Były wspólnik może złożyć wniosek o zwrot nadpłaty

W związku z rozwiązaniem umowy spółki cywilnej dla byłych wspólników istotne jest to, czy mogą oni złożyć korektę deklaracji i wystąpić o zwrot nadpłaty VAT za okres, w którym byli wspólnikami.

Obowiązujące jeszcze przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują wprost takiego uprawnienia. Regulacje w tym zakresie ulegną jednak zmianie. Wprowadza je nowelizacja Ordynacji podatkowej, która wejdzie w życie 9 listopada. Reguluje ona m.in. tryb złożenia korekty deklaracji i wniosku o stwierdzenie nadpłaty VAT przez byłych wspólników rozwianej spółki cywilnej będącej podatnikiem tego podatku.

Zgodnie z przepisami ustawy o VAT w przypadku, gdy kwota podatku naliczonego jest w okresie rozliczeniowym wyższa od kwoty podatku należnego, podatnik ma prawo do obniżenia o tę różnicę kwoty podatku należnego za następne okresy lub do zwrotu różnicy na rachunek bankowy.

Zwrot ten jest dokonywany na rachunek bankowy podatnika w banku mającym siedzibę na terytorium kraju wskazanym w zgłoszeniu identyfikacyjnym podatnika. Takie rozliczenia mogą być dokonywane tylko z podatnikiem VAT. W praktyce powstał poważny problem w zakresie uprawnienia byłych wspólników spółki cywilnej do otrzymania zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym na rachunek bankowy wskazany wcześniej w urzędzie skarbowym, wynikający z deklaracji dotyczącej okresu, w którym spółka istniała i była podatnikiem VAT czynnym, po rozwiązaniu tej spółki.

Prawa takiego byłym wspólnikom konsekwentnie odmawiały organy podatkowe. Argumentowały to tym, że w przypadku likwidacji spółki cywilnej automatycznie przestaje istnieć podmiot zarejestrowany jako podatnik korzystający z uprawnień i wypełniający obowiązki określone w ustawie o VAT. Skutkiem likwidacji jest to, że spółka traci podmiotowość prawnopodatkową, co powoduje, że w tym samym momencie traci ona również zdolność procesową do bycia stroną w ewentualnym postępowaniu podatkowym w rozumieniu art. 133 Ordynacji podatkowej. Ustawa ta nie przewiduje także możliwości uznania byłych wspólników zlikwidowanej spółki cywilnej za jej następców prawnych. W konsekwencji, zdaniem organów podatkowych, brak jest podstawy prawnej do przyjęcia ich legitymacji prawnej w przedmiocie domagania się w imieniu nieistniejącej już spółki przynależnych jej uprawnień za okres jej funkcjonowania. Ponieważ nie istnieje podmiot uprawniony do otrzymania nadwyżki, nie ma możliwości jej zwrotu.

Z drugiej strony nie ulega wątpliwości, że zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej i ustawy o VAT na wspólnikach rozwiązanej spółki cywilnej ciąży odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki, a także obowiązek sporządzenia tzw. spisu z natury i zapłaty VAT od remanentu likwidacyjnego.

Przepisy nie dawały im natomiast możliwości złożenia korekty deklaracji i wniosku o stwierdzenie nadpłaty VAT za okres, w którym spółka prowadziła działalność. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 marca 2009 r. (sygn. akt P 80/08) uznał taki stan prawny za niezgodny z konstytucją, dlatego konieczna była zmiana przepisów.

Nowelizacja Ordynacji podatkowej wprowadza wyraźne uprawnienie do zwrotu byłym wspólnikom nadpłaty VAT w nowym art. 75 par. 2 pkt 1a ustawy. Zgodnie z tym przepisem osobom, które były wspólnikami spółki cywilnej w chwili rozwiązania spółki, przysługuje uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty podatku w sytuacjach, o których mowa w pkt 1 tego przepisu. Przypomnijmy, że art. 75 par. 2 pkt 1 stanowi, że uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty przysługuje również podatnikom, których zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa z chwilą zaistnienia określonego zdarzenia, jeżeli:

● w zeznaniach (deklaracjach) wykazali zobowiązanie podatkowe nienależne lub w wysokości większej od należnej i wpłacili zadeklarowany podatek albo wykazali nadpłatę w wysokości mniejszej od należnej,

● nie będąc obowiązanymi do składania zeznań (deklaracji), dokonali wpłaty podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej.

Osoba, która była wspólnikiem spółki cywilnej w chwili jej rozwiązania, będzie musiała złożyć skorygowaną deklarację VAT równocześnie z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty. Ustawodawca wprowadza dodatkowy wymóg dołączania do składanych dokumentów również umowy spółki cywilnej aktualnej na dzień jej rozwiązania.

Nowe przepisy określają również sposób, w jaki jest dokonywany zwrot nadpłaty podatku. Na organy podatkowe został nałożony obowiązek dokonania zwrotu nadpłaty w proporcjach wynikających z prawa do udziału w zysku określonego w umowie spółki. Jeżeli okaże się, że w załączonej do wniosku umowy spółki takie udziały nie zostały określone, przyjmuje się, że prawa do udziału w zysku są równe. W konsekwencji wspólnicy otrzymają zwrot w równych częściach.

Byli wspólnicy otrzymają zwrot nadpłaty w dowolnej formie, wskazanej przepisami Ordynacji podatkowej. Będą miały do nich zastosowanie ogólne zasady dotyczące form zwrotu określone w art. 77b Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem zwrot nadpłaty następuje:

● na wskazany rachunek bankowy podatnika, płatnika lub inkasenta obowiązanego do posiadania rachunku bankowego;

● w gotówce, jeżeli podatnik, płatnik lub inkasent nie są obowiązani do posiadania rachunku bankowego, chyba że zażądają zwrotu nadpłaty na rachunek bankowy.

Za dzień zwrotu nadpłaty uważa się, w zależności od formy zwrotu, dzień obciążenia rachunku bankowego organu podatkowego na podstawie polecenia przelewu, złożenia przekazu pocztowego bądź wypłacenia kwoty nadpłaty przez organ podatkowy lub postawienia nadpłaty do dyspozycji podatnika w kasie. Nadpłata, której wysokość nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, podlega zwrotowi wyłącznie w kasie, natomiast nadpłata zwracana przekazem pocztowym jest pomniejszana o koszty jej zwrotu.

Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej przed dokonaniem zwrotu nadpłaty dokonuje się czynności sprawdzających. W ich wyniku może nastąpić zaliczenie zwrotu nadpłaty w całości lub w części na poczet zaległości podatkowych wraz z należnymi odsetkami za zwłokę oraz bieżących zobowiązań podatkowych. Dopiero w razie stwierdzenia ich braku nadpłaty podlegają zwrotowi. Podatnik może jednak złożyć wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. Zgodnie z dodanym par. 4 w art. 76 Ordynacji podatkowej do osób, które były wspólnikami spółki cywilnej w chwili jej rozwiązania, odpowiednie zastosowanie mają opisane regulacje dotyczące zaliczania nadpłat na poczet zaległości podatkowych.

Nadpłaty, których wysokość nie przekracza wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, podlegają z urzędu zaliczeniu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę czy bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku - na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych, chyba że podatnik wystąpi o ich zwrot. Termin zwrotu nadpłaty byłemu wspólnikowi wyniesie 2 miesiące od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wraz ze skorygowaną deklaracją i umową spółki aktualną na dzień jej rozwiązania, lecz nie wcześniej niż w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia zeznania lub deklaracji.

Ustawa zawiera również przepis przejściowy umożliwiający byłym wspólnikom złożenie wniosku o wznowienie postępowania. Osobom, które były wspólnikami spółki cywilnej w chwili jej rozwiązania, przysługuje prawo do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawach nadpłaty, w których:

● odmówiono wszczęcia postępowania,

● postępowanie zostało umorzone,

● odmówiono stwierdzenia nadpłaty.

Wniosek będzie można złożyć w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji Ordynacji podatkowej przyznającej wspólnikom prawo do ubiegania się o zwrot.

Wznowienie postępowania to nadzwyczajny środek odwoławczy, który przysługuje w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Byłym wspólnikom będzie przysługiwał na wniosek do organu podatkowego, który wydał w sprawie nadpłaty decyzję w ostatniej instancji. W razie dopuszczalności wznowienia postępowania organ podatkowy wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania. Stanowi ono podstawę do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Ustawa z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 197, poz. 1306).