Sędziowie pod pełną kontrolą

Projekt zmian w ustawie o Krajowej Radzie Sądownictwa pojawił się znienacka, wzbudzając w sędziowskim środowisku niemałe poruszenie. W imię - jak podnosi się w uzasadnieniu - "urzeczywistnienia zasady reprezentatywności wszystkich grup zawodowych sędziów" znacząco reorganizuje się w nim strukturę rady. Organu, który - jak stanowi konstytucja - powołany jest do stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

Krajowa Rada Sądownictwa nadal będzie miała wyłączną kompetencję do przedstawiania kandydatów do pełnienia urzędu sędziego. Nie będzie jednak już jednolitym tworem. Składać będzie się z dwóch struktur: Pierwszego Zgromadzenia złożonego z ministra sprawiedliwości, I prezesa SN, prezesa NSA, osoby powołanej przez prezydenta oraz czterech posłów i dwóch senatorów; natomiast w skład Drugiego Zgromadzenia wchodzić będzie piętnastu sędziów.

I tu pojawia się pierwszy zgrzyt.

- Artykuł 187 konstytucji precyzyjnie określa strukturę Krajowej Rady Sądownictwa jako jednolitą. Ustawodawca nie może zatem wprowadzić bikameralizmu wewnątrz KRS, a czyni tak, powołując dwa wzajemnie ze sobą konkurujące zgromadzenia - zwracał uwagę dr Tomasz Zalasiński, konstytucjonalista, radca prawny z kancelarii DZP.

Podkreśla, że projekt sygnowany przez resort sprawiedliwości jest w sposób oczywisty niezgodny z literalnym brzmieniem ustawy zasadniczej. Co więcej, oba wyżej wymienione ciała będą mogły wzajemnie się blokować. Zgodnie z projektem rada będzie mogła bowiem wydać pozytywną ocenę o kandydacie na stanowisko sędziowskie jedynie wtedy, gdy Pierwsze oraz Drugie Zgromadzenie Rady wydadzą w tej sprawie pozytywne uchwały.

- To może spowodować paraliż pracy rady - podkreślał sędzia Waldemar Żurek, rzecznik Krajowej Rady Sądownictwa.

Jednak nie ten pomysł budzi największe emocje, lecz ten dotyczący sposobu rekrutacji sędziów do KRS. Do tej pory decyzje w tej sprawie zapadały wewnątrz środowiska. Teraz sędziów ma wybierać parlament. Nowa procedura w ocenie MS zwiększy m.in. stopień demokratyzacji trybu wyboru kandydatów (każdy sędzia będzie miał również szanse dostać się do rady). Co z kolei wpłynie na to, kto zostanie wskazany przez KRS jako kandydat na stanowisko sędziego.

Skąd wybór takiej ścieżki?

- Nierzadkie są sytuacje, kiedy młode osoby czekają po 10 lat na wejście do zawodu sędziego. W tym czasie muszą pełnić funkcje asystentów sędziów, tylko dlatego, że sędziami mają zostać inne osoby. Docierają do nas sygnały o tym, że konkursy na sędziów są ustawiane - odpowiedział dr Marcin Warchoł, wiceminister sprawiedliwości.

Okazuje się jednak, że dotąd - jak podkreślał Waldemar Żurek - nie toczyło się żadne postępowanie dotyczące ustawiania konkursów. - Mówienie o takich praktykach to pomawianie konstytucyjnego organu państwa. Proszę ważyć słowa - zareagował rzecznik rady. - Każdy konkurs można zdyskredytować anonimem. Jeśli jednak - tak jak w przypadku dużych sądów - na jedno miejsce startuje kilkadziesiąt osób, mają prawo odwołania się do SN i tam przegrywają, normalną ludzką reakcją jest, że skarżą się do resortu. Jeśli na tej podstawie chcą państwo burzyć cały system prawny, to gratuluję. W zeszłym roku zaufanie do sądów powszechnych wyniosło 43 proc., do parlamentu 23 proc. Czy to oznacza, że parlament powinien się samorozwiązać - pytał retorycznie.

Zdaniem środowiska dopuszczenie do tego, by to parlamentarzyści decydowali, kto zostanie przedstawicielem sędziów w KRS, nie może przynieść niczego dobrego.

- Jeżeli doprowadzimy do tego, że sędziów wchodzących w skład rady będzie wybierać parlament, politycy zyskają kontrolę nad nominacjami sędziów, postępowaniem dyscyplinarnym i trybem naszego dalszego awansu. I ktoś mi wtedy powie, że w takim systemie będziemy mieć niezależne sądy, gdzie sędziowie są niezawiśli - pytał sędzia Dariusz Mazur z Sądu Okręgowego w Krakowie, członek Stowarzyszenia Sędziów Themis.

I przypomniał, że ze wszelkich unijnych zaleceń wynika, iż takie organy jak KRS powinny być maksymalnie odpolitycznione, a nie upolitycznione - zarówno co do składu, jak i trybu powoływania.

Ryzyka, że polityka wejdzie do sądów, nie wykluczył zresztą również sędzia Dariusz Pawłyszcze z departamentu legislacyjnego MS. Podkreślił, że niezdrowe relacje między sędziami a politykami, jeśli się w ogóle pojawią, to najwcześniej za kilkanaście lat. A zagrożenia dla niezawisłości, które generuje obecny system zarządzania sądami, są już teraz. Bo w jego opinii sądy przeszły na ręczne sterowanie przydziałem spraw przez przewodniczących wydziałów. ⒸⓅ

@RY1@i02/2017/020/i02.2017.020.18300070a.801(c).jpg@RY2@

KRS w ustawie zasadniczej

Anna Krzyżanowska

anna.krzyzanowska@infor.pl

Relacja z debaty w jutrzejszym DGP