Czy fikcyjne dostawy pozbawią odliczenia VAT

ekspert w Sendero Tax & Legal

Nabycie towarów handlowych od podmiotów, które nie potrafią wskazać źródła ich pochodzenia, może skutkować zakwestionowaniem przez władze podatkowe prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez takich kontrahentów. Organy wnioskują o fikcyjności dostaw towarów u podatników na podstawie wyników kontroli u podmiotów występujących na poprzednich etapach obrotu. W praktyce ustalenie, że faktury zakupowe naszego kontrahenta są tzw. pustymi fakturami, może skutkować uznaniem przez organ podatkowy, że również faktury otrzymane przez nas dokumentują fikcyjne transakcje.

Taktyka ta stosowana jest m.in. w przypadku podatników prowadzących działalność w zakresie obrotu złomem. W praktyce zdarza się, że złom nabywany od pośrednika został przez niego pozyskany bez prowadzenia odpowiedniej ewidencji. Organy podatkowe kwestionują wtedy nie tylko pierwotną transakcję, tj. nabycie złomu przez pośrednika, ale również wszystkie następujące po sobie w łańcuchu dostaw. W konsekwencji prawo do odliczenia VAT z faktur dokumentujących zakup złomu mogą utracić podatnicy, którzy kolejno po sobie uczestniczyli - już całkowicie legalnie - w obrocie kwestionowanym towarem.

Nawet gdyby przyjąć, że dana czynność dostawy na rzecz kontrahenta podatnika miała charakter fikcyjny - nie oznacza to automatycznie, że każda kolejna czynność w łańcuch dostaw nie miała w rzeczywistości miejsca. W szczególności bowiem kontrahenci podatnika mogli dokonywać faktycznej sprzedaży towaru, który został przez nich uprzednio nabyty bez dopełnienia związanych z daną transakcją wymogów formalnych (co nie wpływa na możliwość późniejszej rzeczywistej odsprzedaży takiego towaru). Ponadto podatnik nie ma obowiązku (a najczęściej również możliwości) weryfikacji, skąd pochodzi dany towar oraz czy jego partner biznesowy jest w posiadaniu odpowiedniej dokumentacji dotyczącej jego nabycia. Innymi słowy, jeżeli towar niewiadomego pochodzenia był już przedmiotem transakcji na poprzednich etapach obrotu, podatnik nie powinien ponosić odpowiedzialności - także na gruncie przepisów ustawy o VAT - za to, że początkowo towar został pozyskany bez właściwego udokumentowania tego faktu.

Oprac. Ewa Matyszewska

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).