Zasady zwolnienia z kas muszą być zmienione

Upoważnienie ustawowe dla ministra finansów do określenia podatników, którzy nie muszą ewidencjonować obrotu za pomocą kas fiskalnych, narusza konstytucję. Tak uznał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 lipca 2009 r. Chodzi o zawarte w art. 111 ust. 7 pkt 3 i ust. 8 ustawy o VAT kryteria zwolnienia. Ustawodawca pozwolił ministrowi zwalniać czasowo niektóre grupy podatników oraz niektóre czynności z obowiązku rejestrowania za pomocą kas fiskalnych. Jedynymi kryteriami, jakie musi uwzględnić minister finansów, są: specyfika prowadzonej działalności oraz wysokość obrotu. Ustawa nie precyzuje bliżej, o jakie rodzaje działalności oraz o jaką wielkość obrotu chodzi.

Trybunał uznał, że taka regulacja narusza konstytucję. Podkreślił, że obowiązek stosowania kas rejestrujących ma zapewnić prawidłowość ewidencji podstawowych danych dotyczących zawieranych transakcji, w tym wysokości uzyskanego przez podatnika obrotu i kwot należnego podatku. Ewidencja sprzedaży przy zastosowaniu kas ma bezpośredni związek z realizacją obowiązku podatkowego w zakresie VAT. Trybunał wyjaśnił, że obowiązek posiadania kasy i zwolnienie z tego obowiązku mają niewątpliwy wpływ na pozycję prawną podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym. Z tych względów ustawowe wytyczne powinny być szczegółowe, podczas gdy zakwestionowane przepisy są niejasne, nieprecyzyjne i niedookreślone.

Z uwagi na negatywne skutki natychmiastowego uchylenia przepisów TK odroczył wejście w życie wyroku o dziewięć miesięcy. Termin ten zacznie biec od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw (wyrok nie został jeszcze opublikowany). W tym czasie ustawodawca musi zmienić przepisy i dostosować je do wytycznych zawartych w orzeczeniu TK.

W ciągu dziewięciu miesięcy ustawodawca musi poprawić przepisy. Gdyby Sejm nie zdążył zmienić zakwestionowanych regulacji, po wejściu w życie wyroku TK, wszystkie zwolnienia z kas fiskalnych przestaną obowiązywać. TK zakwestionował tylko przepis ustawy o VAT, natomiast katalog zwolnień jest określony w rozporządzeniu. Jednak, jeżeli upoważnienie do wydania przepisów wykonawczych zawarte w ustawie o VAT utraciłoby moc, automatycznie i te przepisy stracą moc obowiązującą. Możliwe zmiany dotyczą dwóch kwestii. Po pierwsze, ustawodawca może zdecydować się tylko na zmianę zakresu upoważnienia ustawowego dla ministra finansów. Takie rozwiązanie oznaczałoby, że o tym, kto będzie korzystał ze zwolnienia z kasy, nadal decydowałby minister. Możliwe jest też inne rozwiązanie. Ustawodawca może zrezygnować z upoważnienia i przenieść zwolnienia wprost do ustawy o VAT. To drugie, rozwiązanie wydaje się bardziej prawdopodobne, zwłaszcza że Sejm jeszcze przed orzeczeniem TK rozpoczął prace nad taką zmianą. Niemniej jednak bez względu na to, jakie rozwiązanie zostanie przyjęte, konieczne będzie uściślenie kryteriów udzielania zwolnienia. To druga kwestia, z jaką będzie musiał zmierzyć się ustawodawca. Z wyroku wynika, że muszą to być precyzyjne, obiektywne kryteria, np. konkretna kwota obrotu, do której podatnik nie będzie musiał posiadać kasy fiskalnej.

Zapewne wielu podatników, którzy teraz są zwolnieni z obowiązku posiadania kasy fiskalnej, zadaje sobie pytanie, czy wyrok TK nie spowoduje dla nich negatywnych konsekwencji. Czy fiskus nie odczeka dziewięciu miesięcy do czasu wejścia w życie orzeczenia, a potem zacznie karać podatników, którzy nie mieli kasy, bo byli zwolnieni. Otóż nie. Taka możliwość jest niedopuszczalna. Przedłużenie mocy obowiązywania niekonstytucyjnego przepisu ma w tym przypadku chronić podatników. Korzystne przepisy nadal są częścią systemu prawnego i organ podatkowy nie będzie mógł zarzucić podatnikowi, który korzysta ze zwolnienia, że robił to nielegalnie. Dopiero gdyby ustawodawca zmienił zakres zwolnienia i podatnik nie dostosowałby się do nowych przepisów i obowiązków, będzie mógł ponieść negatywne konsekwencje swojego działania.