Brak potwierdzenia nie powoduje utraty prawa do 0-proc. stawki VAT

Podatnicy, którzy dokonują wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (dalej WDT), mają prawo do stosowania 0 stawki VAT. Przepisy określają jednak szczegółowo warunki, jakie musi spełnić podatnik dokonujący WDT. Częstym powodem zakwestionowania preferencji jest brak dokumentacji związanej z transakcją. Fiskus uważa, że brak dokumentacji w momencie składania deklaracji podatkowej za dany okres pociąga za sobą konieczność opodatkowania dostawy stawką właściwą dla towaru (tak jak dla dostaw krajowych). Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie jest jednak liberalne. Brak dokumentacji nie uzasadnia jego zdaniem pozbawienia prawa do 0-proc. stawki VAT.

MF: 22-proc. stawka VAT

W swoich interpretacjach minister finansów uznawał, że w przypadku gdy przed złożeniem deklaracji podatkowej za dany okres rozliczeniowy podatnik nie posiada dowodów potwierdzających wywóz z kraju, musi potraktować dostawę jako krajową. Dlatego nie powinien jej uwzględnić w informacji podsumowującej VAT UE. Podstawę opodatkowania w takim przypadku stanowi kwota należna z tytułu tej dostawy, pomniejszona o kwotę podatku należnego obliczonego według stawki podatkowej właściwej dla dostawy tego towaru w kraju (tzw. metoda w stu). MF dopuszczało prawo do korekty, jeżeli w późniejszym terminie podatnik otrzyma dowód. Podatnik dokonuje korekty złożonej deklaracji i jednocześnie informacji podsumowującej VAT UE.

Podatnicy nie zgadzali się na takie rozwiązanie. Wskazywali, że jest ono sprzeczne z przepisami i wykładnią celowościową. Podatnicy podkreśli, że sporne przepisy polskiej ustawy o VAT w zakresie WDT miały zagwarantować podatnikowi prawa do zastosowania stawki 0 proc. Ich celem nie było tworzenie dodatkowego obciążenia administracyjnego dla podatnika czy organu, które godziłoby w zasadę neutralności podatku.

NSA: zasada neutralności

Sądy administracyjne I instancji nie zawsze potwierdzały interpretację korzystną dla podatników. Przypominały, że w przypadku transakcji wewnątrzwspólnotowych zasadą jest opodatkowanie jej w państwie, w którym następuje konsumpcja towarów (państwie przeznaczenia). Nie jest ona natomiast opodatkowana w państwie dostawcy, bowiem faktycznie nie została tutaj wykonana. Dostawca zachowuje prawo do odliczenia podatku naliczonego związanego z zakupami towarów i usług dotyczących tej dostawy. Sądy wskazywały, że powodem wprowadzenia warunków formalnych zastosowania 0 stawki VAT do WDT było ograniczenie ewentualnych nadużyć. Wprowadzenie bowiem takiego modelu opodatkowania rodzi niebezpieczeństwo deklarowania ich jako WDT, a następnie dokonywania dostawy krajowej celem faktycznego uniknięcia opodatkowania.

Jednak Naczelny Sąd Administracyjny w kilku kolejnych wyrokach uznał, że sam brak dokumentów wywozowych nie pozbawia podatnika prawa do 0 stawki VAT. W jego ocenie interpretacja w tym zakresie powinna mieć prowspólnotowy charakter. Zwłaszcza że przepisy ustawy o VAT są efektem procesu implementacji. To oznacza, że przy ich interpretowaniu należy obecnie uwzględniać art. 138 Dyrektywy nr 112 (poprzednio art. 28c część A lit. a), akapit pierwszy VI Dyrektywy). W ocenie NSA pominięcie prowspólnotowego kontekstu regulacji krajowej, może prowadzić do uznania, że jest ona niezgodna z regulacją UE. Taki jest też efekt interpretacji MF i niekorzystnych dla podatników orzeczeń WSA. Zdaniem sądu kasacyjnego wyrok narusza zasadę neutralności podatkowej i prowadzi do podwójnego opodatkowania tej samej transakcji w kraju dostawcy i nabywcy. To, że podwójne opodatkowanie mogło mieć charakter czasowy i być następnie wyeliminowane w drodze korekty złożonej deklaracji, nie eliminował niezgodności z prawem wspólnotowym – podkreśla NSA.

Posiłkując się orzecznictwem ETS, sąd podkreśla, że zasadnicze znaczenie przy badaniu, czy podatnik ma prawo do zwolnienia z tytułu WDT, powinny mieć przesłanki obiektywne. Inaczej mówiąc, organy podatkowe muszą sprawdzić, czy doszło do faktycznego przemieszczenia towarów pomiędzy państwami członkowskimi. Jeżeli nie ma takich wątpliwości, to w ocenie NSA te same warunki formalne nie mogą być powodem odmowy zastosowania 0 stawki VAT (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2009 r., I FSK 1500/08, wyrok NSA z 5 lutego 2009 r. I FSK 1882/07, niepublikowane).

VAT UE niezbędny

Trzeba jednak zauważyć, że stanowisko NSA nie jest już tak elastyczne w przypadku błędów w dokumentach dotyczących WDT. W jednym z najnowszych wyroków NSA orzekł, że brak numeru identyfikacyjnego VAT UE kontrahenta na fakturze pozbawia prawa do opodatkowania WDT 0 stawką VAT.

W tej sprawie powodem pozbawiania podatnika prawa do preferencji było to, że na fakturach nie było numeru identyfikacyjnego dla transakcji wewnątrzwspólnotowych, nadanego przez państwo członkowskie właściwe dla nabywcy. Organy podatkowe uznały, że podatnik powinien posiadać numer unijny VAT UE potwierdzający, iż jest on podatnikiem VAT w zakresie transakcji wewnątrzwspólnotowych. Numer ten musi być poprzedzony prefiksem właściwym dla państwa członkowskiego, który ten numer nadało. Musi być właściwy i ważny.

Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem organów podatkowych. Podkreślił, że jednym z warunków zastosowania 0 stawki VAT do WDT jest podanie ważnego numeru identyfikacyjny zarówno podatnika, jak i kontrahenta. Brak takiego numeru na fakturze pozbawia prawa do opodatkowania takiej dostawy 0 stawką VAT (por. wyrok NSA z 17 marca 2009 r., I FSK 146/08, niepublikowany).

Warto jednak podkreślić, że wiele zależy od indywidualnej sytuacji podatnika. W jednym z najnowszych wyroków WSA orzekł na korzyść podatnika, który formalnie nie dokonał zgłoszenia na formularzu, ale złożył informację podsumowującą VAT UE. W ocenie sądu organ podatkowy nie może arbitralnie zastosować krajowej stawki do dostawy, jeśli podatnik nie złożył zgłoszenia rejestracyjnego (aktualizacyjnego) na określonym wzorze, ale powiadomił organ w innej formie o WDT. Subiektywne przekonanie podatnika, że skoro złożył informację podsumowującą VAT UE, to dokonał zgłoszenia dostaw wewnątrzunijnych, choć błędne – sąd uznał za usprawiedliwiające stosowanie 0 stawki VAT. Zdaniem sądu, gdyby organ w ramach czynności sprawdzających udzielił prawidłowych wyjaśnień, zapewne nie doszłoby do całego postępowanie (wyrok WSA w Poznaniu z 29 kwietnia 2009 r. I SA/Po 246/09, niepublikowany).