Czy od wszystkich kupionych środków trwałych można odliczyć VAT

doradca podatkowy, partner w spółce doradztwa podatkowego Piekielnik i Partnerzy we Wrocławiu

Prawo do odliczenia stanowi podstawową zasadę czyniąca z VAT podatek neutralny dla przedsiębiorców zawartą w art. 86 ust. 1 ustawy o VAT.

Powyższe oznacza, iż zasadniczo brak prawa do odliczenia wystąpi przy nabyciu środków trwałych wykorzystywanych w działalności nieopodatkowanej lub zwolnionej. Przy czym, jeżeli środki trwałe wykorzystywane są zarówno w działalności opodatkowanej, jak i zwolnionej (lub niepodlegającej opodatkowaniu) i możliwe jest wyodrębnienie kwot podatku przypadających do poszczególnych rodzajów działalności, podatnikom przysługuje prawo do odliczenia jedynie części podatku (odliczenie częściowe). Gdy nie jest możliwe powyżej wspomniane wyodrębnienie kwot podatku naliczonego, wówczas odliczeniu (wstępnemu) podlega 100 proc. tego podatku. Jednak część podatku naliczonego niezwiązana z czynnościami opodatkowanymi podlega korekcie za pomocą współczynnika ustalanego zgodnie z art. 90 i 91 ustawy o VAT (tzw. struktura sprzedaży).

Przykładem praktycznym całkowitego braku możliwości odliczenia podatku naliczonego na podstawie obecnie obowiązujących przepisów może być natomiast zakup urządzeń do gier losowych i automatów przez kasyna. Ponieważ działalność w zakresie m.in gier losowych i gier na automatach nie podlega opodatkowaniu VAT (na podstawie zwolnienia określonego w art. 43 ust. 1 pkt 15 ustawy o VAT), to takie urządzenia nie są co do zasady wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.

Jednocześnie należy pamiętać o tym, iż nawet gdy nabywane środki trwałe wykorzystywane są do wykonywania czynności opodatkowanych, prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony może zostać ograniczone w sytuacji określonej w art. 86 ust. 3 ustawy, tj. nabycia samochodu osobowego, czy też w przypadku błędu związanego z fakturą lub podmiotem ją wystawiającym, jak wskazuje art. 88 ust. 3a ustawy o VAT. Praktycznym tego przykładem może być nabycie środka trwałego od podmiotu nieistniejącego lub nieuprawnionego do wystawienia faktury VAT – wówczas faktura otrzymana od takiego podmiotu nie uprawnia podatnika do odliczenia podatku naliczonego.

Szczególną ostrożność należy zachować, nabywając używany pojazd samochodowy (samochód osobowy). Jeżeli sprzedającym będzie podatnik, któremu przysługiwało prawo do odliczenia jedynie 60 proc. podatku naliczonego, sprzedaż będzie zwolniona z VAT (na podstawie rozporządzenia ministra finansów z 28 listopada 2008 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług), o ile pojazd użytkowany był przez tego podatnika przez co najmniej sześć miesięcy. Zatem nawet gdy sprzedający (omyłkowo) wystawi fakturę VAT opatrzoną podstawową stawką 22 proc., nabywcy nie przysługuje prawo do odliczenia podatku z takiej faktury. W myśl bowiem art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy o VAT, faktura VAT nie stanowi podstawy do odliczenia podatku naliczonego, jeżeli transakcja nią dokumentowana nie podlega opodatkowaniu lub jest zwolniona z podatku.

Podsumowując, na podstawie polskiej ustawy o VAT brak prawa do odliczenia tego podatku przy nabyciu środków trwałych jest specyficznym wyjątkiem od reguły, który oprócz przypadku samochodów osobowych może być wynikiem jedynie szczególnych współzależności pomiędzy mechanizmem odliczenia, rodzajem wykonywanych czynności oraz właściwym udokumentowaniem transakcji przez uprawnionego podatnika.