Postępowania dyscyplinarne adwokatów są jawne

Trybunał Konstytucyjny w swym wyroku z 17 lutego 2009 r., związanym z kwestią oceny jawności postępowań dyscyplinarnych adwokatów, nie dokonał oceny modelu postępowania dyscyplinarnego uregulowanego ustawą - Prawo o adwokaturze. Nie stwierdził także naruszenia przepisów konstytucji, w tym ograniczenia prawa jednostki do sądu. Takie rozstrzygnięcie Trybunału wynikało głównie z tego, że na merytoryczną ocenę zaskarżonych przepisów nie pozwalał charakter sprawy.

Regulacja art. 95a ustawy - Prawo o adwokaturze obowiązująca do 9 czerwca 2007 r. ograniczała jawność postępowania dyscyplinarnego adwokatów do możliwości uczestniczenia w nim członków adwokatury i przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości. Należy przychylić się do opinii, iż model ten, ograniczający jawność postępowania dyscyplinarnego wyłącznie dla ograniczonego kręgu podmiotów, mógł być oceniany jako dyskusyjny w relacji do jawności postępowania, do której prawo przyznaje każdemu art. 45 konstytucji. Co więcej, model ten powodował niestety, iż ocena środowisk adwokatury budowana również w oparciu o ustawową zasadę ograniczonej jawności własnych postępowań dyscyplinarnych była oceną mniej pozytywną, właśnie ze względu na takie zasady postępowania dyscyplinarnego.

Nowelizacja art. 95a ustawy - Prawo o adwokaturze, która weszła w życie 9 czerwca 2007 r., polegała na wprowadzeniu regulacji, iż rozprawa przed sądem dyscyplinarnym jest jawna, chyba że jawność rozprawy zagraża ujawnieniu tajemnicy adwokackiej lub zachodzą inne, ale - co istotne - wymagane przepisami prawa przyczyny wyłączenia jawności. Zmiana oznaczała wprowadzenie regulacji na wzór zasad obowiązujących w kodeksie postępowania karnego i procesie karnym, gdzie tajemnica zawodowa jest chroniona przepisami prawa - co istotne jednak - nie ze względu na interes danego przedstawiciela palestry, lecz ze względu na interes jego klienta. Oznaczała ona, iż zasadą jest jawność postępowania dyscyplinarnego adwokata, lecz istnieje wyjątek, iż może ona zostać wyłączona, w sytuacji kiedy zagrożony jest interes klienta. Mimo szerokiego echa istniejących wypowiedzi, iż postępowania dyscyplinarne przedstawicieli korporacji ukształtowane są na zasadzie zamkniętego dostępu do wszelkich informacji i danych, czyli na zasadzie generalnego wyłączenia jawności - prawdą jest natomiast, że regulacja obowiązująca od czerwca 2007 r. przeczy zasadności podobnych wypowiedzi.

Pamiętając, iż zasadą jest postępowanie jawne, ewentualne ograniczenie jawności traktować należałoby jako wyjątek uzasadniony szczególnymi uregulowaniami rangi ustawowej lub interesem klienta. W mojej ocenie nie jest dopuszczalne żadne stanowisko ani modyfikacja, która mogłaby interes klienta naruszyć. Wtedy z jednej strony klient utraciłby komfort obowiązującej tajemnicy powierzonej sprawy, z drugiej zaś paradoksalnie sam mógłby obawiać się, iż sprawa dyscyplinarna może wiązać się z ujawnieniem tajemnicy.