Jak klasyfikować ustanowienie prawa użytkowania wieczystego

@RY1@i02/2010/236/i02.2010.236.086.006b.001.jpg@RY2@

Bartosz Bogdański, doradca podatkowy w MDDP Doradztwo Podatkowe

Pogląd forsowany przez organy podatkowe, jakoby ustanowienie prawa wieczystego było usługą, pomijał zupełnie istotę definicji dostawy towarów. W rozumieniu ustawy o VAT dostawa towarów nie jest utożsamiana z przeniesieniem własności towarów w rozumieniu cywilnoprawnym, ale oznacza przeniesienie tzw. ekonomicznego władztwa nad rzeczą - niezależnie od tego, czy w wyniku transakcji prawo własności przechodzi na nabywcę. Tak właśnie należy rozumieć termin "przeniesienie prawa do rozporządzenia towarem jak właściciel". Zatem zważywszy, że z praktycznego punktu widzenia zakres władztwa użytkownika wieczystego jest bardzo zbliżony z zakresem władztwa właściciela rzeczy, ustanowienie prawa wieczystego użytkowania powoduje de facto przejście prawa do rozporządzania towarem, jakim jest grunt, w sposób taki, jaki przysługuje właścicielowi z gminy na użytkownika wieczystego - czyli spełnia warunki dostawy towarów w rozumieniu ustawy o VAT. Dlatego też wprowadzenie czynności do katalogu rodzajów dostaw towarów nie było konieczne, aby zasady opodatkowania tych czynności były zgodne z Dyrektywą 112.

Mimo to zapisanie w ustawie o VAT wprost transakcji mających za przedmiot prawo użytkowania wieczystego jako rodzaju dostawy towarów trzeba ocenić pozytywnie - jako zabieg likwidujący potencjalne rozbieżności interpretacyjne. Docenić należy, że ustawodawca nie zapomniał o ustanowieniu szczególnego momentu powstania obowiązku podatkowego dla oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste (moment zapłaty nie później niż termin płatności poszczególnych opłat). W przeciwnym razie użytkownik wieczysty byłby zobowiązany do zapłaty całej kwoty VAT w momencie wydania gruntu przez gminę, co stawiałoby pod znakiem zapytania ekonomiczny sens tej instytucji. Z drugiej strony brak byłoby podstaw do opodatkowywania VAT opłat za użytkowanie wieczyste w przypadku gruntów oddanych do użytkowania przed 1 maja 2004 r. (dniem wejścia w życie nowelizacji ustawy o VAT, dostosowującej polskie przepisy do przepisów wspólnotowych), gdyż wydanie gruntu nastąpiło przed wprowadzeniem przepisów wprowadzających pojęcie "dostawa towarów".

Interesującą kwestią są także skutki podatkowe przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności. W wyniku przekształcenia następuje de facto zmiana właściciela gruntu - grunt będący dotąd własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego staje się własnością użytkownika wieczystego. Samo przekształcenie następuje w drodze decyzji administracyjnej organu jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy z 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. nr 175, poz. 1459 z późn. zm.). Tutaj jednak należy stwierdzić, że przekształcenie nie wypełnia określonych w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług przesłanek uprawniających do uznania tej czynności za podlegającą opodatkowaniu VAT. Nie następuje bowiem przejście prawa do rozporządzania towarem jak właściciel - co jest warunkiem uznania danej czynności za dostawę - gdyż w dalszym ciągu ekonomiczne władztwo nad rzeczą przysługuje podmiotowi, który przed przekształceniem był użytkownikiem wieczystym. Konsekwentnie przedmiotowa czynność nie podlega opodatkowaniu VAT, natomiast opłata pobierana w związku z tą czynnością nie stanowi wynagrodzenia za dostawę towarów.

EM