Nieściągalną wierzytelność trzeba uprawdopodobnić

Podatnicy chcący skorzystać z rozliczenia podatku od nieściągalnych wierzytelności muszą spełnić szereg bardzo rygorystycznych warunków, które w praktyce często przekreślają możliwość dokonania korekty podatku należnego. Zgodnie z ustawą z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, aby było możliwe skorygowanie podatku należnego, muszą być spełnione następujące warunki:

dostawa towaru lub świadczenie usług jest dokonana na rzecz podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1, zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny, niebędącego w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji;

wierzytelności zostały uprzednio wykazane w deklaracji jako obrót opodatkowany i podatek należny;

wierzyciel i dłużnik na dzień dokonania korekty, o której mowa w ust. 1, są podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni;

wierzytelności nie zostały zbyte;

od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły dwa lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona;

wierzyciel zawiadomił dłużnika o zamiarze skorygowania podatku należnego ze względu na wystąpienie okoliczności, o których mowa w ust. 1, a dłużnik w ciągu 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia nie uregulował należności w jakiejkolwiek formie.

Trzeba zwrócić uwagę, że niespełnienie któregokolwiek z tych warunków powoduje, że podatnik traci prawo do skorygowania podatku należnego, dotyczącego nieściągalnych wierzytelności.

Powiązania między podmiotami

Przepisów dotyczących stosowania zasad korekty podatku należnego w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności nie stosuje się, jeżeli pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem istnieją powiązania rodzinno-kapitałowe. Wyjaśniając to pojęcie, należy zwrócić uwagę, że związek taki istnieje, gdy między kontrahentami lub osobami pełniącymi u kontrahentów funkcje zarządzające, nadzorcze lub kontrolne zachodzą powiązania o charakterze rodzinnym lub z tytułu przysposobienia, kapitałowym, majątkowym lub wynikające ze stosunku pracy. Związek ten istnieje także, gdy którakolwiek z wymienionych osób łączy funkcje zarządzające, nadzorcze lub kontrolne u kontrahentów. Przez powiązania rodzinne rozumie się co do zasady małżeństwo oraz pokrewieństwo lub powinowactwo do drugiego stopnia. Przez powiązania kapitałowe natomiast rozumie się sytuację, w której jedna z osób lub jeden z kontrahentów posiada prawo głosu wynoszące co najmniej 5 proc. wszystkich praw głosu lub dysponuje bezpośrednio lub pośrednio takim prawem. W takich przypadkach nie będzie można skorzystać z dobrodziejstwa ulgi, o której stanowią przepisy ustawy o podatku od towarów i usług.

Jak widać, jednym z warunków jest warunek dotyczący statusu podatkowego stron transakcji. Dlatego wierzyciel powinien zweryfikować status podatkowy dłużnika i posiadać dokument potwierdzający tę weryfikację. W tym celu powinien on wystąpić do naczelnika urzędu skarbowego z wnioskiem o potwierdzenie, czy dłużnik jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny, czy jako podatnik VAT zwolniony.

Konieczne uprawdopodobnienie

Zgodnie z nowymi rozwiązaniami oprócz powyżej wskazanych warunków nieściągalność wierzytelności powinna zostać uprawdopodobniona.

Przez uprawdopodobnienie ustawodawca rozumie brak uregulowania wierzytelności w ciągu 180 dni od upływu terminu jej płatności, określonego w umowie lub na fakturze. W praktyce oznacza to, że podatnik w celu korekty podatku należnego w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności nie jest już związany warunkiem, iż wierzytelność ta musi stanowić koszt uzyskania przychodów dla celów podatku dochodowego. Z możliwości korekty podatku należnego w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności podatnik ma prawo skorzystać w ciągu dwóch lat, licząc od końca roku, w którym faktura dokumentująca tę wierzytelność została wystawiona.

Zmiany w art. 89a i 89b przewidują rozszerzenie zakresu wierzytelności, które uprawniają podatnika do skorygowania VAT należnego. Korekta VAT należnego u sprzedawcy będzie wiązać się z koniecznością korekty odliczenia VAT u dłużnika.

Wymagane zawiadomienie dłużnika

Co niezwykle istotne, dotychczas podatnicy byli uprawnieni do korekty, jeśli zawiadomili o niej dłużnika, a ten w ciągu 28 dni od otrzymania zawiadomienia nie uregulował należności. Korekta mogła być zrobiona w rozliczeniu za okres następujący po miesiącu, w którym dłużnik otrzymał takie zawiadomienie.

Po wejściu w życie przepisów nowelizujących ustawę o VAT wierzyciel może dokonać korekty podatku należnego za okres rozliczeniowy (miesiąc, kwartał), w którym:

upłynął 14-dniowy termin otrzymania przez dłużnika zawiadomienia o skorygowaniu podatku należnego ze względu na nieuregulowanie należności przez nabywcę,

jednak nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym wierzyciel uzyskał potwierdzenie odbioru przez dłużnika powyższego zawiadomienia.

Jak widać, prawo do korekty zostało dodatkowo uzależnione od otrzymania przez wierzyciela potwierdzenia odbioru tego zawiadomienia przez dłużnika. Tak więc skorygować podatek można w rozliczeniu za okres, w którym upływać będzie 14-dniowy termin dla dłużnika na uregulowanie należności (a zatem pozornie wcześniej niż dotychczas), ale jednocześnie nie będzie to mogło nastąpić przed otrzymaniem przez wierzyciela potwierdzenia odbioru zawiadomienia.

PRZYKŁAD