Zasady VAT na Litwie, Łotwie i w Estonii są podobne

Na Litwie opodatkowaniu VAT podlega: dostawa towarów i świadczenie usług za wynagrodzeniem, dokonane na terytorium kraju, przez podmiot będący podatnikiem VAT, działający w takim charakterze.

Jak podkreśla Juliusz Makarewicz, konsultant w dziale doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers, zakres opodatkowania rozciąga się również m.in. na wewnątrz-wspólnotowe nabycie towarów, import usług z terytorium Wspólnoty, zużycie towarów oraz świadczenie usług na cele osobiste podatnika, wewnątrzwspólnotowy transport towarów oraz barterową wymianę towarów lub usług.

- Na gruncie litewskiej ustawy o VAT podatnikami są: litewskie osoby prawne oraz osoby fizyczne dokonujące czynności gospodarczych, bez względu na ich charakter oraz zagraniczne osoby prawne o dowolnej formie organizacyjnej, a także osoby fizyczne posiadające stałe miejsce zamieszkania albo przeważnie przebywające poza Litwą - tłumaczy Juliusz Makarewicz.

Dodaje, że obowiązek rejestracji dla celów VAT powstaje w chwili, gdy wartość dokonanych przez podmiot, w ciągu ostatnich 12 miesięcy, transakcji podlegających opodatkowaniu przekroczy 100 tys. LTL (równowartość ok. 130 tys. zł).

Zmiany na Litwie

Rok 2009 przyniósł istotne zmiany w zakresie opodatkowania VAT na Litwie. Podstawowa stawka VAT od początku roku została zwiększona o jeden punkt procentowy, z 18 do 19 proc. Co więcej - jak wskazuje Juliusz Makarewicz - zniesiono obowiązujące obniżone stawki VAT w wysokości 5 i 9 proc. Świadczenie usług oraz dostawa towarów uprzednio podlegające opodatkowaniu obniżonymi stawkami VAT automatycznie zostały opodatkowane nową podstawową stawką.

Jak podkreśla Juliusz Makarewicz, biorąc pod uwagę szeroką gamę usług i towarów, które do momentu wejścia w życie zmian korzystały z preferencyjnych stawek VAT, opisane zmiany mają istotny wpływ na obrót usługowy oraz towarowy. Stawka 5-proc. VAT miała bowiem zastosowanie do świadczenia usług w zakresie przewozów pasażerskich, usług noclegowych, usług w zakresie kultury i rozrywki oraz dostawy książek, prasy codziennej, magazynów i czasopism, produktów farmaceutycznych i medycznych, jak również niektórych produktów spożywczych. Natomiast stawką 9-proc. opodatkowane było świadczenie wybranych usług budowlanych i renowacyjnych związanych z budownictwem mieszkaniowym.

- Litwa jest jednym z państw, które w sposób widoczny odczuwają skutki spowolnienia gospodarczego, więc należy uznać, iż wprowadzone zmiany mają na celu ratowanie nadwyrężonego budżetu. Niestety, odbywa się to kosztem ostatecznych odbiorców towarów oraz usług - komentuje Juliusz Makarewicz.

Zaznacza jednak, że litewski ustawodawca dokonał pewnych ustępstw wprowadzając nowe zasady opodatkowania. Takim ustępstwem jest utrzymanie poprzednio obowiązujących stawek m.in. wobec niektórych produktów farmaceutycznych, energii cieplnej wykorzystywanej do ocieplania mieszkań i ogrzewania wody, usług wstępu na imprezy o charakterze kulturalnym (pod warunkiem dokonania rezerwacji/zamówienia do końca 2008 rok) oraz usług noclegowych. Wprowadzając zmiany, ustawodawca przewidział też okresy przejściowe wynoszące do pół roku.

Zasady VAT na Łotwie

Na gruncie łotewskiej ustawy o VAT, opodatkowaniu VAT podlega przede wszystkim odpłatna dostawa towarów oraz świadczenie usług na terytorium kraju wykonywane w ramach działalności gospodarczej oraz import towarów oraz określonych usług.

- Łotewska ustawa o VAT wprowadza pojęcie home consumption, przez które rozumiana jest nieodpłatna dostawa towarów lub świadczenie usług na rzecz przedsiębiorcy, członków jego rodziny, pracowników oraz innych osób, pod warunkiem że dostawa lub świadczenie nie są wykonywane w ramach działalności podatnika. Dostawa towarów oraz świadczenie usług w ramach home consumption również podlega opodatkowaniu VAT - stwierdza ekspert PricewaterhouseCoopers.

Wskazuje też, że łotewska ustawa przewiduje ograniczenie obowiązku rejestracji VAT. W sytuacji gdy całkowita wartość czynności opodatkowanych dokonanych przez osobę fizyczną, osobę prawną bądź grupę tych podmiotów, związanych umową, nie przekroczyła w ciągu minionych 12 miesięcy sumy wysokości 10 tys. LVL (równowartość ok. 64 tys. zł), nie są oni zobowiązani do złożenia zgłoszenia rejestracyjnego.

Obowiązkowi rejestracji nie podlegają również podmioty, które w ciągu 12 miesięcy poprzedzających dokonały tylko jednej czynności opodatkowanej, której wartość przekroczyła sumę 10 tys. LVL, pod warunkiem że czynność ta nie była związana z działalnością prowadzoną przez podmiot. W przypadku przekroczenia wspomnianego limitu w obu wskazanych przypadkach podmiot jest zobowiązany do dokonania rejestracji dla celów VAT w ciągu 30 dni.

Łotwa podobnie jak Litwa poszukuje sposobu na walkę ze zmniejszającymi się przychodami budżetowymi w podwyższeniu stawek VAT. Jednak w tym wypadku zmiany w tym zakresie są efektem sugestii Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF).

- W 2009 roku podstawowa stawka VAT została zwiększona o trzy pkt proc. i wynosi obecnie 21 proc. Jednocześnie rząd zdecydował się objąć stawką podstawową niektóre towary i usługi, które korzystały dotychczas ze stawek preferencyjnych (m.in. sprzęt medyczny, leki weterynaryjne, książki oraz usługi hotelarskie) - wylicza Juliusz Makarewicz.

Podkreśla też, że Łotwa, w przeciwieństwie do swoich południowych sąsiadów, nie zrezygnowała zupełnie z obecności w skali opodatkowania VAT stawki obniżonej. Jednak z szerokiej listy towarów i usług, których dostawa była opodatkowana stawką obniżoną, pozostała jedynie niewielka grupa (m.in. środki farmaceutyczne). Ponadto stawka preferencyjna została wyraźnie zwiększona - z dotychczasowych 5 do 10 proc.

Zakres VAT w Estonii

Zgodnie z estońską ustawą o VAT podatkowi temu podlega dostawa/świadczenie wytworzone na terytorium Estonii, import towarów na terytorium Estonii, wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów oraz import określonych usług.

Z informacji Juliusza Makarewicza wynika, że w świetle estońskich regulacji VAT podatnikiem VAT jest osoba fizyczna, osoba prawna, jak również jednostka samorządu terytorialnego, jeżeli prowadzi działalność gospodarczą i jest zarejestrowanym podatnikiem VAT (bądź podlega obowiązkowi zarejestrowania się). W przypadku podmiotów z krajów trzecich oraz innych krajów UE za podatnika uważa się również zasób aktywów lub stowarzyszenie osób nieposiadających osobowości prawnej, jeśli podmioty takie uznawane są za podatników VAT na gruncie regulacji danego kraju.

Obowiązek rejestracji dla celów VAT powstaje w chwili, gdy wartość dokonanych przez podmiot transakcji podlegających opodatkowaniu, przekroczy wartość 250 tys. EEK (równowartość ok. 72,5 tys. zł), przy uwzględnieniu w kalkulacji obrotu dokonanego od początku roku kalendarzowego. Ten obowiązek nie powstaje w sytuacji, gdy wykonywana działalność podmiotu podlega opodatkowaniu 0-proc. stawką VAT, z wyjątkiem wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów.

Nowe przepisy

Z początkiem 2009 roku obniżona stawka VAT w Estonii wynosząca do tej pory 5 proc., została zwiększona do 9 proc. Podobnie jak w przypadku Łotwy, grupa towarów i usług korzystających ze stawki preferencyjnej została w znacznym stopniu zredukowana. Obecnie stawka preferencyjna obowiązuje w stosunku do usług noclegowych, książek i wydawnictw edukacyjnych, większości periodyków, jak również w stosunku do niektórych produktów farmaceutycznych i wyrobów medycznych. Podstawowa stawka podatku została utrzymana na dotychczasowym poziomie, czyli 18 proc.