Kodeks etyczny dla nowej rzeczywistości prawnej

Czy wykonujący zawód komornika prawnicy często mówią o etyce?

Skoro mamy do czynienia z etosem całej grupy zawodowej, to z całą pewnością możemy, a nawet musimy mówić także i o etyce naszego zawodu. W tym przypadku główną rolę ma do odegrania korporacja zawodowa. Przypomnę, że zgodnie z art. 17 konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony". Na mocy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji zawód komornika sądowego stał się pełnoprawnym zawodem zaufania publicznego, zrzeszając wszystkich przedstawicieli tej profesji w samorządzie zawodowym. Na mocy tej ustawy komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym, wykonującym czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych.

Konstytucja nakłada na samorząd komorniczy obowiązek reprezentacji komorników sądowych i sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu komornika sądowego. Podobnie ustawa o komornikach sądowych i egzekucji, jak i cały system polskiego prawa egzekucyjnego, zobowiązują komornika sądowego jako funkcjonariusza publicznego do przestrzegania wielu norm prawnych, które w ujęciu aksjologicznym mają swoje uzasadnienie etyczne. Naturalną konsekwencją okazała się konieczność zaadoptowania tychże norm w elementarnej formie kodeksu etyki, jako zbioru podstawowych reguł postępowania, ale także szczegółowej egzemplifikacji niektórych czynów nieetycznych, czyli takich, które zaprzeczają walorowi zaufania publicznego, przyznanego zawodowi komornika sądowego przez ustawę.

Pierwszy w historii kodeks etyki zawodowej komornika przyjęto uchwałą Krajowej Rady Komorniczej nr 53 z 18 listopada 1999 r.

Tak. Jest to akt, którego geneza i kształt są związane z powstaniem ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Jednakże na przestrzeni bez mała dwudziestu lat zawód komornika sądowego ulegał wielu zmianom. Wynika to z licznych, ponad trzydziestokrotnych nowelizacji ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz innych przepisów. W tym okresie pojawiła się, a od 2008 r. nabrała pełniejszego wymiaru, zasada wolnej konkurencji między komornikami sądowymi. Zatem niezbędne okazało się doprecyzowanie tych standardów etycznych, które pozwalałyby na zapewnienie, pożądanej przez zdecydowaną większość komorników sądowych, uczciwości konkurencji. Jednocześnie potrzebne okazało się zwrócenie szczególnej uwagi na funkcjonalną rolę kodeksu etyki, którego naruszanie może stanowić podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej. Odpowiedzialności rozumianej jako jedna z prawnych gwarancji przestrzegania najwyższych standardów etycznych przez wszystkich komorników.

Dlatego uchwałą Krajowej Rady Komorniczej nr 909/IV z 8 lutego 2012 r. dokonano nowelizacji kodeksu etyki zawodowej komornika poprzez określenie kwestii zasad uczciwej konkurencji, które odrębnie ujęto w dodanym rozdziale czwartym. Określono w nim tzw. pozytywną definicję pojęcia uczciwej konkurencji, ustanowiono bezwzględną zasadę jej ochrony i wskazano przykładowe, najbardziej niepożądane delikty nieuczciwej konkurencji.

W jaki sposób zdefiniowano pojęcia uczciwej konkurencji dotyczącej komorników?

Definicję pozytywną uczciwej konkurencji oparto na kluczowym zagadnieniu swobodnego wyboru wierzyciela, dokonywanego na podstawie ustawowych przesłanek, czyli według oceny sprawności, szybkości i rzetelności prowadzonych postępowań egzekucyjnych przez konkretnego komornika. Jak bowiem pokazują liczne przypadki naruszania swobody konkurencji, wpływanie na wybór wierzyciela m.in. poprzez naliczanie i egzekwowanie innych niż przewidziane w przepisach kosztów egzekucyjnych, korzystanie z wszelkiego rodzaju pośrednictwa w pozyskiwaniu wniosków egzekucyjnych, nieprzestrzeganie norm kolizyjnych czy naruszanie zakazu reklamy stanowiły - i stanowią nadal - niebezpieczną dekompozycję rynku. Nasze działania zmierzają więc do powstawania nieuzasadnionych praktyk quasi-monopolistycznych, niespójnych z obowiązującym kształtem zawodu komornika sądowego jako funkcjonariusza publicznego i przede wszystkim nieuzasadnionych skutecznością prowadzonych egzekucji.

Pisząc własny scenariusz, życie dowiodło jednak niezbicie, że ewolucja naszego zawodu uczyniła krok wstecz w postaci nowelizacji art. 8 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji z 20 lutego 2015 r. Dlatego też - przy aprobacie samorządu - wprowadzono ograniczenia w zakresie przyjmowania nowych spraw przez komorników.

Jakie były konsekwencje tej nowelizacji, jeżeli chodzi o sprawy etyki zawodowej komorników?

Celem nowelizacji było zwiększenie skuteczności postępowań egzekucyjnych oraz ograniczenie największych kancelarii komorniczych, których skuteczność odbiega od średniej. Komornik musi obecnie odmówić wszczęcia egzekucji, jeżeli zaległość w zakresie już prowadzonych egzekucji przekracza sześć miesięcy, oraz dodatkowo zobowiązany jest do zachowania limitów przyjmowania tzw. spraw z wyboru, jeżeli w danym roku wpływ wszystkich spraw przekroczy 10 tys. Ponadto, jeżeli skuteczność prowadzenia egzekucji w poprzednim roku nie przekroczyła 35 proc., wspomniany limit spraw wynosi 5 tys.

To właśnie ta nowa rzeczywistość prawna stanowiła inspirację do rozpoczęcia prac przez Komisję V Krajowej Rady Komorniczej nad opracowaniem projektu nowego kodeksu etyki zawodowej komornika.

Naukową zaś podstawę dały tezy oraz wnioski wypracowane podczas dwu konferencji naukowych 25 września 2015 r. w Warszawie oraz 11 grudnia 2015 r. w Lublinie, pod patronatem ministra sprawiedliwości, przygotowanych przez Ośrodek Naukowo-Szkoleniowy przy Krajowej Rady Komorniczej, a poświęconych etyce zawodu komornika.

Poszukując najwyższych standardów etycznych wspólnych z innymi zawodami prawniczymi, Krajowa Rada Komornicza za cel nowelizacji postawiła sobie określenie norm zawodu komornika wynikających z uniwersalnych norm etycznych, treści roty przysięgi składanej przez nowo powołanego komornika zawartej w art. 14 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, a także innych obowiązków wymienionych w rozdziale trzecim tejże ustawy.

Są już jakieś konkretne rezultaty prac nad nowym kodeksem etycznym?

Przebieg, a następnie finał prac najlepiej można sparafrazować cytatem z proponowanej preambuły do kodeksu etyki: "Komornik sądowy będący funkcjonariuszem publicznym, wykonując zawód zaufania publicznego, pełni służbę na rzecz wymiaru sprawiedliwości. Samorząd komorniczy na mocy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej reprezentujący komorników sądowych, sprawując pieczę nad należytym wykonywaniem tego zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony, uchwala niniejszy Kodeks w celu skonkretyzowania zasad wykonywania zawodu komornika wyrażających się w obowiązkach: postępowania zgodnego z prawem i sumieniem, dochowania tajemnicy prawnie chronionej oraz kierowania się zasadami godności, honoru i uczciwości".

W najbliższym czasie, po akceptacji Krajowej Rady Komorniczej, projekt kodeksu zostanie przedstawiony samorządowi oraz wszystkim komornikom, jako przedmiot szerszej debaty podczas XII Zwyczajnego Krajowego Zjazdu komorników sądowych w Karpaczu.

@RY1@i02/2016/113/i02.2016.113.05000020b.802.jpg@RY2@

Tomasz Piłat, wiceprezes Krajowej Rady Komorniczej, przewodniczący Izby Komorniczej w Lublinie

Rozmawiał Krzysztof Tomaszewski