Przekazanie majątku między dwoma podatnikami bez VAT

Wspólnik będący osobą prawną, na rzecz którego zostanie przeniesiony majątek likwidowanej spółki, nie zapłaci podatku od towarów i usług.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji od 2007 roku jest użytkownikiem wieczystym działki zabudowanej budynkami o charakterze biurowym oraz produkcyjnym. Nabyła te nieruchomości w transakcji opodatkowanej VAT i przysługiwało jej prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Nieruchomość służy prowadzeniu działalności opodatkowanej VAT. Spółka wynajmuje ją na rzecz innego przedsiębiorcy. Większościowym udziałowcem w spółce jest spółka z siedzibą w Holandii. Udziałowiec zamierza zlikwidować spółkę. W toku postępowania likwidacyjnego, po spłacie wierzycieli lub zabezpieczeniu ich roszczeń, spółka przeniesie więc na rzecz udziałowca cały swój majątek, w tym nieruchomość i zostanie wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, a jej byt prawny ustanie. Po przeniesieniu nieruchomości będzie ona wykorzystywana do czynności opodatkowanych, tj. dalszego najmu na rzecz obecnego najemcy, a w przyszłości może zostać sprzedana.

Spór dotyczył tego, czy przekazanie udziałowcowi spółki w wyniku postępowania likwidacyjnego całości jej majątku pozostałego po zabezpieczeniu wierzycieli stanowi dostawę podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Minister finansów w wydanej interpretacji prawa podatkowego twierdził, że czynności przekazania majątku likwidowanej spółki jedynemu wspólnikowi będącemu osobą prawną są opodatkowane VAT. Sąd się z tym nie zgodził. Wskazał na przepis art. 14 ust. 1 ustawy o VAT. Zgodnie z nim opodatkowaniu podlegają towary własnej produkcji i te, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów w dwóch przypadkach. Po pierwsze, w sytuacji rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej, a po drugie, gdy podatnik VAT będący osobą fizyczną zaprzestał wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu i ma obowiązek zgłoszenia zaprzestania działalności naczelnikowi urzędu skarbowego.

Sąd przypomniał, że w VAT obowiązuje zasada, zgodnie z którą opodatkowana podatkiem od towarów i usług jest odpłatna dostawa towarów. Jednocześnie w obrocie gospodarczym mogą występować sytuacje, w których podatnik nie wykona w stosunku do tych towarów czynności uznanej za dostawę. Ustawodawca przewidział jednak wyjątki i określił, że takie czynności są opodatkowane VAT. Wyjątek taki - stwierdził sąd - określono w art. 14 ust. 1 ustawy o VAT. Ustawodawca w tym przepisie, nie chcąc złamać podstawowych zasad opodatkowania: zasady neutralności oraz zasady powszechności, wprowadził opodatkowanie remanentu końcowego po likwidacji spółek niemających osobowości prawnej lub działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną. Sąd zauważył, że gdyby takiej szczególnej regulacji nie było, to osoby fizyczne, w tym byli wspólnicy spółek niemających osobowości prawnej lub osoby, które prowadziły jednoosobową działalność gospodarczą, mogłyby uniknąć podatku.

Odnosząc te ustalenia do sytuacji skarżącej spółki, sąd stwierdził, że po likwidacji osoby fizyczne przejmują majątek spółki, od którego został odliczony podatek od towarów i usług. Występujące w tym przypadku w roli konsumentów osoby fizyczne otrzymałyby towary bez VAT, co naruszałoby zasadę powszechności opodatkowania. Stąd też konieczność wykazania podatku należnego z tytułu remanentu końcowego na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy o VAT. Obowiązek wykazania nie oznacza, że trzeba zapłacić VAT. WSA powołał się na wyrok NSA z 21 kwietnia 2009 r. (sygn. akt I FSK 59/08), w którym sąd ten wskazał, że wydanie majątku w ramach likwidacji spółki kapitałowej wspólnikowi mającemu osobowość prawną prawie zawsze będzie przekazaniem towarów między dwoma podatnikami. Skoro towary te stanowią część majątku spółki wykorzystywaną przez nią w działalności gospodarczej, należy założyć, że ich odbiorca również prowadzący taką działalność nie działa jako konsument, a przeciwnie, że przekazane mu towary wykorzysta w działalności gospodarczej. Zatem w przypadku przekazania majątku likwidowanej spółki kapitałowej wspólnikowi będącemu osobą prawną nie wystąpi ryzyko, że taki podmiot zostanie ostatecznym konsumentem, który otrzyma towary wchodzące w skład majątku likwidacyjnego bez podatku od towarów i usług.

W związku z tym - orzekł WSA - stanowisko ministra finansów nakazujące opodatkowanie VAT czynności przekazania majątku spółki wspólnikowi, który jest osobą prawną na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, narusza zasady neutralności i powszechności opodatkowania.

Oprac. Łukasz Zalewski

w Opolu z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Op 460/11, nieprawomocny.