Rezygnacja premiera wymusza wybory w partii

Wskazywałem już (DGP z 4 sierpnia br.), że w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego obecne brzmienie traktatu o Unii Europejskiej uniemożliwia Donaldowi Tuskowi pozostanie szefem partii przy jednoczesnym objęciu funkcji przewodniczącego Rady Europejskiej. Warto odnieść się do innego aspektu prawnego związanego z ewentualną rezygnacją przez Tuska z funkcji przewodniczącego PO.

W ostatnim czasie pojawiły się informacje, że to marszałek Sejmu Ewa Kopacz mogłaby objąć przewodnictwo w Platformie Obywatelskiej po Tusku jako I wiceprzewodnicząca PO. Wskazywano, że pozwoliłoby to uniknąć przeprowadzania nowych wyborów w partii. Taka zmiana na stanowisku przewodniczącego zdaniem komentatorów miałaby mieć charakter stały, a nie czasowy. W tym kontekście przywoływano par. 70 ust. 1 statutu PO z 2013 r., który stanowi: "W przypadku gdy przewodniczący władzy danego szczebla zrezygnuje z funkcji lub z innego powodu nie może trwale działać, jego prawa i obowiązki wykonuje wiceprzewodniczący najstarszy wiekiem albo jeśli zarząd danego szczebla tak zdecyduje, inny wiceprzewodniczący powołany przez zarząd bezwzględną większością głosów, zaś w przypadku Zarządu Krajowego pierwszy wiceprzewodniczący".

W mojej ocenie spekulacje medialne na temat tego rodzaju przejęcia przewodnictwa w partii przez marszałek Kopacz, biorąc pod uwagę treść powyższego przepisu oraz inne zapisy statutu, są prawnie nieuzasadnione. Wykonywanie praw i obowiązków określonych w statucie PO należy rozumieć jako formalne pełnienie funkcji niepołączone jednocześnie z koniecznością wcześniejszego uzyskania mandatu i wynika wyłącznie z mocy prawnej statutu. W ten sposób partia zapewnia - podkreślmy - tymczasową możliwość realizowania przypisanych danej roli funkcji. Zacytowany przepis sprowadza się więc do umożliwienia tymczasowej realizacji kompetencji przewodniczącego PO (takich jak np. kierowanie partią czy też reprezentowanie na zewnątrz - szczegółowo opisane w par. 58 statutu) aż do momentu wyboru nowej osoby na to stanowisko.

Z kolei sam akt wyboru nowego przewodniczącego nie może sprowadzać się do uznania, iż I wiceprzewodniczący zostaje szefem partii w związku z rezygnacją dotychczasowego przewodniczącego. Statut jasno określa, iż przewodniczący PO wybierany jest w wyborach powszechnych przez wszystkich członków posiadających czynne prawo wyborcze (par. 59 ust. 1 statutu).

Jest to istotne z tego powodu, że Platforma Obywatelska jako partia polityczna działa w reżimie ustawy o partiach politycznych - co zresztą podkreślone jest na samym wstępie statutu. Ta ustawa przewiduje trzy podstawowe rodzaje kontroli w odniesieniu do partii: kontrola zgodności działań z Konstytucją RP realizowana przez Trybunał Konstytucyjny; kontrola działalności finansowej realizowana głównie przez Państwową Komisję Wyborczą; kontrola ewidencji prowadzona przez Sąd Okręgowy w Warszawie.

Z punktu widzenia rozważań na temat pełnienia funkcji przewodniczącego PO to właśnie ten ostatni element - kontrola rejestrowa prowadzona przez Sąd Okręgowy - jest najbardziej istotny. Zgodnie z art. 12 ustawy o partiach politycznych "Sąd dokonuje wpisu partii politycznej do ewidencji niezwłocznie, jeśli zgłoszenie jest zgodne z prawem" (ust. 1) oraz "Przez wpis rozumie się także zmianę oraz wykreślenie wpisu" (ust. 2). W tym zakresie istotny jest także art. 9 ustawy o partiach politycznych określający, że statut partii definiuje również tryb dokonywania wyboru organów partii i uzupełniania składu tych organów.

To na bazie powyższych przepisów Sąd Najwyższy wydał postanowienia określające, że przy wykładni prawnej statutu partii politycznych należy w pierwszej kolejności uwzględniać wolę wyrażoną przez statutowe organy tychże partii (tak w postanowieniu z 27 lipca 2005 r., III SZ 8/05), a także że w obecnym systemie prawnym zgodność statutu partii z przepisami powszechnie obowiązującymi należy do materialnoprawnych przesłanek rejestracji i w konsekwencji podlega badaniu przez sąd rejestrowy (tak w postanowieniu z 7 maja 2002 r., I CKN 831/00). Dodatkowo sądy powszechne wielokrotnie już badały, czy przebieg posiedzeń określonych ciał partii lub tryb podejmowanych przez nie decyzji był dokonany zgodnie z przepisami statutu (tak np. w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 lutego 2006 r., I ACa 1334/05).

Powyższa analiza prowadzi do następujących wniosków: po pierwsze, uznanie, iż "wykonywanie obowiązków" przez I wiceprzewodniczącego w momencie rezygnacji przez dotychczasowego przewodniczącego PO jest tożsame z wyborem nowego przewodniczącego, stanowi naruszenie postanowień statutu PO; po drugie, w przypadku ewentualnego podjęcia takiej decyzji przez władze partii musiałaby ona zostać uznana za niezgodną z prawem w wyniku kontroli sądowej dokonywanej w związku z koniecznością zmiany wpisu w ewidencji partii politycznych; po trzecie, skoro partia zdecydowała, że wybory jej przewodniczącego mają się odbywać powszechnie wśród wszystkich jej członków i wedle demokratycznych reguł, to zastosowanie wyżej opisanego rozwiązania stanowiłoby próbę obejścia tych przepisów i w konsekwencji naruszenie przepisów ustawy o partiach politycznych.

Przewodniczącego PO wybierają wszyscy członkowie partii

@RY1@i02/2014/168/i02.2014.168.00000030b.803.jpg@RY2@

Filip Łukaszewicz doktorant z zakresu prawa parlamentarnego INP PAN, aplikant adwokacki, B2G Relations

Filip Łukaszewicz

doktorant z zakresu prawa parlamentarnego INP PAN, aplikant adwokacki, B2G Relations