Czy nieodpłatne użyczenie lokalu synowi na prowadzenie firmy podlega opodatkowaniu VAT i PIT

@RY1@i02/2014/090/i02.2014.090.071000800.803.jpg@RY2@

Marcin Szymankiewicz doradca podatkowy

Stosownie do art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT, za odpłatne świadczenie usług uznaje się również:

1) użycie towarów stanowiących część przedsiębiorstwa podatnika do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika, w tym w szczególności do celów osobistych podatnika lub jego pracowników, byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych;

2) nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, oraz wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.

Dwa warunki

W przedstawionym stanie faktycznym zastosowanie znajdzie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT i podatniczka powinna opodatkować nieodpłatne świadczenie usług.

Zastosowanie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT do przypadków użycia towarów należących do przedsiębiorstwa podatnika wymaga łącznego spełnienia dwóch warunków:

wtowary muszą być użyte do celów innych niż działalność gospodarcza, czyli do celów osobistych podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia,

wz tytułu ich nabycia podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych (por. interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 10 sieprnia 2011 r., nr IPTPP1/443-139/11-5/MW).

W przedstawionym stanie faktycznym warunki te zostały spełnione.

Analiza art. 8 ust. 2 ustawy o VAT wskazuje, iż opodatkowaniu na podstawie pkt 1 lub pkt 2 tego artykułu podlegają tylko usługi, które nie mają związku z prowadzoną przez podatnika działalnością.

Za usługi niezwiązane z prowadzeniem przedsiębiorstwa (świadczone do celów innych niż działalność gospodarcza) należy uznać wszelkie usługi, których świadczenie odbyło się bez związku z potrzebami prowadzonej działalności gospodarczej (por. interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 13 października 2011 r., nr IPTPP2/443-327/11-5/PM). Użyczenie lokalu synowi na prowadzenie działalności nie ma związku z prowadzoną przez podatniczkę działalnością gospodarczą.

Zasady ogólne

Od 1 stycznia 2014 r. ustawodawca nie zawarł szczególnych przepisów dotyczących ustalania obowiązku podatkowego w przypadku nieodpłatnego świadczenia usług. Należy zatem zastosować zasady ogólne. Obowiązek podatkowy w odniesieniu do przedmiotowej umowy użyczenia należy rozpoznać zgodnie z zasadą zawartą w art. 19a ust. 1 ustawy o VAT z chwilą wykonania usługi. W przedstawionym stanie faktycznym umowa użyczenia została zawarta na okres od 1 do 30 kwietnia 2014 r. - za wykonanie usługi należy uznać 30 kwietnia 2014 r. i na ten dzień usługę należy opodatkować VAT.

W przypadku świadczenia usług, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy o VAT, podstawą opodatkowania jest koszt świadczenia tych usług poniesiony przez podatnika (art. 29a ust. 5 ustawy o VAT).

Niestety, w praktyce mogą się rodzić wątpliwości, czy do ustalenia podstawy opodatkowania nie wziąć jednak wartości rynkowej świadczenia (lub świadczenia podobnego). W analizowanym przypadku świadczeniem podobnym byłoby zawarcie umowy najmu, a tu - jak wskazuje czytelnik - miesięczny czynsz najmu wyniósłby 1300 zł netto. Nie można wykluczyć ryzyka, że tak podejdzie do sprawy urząd skarbowy.

Jednak ustawodawca mówi o koszcie świadczenia usług, nie odwołując się do ich wartości rynkowej. Dlatego ustalony przez podatnika koszt świadczenia usług może być niższy od ich wartości rynkowej. Niestety ustawodawca nie wskazał, co należy brać pod uwagę, ustalając ten koszt. W przypadku użyczenia lokalu użytkowego - środka trwałego w przedsiębiorstwie podatnika, należy tutaj uwzględnić w szczególności odpisy amortyzacyjne; opłaty ponoszone na użyczony lokal: publicznoprawne, np. podatek od nieruchomości, użytkowanie wieczyste, opłaty za wywóz nieczystości; a także prywatnoprawne: z tytułu dostawy mediów, usługi ochrony, ubezpieczenia i ewentualnie inne koszty.

Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że podatniczka amortyzuje przedmiotowy lokal oddany w użyczenie, a więc w kalkulacji kosztu wytworzenia usługi należy uwzględnić odpisy amortyzacyjne za kwiecień w wysokości 862,50 zł. Poza tym niewątpliwie ponoszone są opłaty publicznoprawne, takie jak np. podatek od nieruchomości i opłaty za wywóz nieczystości. Załóżmy, że za kwiecień 2014 r. wyniosą one łącznie 60 zł. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że media ma rozliczać samodzielnie biorący w użyczenia, a więc ich nie uwzględniamy w koszcie świadczenia usług. Przyjmijmy jednak, że przedmiotowy lokal jest ubezpieczony od ognia i innych zdarzeń losowych (składka przypadająca za kwiecień załóżmy, że wyniesie 20 zł). Zakładając, że pani Urszula nie ponosi innych wydatków związanych ze świadczeniem usługi (podlegające na oddaniu lokalu w użyczenie), łączny koszt świadczenia usługi wyniesie 942,50 (862,50 zł + 60 zł + 20 zł). Można zatem przyjąć, że podstawa opodatkowania przedmiotowej (nieodpłatnej) usługi wyniesie 942,50 zł.

Do tak ustalonej podstawy opodatkowania podatniczka powinna zastosować podstawową stawkę VAT wynoszącą aktualnie 23 proc.

Podatek należny (VAT) wyniesie zatem 216,78 zł (942,50 zł x 23 proc.).

Od 1 stycznia 2014 r. likwidacji uległy faktury wewnętrzne. Pani Urszula nie powinna zatem wystawiać faktury wewnętrznej na udokumentowanie tej czynności. Powinna jednak ująć tę nieodpłatną usługę w ewidencji VAT oraz deklaracji VAT-7 za kwiecień 2014 r.

KUP

Oddanie w użyczenie przedmiotowego lokalu użytkowego synowi na kwiecień 2014 r. nie rodzi po stronie podatniczki przychodu. Czynność ta wywołuje jednak skutki po stronie kosztów uzyskania przychodów.

Kosztami uzyskania przychodów (dalej: KUP) są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 ustawy o PIT (art. 22 ust. 1 ustawy o PIT).

Zatem aby wydatek poniesiony przez podatnika stanowił dla niego KUP, musi spełniać następujące warunki:

wbyć poniesiony przez podatnika, tj. w ostatecznym rozrachunku musi zostać pokryty z zasobów majątkowych podatnika (nie stanowią KUP podatnika wydatki, które zostały poniesione na działalność podatnika przez osoby inne niż podatnik),

wbyć definitywny (rzeczywisty), tj. wartość poniesionego wydatku nie została podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócona,

wpozostawać w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,

wbyć poniesiony w celu uzyskania, zachowania lub zabezpieczenia przychodów lub może mieć wpływ na wielkość osiągniętych przychodów,

wzostać właściwie udokumentowany,

wnie znajdować się w grupie wydatków, których zgodnie z art. 23 ustawy o PIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.

W przypadku wydatków związanych z utrzymaniem lokalu użytkowego - środka trwałego oddanego w nieodpłatne używanie na podstawie umowy użyczenia synowi, trudno jest mówić o związku tych wydatków z prowadzoną działalnością i uzyskiwanymi przychodami. Zatem nie mogą one stanowić kosztu uzyskania przychodów. W szczególności dotyczy to poniesionych opłat publicznoprawnych (np. podatek od nieruchomości, opłaty za wywóz nieczystości) oraz ubezpieczenia lokalu od ognia i innych zdarzeń losowych w części przypadającej na okres użyczenia, tj. kwiecień 2014 r. Oznacza to, że ustalając zaliczkę na podatek dochodowy za kwiecień 2014 r. do kosztów uzyskania przychodów, podatniczka nie powinna zaliczać poniesionych z tego tytułu wydatków w łącznej wysokości 80 zł (60 zł + 20 zł).

Z kolei w przypadku odpisów amortyzacyjnych dokonanych za kwiecień 2014 r. możliwość taką wyłącza wprost art. 16 ust. 1 pkt 45 lit. c ustawy o PIT: nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych oddanych do nieodpłatnego używania - za miesiące, w których składniki te były oddane do nieodpłatnego używania.

Jak wskazał dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z 15 kwietnia 2010 r., nr ILPB1/ 415-70/10-5/AGr: w okresie użyczenia sprzętu nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od użyczonego żonie sprzętu, ponieważ nie jest on w tym okresie używany przez zainteresowanego na cele prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, stosownie do art. 23 ust. 1 pkt 45a lit. c ustawy o PIT.

Zatem nie stanowią kosztu uzyskania przychodów odpisy amortyzacyjne dokonane za kwiecień 2014 r. w wysokości 862,50 zł, kiedy to środek trwały (lokal użytkowy) został użyczony synowi.

Uwaga

Również podatek należny (VAT) w kwocie 216,78 zł od nieodpłatnego świadczenia przedmiotowych usług nie będzie mógł stanowić kosztu uzyskania przychodów w świetle art. 23 ust. 1 pkt 43 lit. b ustawy o PIT

Schemat rozliczenia użyczenia za kwiecień 2014 r.*

VAT (podatek należny): 216,78 zł (po zaokrągleniu 217 zł) - wykazujemy w poz. 20 deklaracji VAT-7.

PIT: kosztu uzyskania przychodów nie stanowią przypadające na kwiecień wydatki związane z utrzymaniem lokalu (należności publicznoprawne i ubezpieczenie) w łącznej wysokości 80 zł oraz odpis amortyzacyjny w kwocie 862,50 zł. Kosztu uzyskania przychodu nie stanowi również VAT należny od nieodpłatnego świadczenia usługi.

VAT - 942,50 zł (po zaokrągleniu: 943 zł) - wykazujemy w poz. 19 deklaracji VAT-7.

VAT - 23 proc.

VAT (podatek należny): 216,89 zł (943 zł x 23 proc.) - po zaokrągleniu

VAT - nie.

VAT - deklaracja VAT-7.

VAT-7 - 26 maja 2014 r.

* W schemacie rozliczenia pominięto inne zdarzenia/czynności.

Marcin Szymankiewicz

doradca podatkowy

Podstawa prawna

Art. 15-16m ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 ze zm.).

Art. 15, art. 86-86a, art. 88-88a, art. 90 i 91 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.).

Art. 9-11, art. 14, art. 22-23, art. 30c i 45 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).