłowego spełnienia obowiązku informacyjnego wobec podróżnych przeniesiono na przedsiębiorcę turystycznego.

Z uwagi na to, że dyrektywa 2015/2302 wprowadziła w określonych sytuacjach standardowe formularze informacyjne, stanowią one załączniki do nowej ustawy. W określonych w ustawie przypadkach podróżny musi je otrzymać przed zawarciem umowy. Realizacja tego obowiązku może być kontrolowana przez ministra właściwego do spraw turystyki oraz marszałka województwa.

Ważne Jeżeli przed zawarciem umowy o udział w imprezie turystycznej nie zostały zrealizowane obowiązki informacyjne dotyczące dodatkowych opłat lub innych kosztów, podróżny nie będzie ponosił tych opłat lub kosztów.

Jeśli zostanie stwierdzone, że przedsiębiorca nie przekazuje podróżnemu wymaganych formularzy, marszałek może wydać stosowną decyzję administracyjną, która może oznaczać nawet wykreślenie przedsiębiorcy z rejestru i zakaz wykonywania działalności objętej ustawą.

Dodatkowo należy wskazać, że w ustawie o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych określono w sposób bardzo precyzyjny, jakie dokładnie dokumenty i informacje podróżny powinien otrzymać przed rozpoczęciem imprezy turystycznej np. informację o prawie do rozwiązania przez podróżnego umowy w każdym momencie przed rozpoczęciem imprezy turystycznej za stosowną opłatą oraz jej wysokości.

Należy zwrócić uwagę, że w obowiązującej jeszcze ustawie z 1997 r. o usługach turystycznych organizator turystyki lub pośrednik turystyczny jest obowiązany podać klientowi przed zawarciem umowy dużo mniejszy zakres informacji. Podróżny nie musiał być informowany np. o dodatkowych opłatach i kosztach, którymi podróżny może zostać obciążony, jeśli nie można obliczyć ich wcześniej. Po zmianach niepoinformowanie go o tym oznacza, że nie będzie musiał ich ponosić.

Następnie, tak jak to ma miejsce w dyrektywie 2015/2302, zawarto szczegółową regulację dotyczącą umowy o udział w imprezie turystycznej. Umowa ta również musi być sporządzana w sposób prosty, zrozumiały i czytelny. Postanowienia umów nie mogą zmierzać do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności określonej w ustawie, a w przypadku ich wprowadzenia do umowy są one nieważne. Jeden z istotnych elementów umowy będzie stanowić informacja o zasadach i możliwościach modyfikacji ustalonej w umowie ceny, w szczególności dopuszczalność i przesłanki jej podwyższania bądź obniżania. Informacje te nie mogą podlegać dowolnym zmianom.

Organizator turystyki lub agent turystyczny w chwili zawarcia umowy lub niezwłocznie po jej zawarciu ma obowiązek udostępnić podróżnemu na trwałym nośniku kopię tej umowy lub potwierdzenie jej zawarcia.

Trwały nośnik to nowe pojęcie wprowadzone ustawą. Należy przez to rozumieć materiał lub narzędzie umożliwiające podróżnemu lub przedsiębiorcy turystycznemu przechowywanie informacji kierowanych osobiście do niego, w sposób umożliwiający dostęp do informacji w przyszłości przez czas odpowiedni do celów, jakim te informacje służą, i które pozwalają na odtworzenie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci. Definicja obejmuje zatem nie tylko takie nośniki, które już można uznać za tradycyjne, lecz również te, które funkcjonują dopiero od niedawna np. pamięć USB, strony internetowe, aplikacje telefoniczne, zapis danych w tzw. chmurze, bądź które dopiero, w wyniku rozwoju techniki, mogą się pojawić.

Ustawodawca nałożył też na organizatorów turystyki i przedsiębiorców ułatwiający nabywanie powiązanych usług turystycznych wymóg wydania podróżnemu wpłacającemu całość lub część należności z tytułu zawartej umowy pisemnego potwierdzenia posiadania zabezpieczeń finansowych oraz odprowadzania składek na fundusz.

Rozwiązania przyjęte w ustawie mogą jawić się jako ograniczające swobodę umów, jednak są niezbędne w świetle art. 8 dyrektywy 2015/2302. Wprowadzają znaczącą standaryzację umów zawieranych przez organizatorów turystyki, co ułatwi posługiwanie się nimi. Równocześnie zapewniają one przekazanie podróżnemu wszelkich niezbędnych informacji, zwiększając tym samym jego bezpieczeństwo. W konsekwencji pozwoli to wyeliminować możliwość powstawania choć części sporów i roszczeń na linii podróżny – organizatorzy turystyki.

Ważne Regulacja wymusi na organizatorach zmianę dotychczasowych wzorców umów i konieczność dostosowania ich do nowych wymogów.

Usługa niezgodna z umową

Nowa ustawa przyznaje podróżnym więcej praw i lepiej zabezpiecza ich interesy na wypadek, gdy świadczone usługi okazują się niezgodne z umową. Wyraża się to w zwiększeniu oraz uszczegółowieniu zakresu roszczeń podróżnego

Zgodnie z dotychczas obowiązującymi przepisami klient może złożyć organizatorowi turystyki reklamację zawierającą wskazanie uchybienia w sposobie wykonania umowy oraz określenie swojego żądania w terminie 30 dni od dnia zakończenia imprezy. Jeśli organizator nie ustosunkował się na piśmie do reklamacji w terminie 30 dni od dnia jej złożenia, a w razie reklamacji złożonej w trakcie trwania imprezy w terminie 30 dni od dnia jej zakończenia – należało uznać reklamację za uzasadnioną.

3 lata przez tyle przysługują podróżnemu roszczenia o obniżkę ceny, zadośćuczynienie i odszkodowanie

Przepisy obowiązujące od 1 lipca wprowadzają wiele nowych rozwiązań. Stanowią wprost, że organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za wykonanie usług turystycznych objętych umową bez względu na to, czy usługi te mają być wykonane przez niego, czy przez innych dostawców usług turystycznych. Turysta ma prawo zgłosić roszczenia do organizatora, z którym podpisał umowę niezależnie od tego, że usługi nie wykonał jego podwykonawca (np. hotel). Podróżny powinien zawiadomić organizatora niezwłocznie, w miarę możliwości w trakcie trwania imprezy turystycznej, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy, o stwierdzeniu niezgodności usługi z umową. Ustawa nakłada na organizatora obowiązek usunięcia niezgodności, chyba że jest to niemożliwe albo wiąże się z kosztami, które są niewspółmiernie wysokie w stosunku do zakresu niezgodności i wartości usług turystycznych, których one dotyczą. Jeśli tego nie zrobi, podróżny ma prawo do obniżki ceny, odszkodowania lub zadośćuczynienia na zasadach określonych w art. 50 ustawy.

W ustawie, podobnie jak w tej z 1997 r., pojawia się także pojęcie świadczeń zastępczych, a więc świadczeń wykonanych zamiast tych przewidzianych w umowie usług. Jeżeli ich jakość jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy, organizator obniża cenę imprezy.

Ważne Podróżny może odrzucić zaproponowane świadczenia zastępcze tylko wtedy, gdy nie są one porównywalne z tym, co zostało uzgodnione w umowie o udział w imprezie turystycznej, lub jeżeli przyznana obniżka ceny jest nieodpowiednia.

Jeżeli organizator nie ma możliwości zaproponowania świadczeń zastępczych lub zostaną one odrzucone, wówczas podróżny jest uprawniony do obniżenia ceny, odszkodowania lub zadośćuczynienia bez rozwiązywania umowy.

Rozwiązanie umowy

Podróżny ma prawo do rozwiązania umowy bez opłaty za jej rozwiązanie w przypadku, gdy niezgodność istotnie wpływa na realizację imprezy turystycznej, a organizator nie zdoła usunąć tej niezgodności w rozsądnym terminie wyznaczonym przez podróżnego. Jeżeli impreza obejmuje także transport, organizator zapewnia powrót podróżnego do kraju równoważnym środkiem transportu niezwłocznie i bez obciążania go dodatkowymi kosztami.

Nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności

Jeśli organizator nie może zapewnić powrotu podróżnego do kraju zgodnie z umową z powodu nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności, ponosi koszty niezbędnego zakwaterowania podróżnego (w miarę możliwości o kategorii równoważnej do określonej w umowie) przez okres do 3 nocy. Nie wyłącza to stosowania przepisów korzystniejszych w tym zakresie. Organizator nie może powoływać się na nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności w celu ograniczenia tej odpowiedzialności, jeżeli przedsiębiorca świadczący usługi transportowe nie może powoływać się na takie okoliczności na podstawie innych przepisów. Ograniczenia czasu zapewniania niezbędnego zakwaterowania nie stosuje się do:

• osób o ograniczonej sprawności ruchowej oraz osób im towarzyszących,
• kobiet w ciąży,
• osób w wieku poniżej 18 lat bez opieki,
• osób wymagających szczególnej opieki medycznej

– pod warunkiem że organizator turystyki został powiadomiony o sytuacji tych osób co najmniej 48 godzin przed rozpoczęciem imprezy.

Jakie roszczenia

Ustawa uszczegóławia roszczenia, jakie przysługują podróżnemu. Należą do nich:

• obniżka ceny za każdy okres, w trakcie którego stwierdzono niezgodność z umową, chyba że została ona spowodowana wyłącznym działaniem lub zaniechaniem podróżnego;
• odszkodowanie lub zadośćuczynienie za poniesione szkody lub krzywdy, których doznał w wyniku niezgodności.

Organizator ma obowiązek niezwłocznie wypłacić odszkodowanie lub zadośćuczynienie. Przy czym zostanie zwolniony z tego obowiązku, jeśli udowodni, że niezgodność z umową:

1) powstała z winy podróżnego;

2) powstała z winy osoby trzeciej niezwiązanej z wykonywaniem usług turystycznych objętych umową, a niezgodności nie dało się przewidzieć lub uniknąć;

3) została spowodowana nieuniknionymi i nadzwyczajnymi okolicznościami.

Wprowadzono spójny z kodeksem cywilnym trzyletni okres przedawnienia do dochodzenia roszczeń o obniżkę ceny, zadośćuczynienie i odszkodowanie.

Co ważne, podróżny nie może zrzec się w całości lub w części praw wynikających z ustawy. Postanowienia umów zawieranych przez przedsiębiorców turystycznych z podróżnymi lub oświadczenia podróżnego mniej korzystne niż postanowienia ustawy są nieważne. W miejsce postanowień mniej korzystnych dla podróżnego obowiązują przepisy ustawy.

Celem wprowadzenia opisanych zmian jest zapewne spowodowanie wzrostu zaufania konsumentów usług turystycznych do podmiotów świadczących te usługi. A to z kolei powinno przyczynić się do wzrostu koniunktury na rynku usług turystycznych oraz wzrostu rentowności działalności przedsiębiorców. ©℗

Współpraca: Joanna Śliwińska