Dochodzenie nienależnego zwrotu podatku jest ograniczone w czasie

Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W przypadku VAT dotyczy to zarówno sytuacji, w której podatnik w danym okresie rozliczeniowym wykazał kwotę zwrotu nadwyżki VAT naliczonego, jak i kwotę zobowiązania podatkowego. Takie stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 29 czerwca 2009 r. (sygn. akt I FPS 9/08).

Problem powstał, gdyż Ordynacja podatkowa w odniesieniu do przedawnienia posługuje się pojęciem zobowiązania podatkowego. Organy podatkowe wskazywały, że zwrot VAT nie jest zobowiązaniem podatkowym. Dlatego w przypadku zawyżenia przez podatnika kwoty zwrotu, czyli jego nienależnego zwrotu, ograniczenia czasowe związane z przedawnieniem nie mają zastosowania. Sąd administracyjny nie zgodził się z taką tezą. Wyjaśnił, że zaniżenie zobowiązania podatkowego traktowane jest na równi – jako zaległość podatkowa – z zawyżeniem otrzymanego zwrotu podatku (różnicy podatku lub kwoty zwrotu podatku naliczonego). W zawiązku z tym również możliwość dochodzenia przez organy podatkowe tej zaległości powinna być ograniczona w czasie, niezależnie od tytułu jej powstania. W ocenie NSA zasady przedawnienia mają zastosowanie nie tylko w wyniku zaległości powstałej w przypadku zaniżenia zobowiązania podatkowego, lecz także zaległości zaistniałej w następstwie zawyżenia i otrzymania nienależnego lub w wysokości wyższej od należnej kwoty zwrotu VAT.

Zdaniem NSA przyjęcie, że zaległość podatkowa z tytułu zawyżenia i otrzymania nienależnego lub w wysokości wyższej od należnej kwoty zwrotu podatku może być dochodzona przez organy podatkowe bezterminowo byłoby sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego. Godziłoby także w zasady pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego.

Najważniejszą konsekwencją uchwały jest to, że organy podatkowe nie mogą bezterminowo kwestionować wykazanych przez podatników zwrotów VAT. Podatnicy rozliczający VAT bez względu na to, czy wykazali podatek czy zwrot VAT podlegają takim samym regułom przedawnienia. Przedawnienie jest jednym ze sposobów wygasania zobowiązań podatkowych. Upływ terminu przedawnienia powoduje, że stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa. Inaczej mówiąc, jeżeli podatnik nawet popełnił błąd w rozliczeniu, po upływie pięcioletniego terminu przedawnienia, organ podatkowy nie może już domagać się dopłaty podatku ani odsetek. Przedawnienie nienależnego zwrotu VAT oznacza, że organ podatkowy nie może już żądać, żeby podatnik oddał bezpodstawnie odzyskane kwoty.

Uchwała NSA ma znaczenie dla przyszłych postępowań. Na jej podstawie nie można żądać wznowienia czy stwierdzenia nieważności postępowań, które się już zakończyły. Podatnicy, którym zmniejszono zwrot VAT po okresie przedawnienia mogą jednak wystąpić o odszkodowanie. Podstawą do dochodzenia odszkodowania są przepisy kodeksu cywilnego i art. 77 Konstytucji w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa.