W sporze liczy się przedmiot sprawy

Pracodawcy, podobnie jak inne podmioty, nie czekając na wywiązanie się ze swych zobowiązań przez pracownika, mogą zadowolić się niższą kwotą, którą otrzymają od firmy windykacyjnej. Takie transakcje nie mogą jednak odbywać się ze szkodą dla zatrudnionego. Z tego powodu, jeśli pracodawca sprzeda przysługującą mu od pracownika wierzytelność firmie windykacyjnej, nie będzie ona mogła domagać się rozpoznawania sprawy o zapłatę takiej kwoty przez sąd cywilny.

W uchwale z 9 kwietnia 2008 r. (II PZP 4/08, OSNP 2008/19-20/280) Sąd Najwyższy uznał, że sprawa z powództwa nabywcy wierzytelności przysługującej pracodawcy przeciwko pracownikowi o zwrot nienależnie pobranego wynagrodzenia za pracę jest sprawą z zakresu prawa pracy (art. 476 par. 1 k.p.c.). W uzasadnieniu wyjaśniono, że bez stosunku pracy, który łączył wcześniej pozwanego (byłego pracownika) z cedentem, roszczenie o zwrot nienależnie pobranego zawyżonego wynagrodzenia nie powstałoby.

Nabywca wierzytelności pracodawcy wobec pracownika lub byłego pracownika jest następcą podmiotu będącego stroną stosunku pracy. Cesjonariusz wstępuje bowiem w prawa cedenta-pracodawcy. Przelew wierzytelności powoduje przejście ogółu uprawnień i obowiązków na nabywcę. Przelew nie pogarsza także sytuacji dłużnika, który może powoływać w sporze z nabywcą wierzytelności wszystkie dotychczasowe zarzuty, jakie przysługiwały mu w stosunku do zbywcy (pod warunkiem że powstały przed datą powzięcia wiadomości o przelewie - art. 513 par. 1 k.c., z ograniczeniem wynikającym z art. 513 par. 2 k.c.). Skutkiem przelewu jest jedynie zmiana osoby wierzyciela. Poza tą zmianą o charakterze podmiotowym stosunek zobowiązaniowy leżący u podstaw wierzytelności pozostaje taki sam jak przed zawarciem umowy przelewu.

Z powyższego wynika, iż odpowiedzialność byłego pracownika nie traci pracowniczego charakteru wskutek zmiany wierzyciela. Oznacza to, że sąd pracy nie zaprzestałby rozpatrywania takiej sprawy, również gdyby cesja miała miejsce już po wytoczeniu powództwa przez pracodawcę. Dopuszczalne jest bowiem dokonanie zmiany podmiotowej w toczącym się sporze w ten sposób, że w miejsce dotychczasowej strony będącej zbywcą prawa wchodzi jego nabywca, a sprawa nie utraci charakteru sprawy pracowniczej.

Według słusznych uwag Sądu Najwyższego kwalifikacja sprawy jako sprawy z zakresu prawa pracy może być dokonywana w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym. Ten pierwszy uwzględnia, między jakimi stronami spór się toczy (między pracownikiem i pracodawcą lub między byłym pracownikiem i byłym pracodawcą). Aspekt przedmiotowy zaś bierze pod uwagę, jakiego roszczenia spór dotyczy, a więc co jest jego bezpośrednim lub pośrednim źródłem (stosunek pracy). Chociaż nabywca wierzytelności nie jest stroną stosunku pracy, to w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się jednak, że aspekt podmiotowy ma mniejsze znaczenie niż przedmiot sprawy. Decydująca jest możliwość zaliczenia przepisu, który stanowił źródło uprawnienia dochodzonego w postępowaniu sądowym, do norm prawa pracy.

Dlatego za sprawy z zakresu prawa pracy uznano również: sprawy z powództwa spadkobiercy pracownika przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji spółki handlowej powstałej w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego; sprawy z powództwa pracownika (byłego pracownika) przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji spółki handlowej powstałej w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego, sprawy z powództwa spadkobiercy byłego pracownika o ustalenie prawa do nieodpłatnego nabycia akcji.

@RY1@i02/2012/095/i02.2012.095.21700020a.802.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu