Uniwersytet może świadczyć usługi podlegające VAT

Podmioty publiczne mogą występować jako podatnicy VAT w odniesieniu do wybranych obszarów swojej działalności. Będzie tak w sytuacji, gdy nie działają one jako organ władzy publicznej, lecz jako podmioty stosunków cywilnoprawnych (umów cywilnoprawnych), w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem na takich zasadach jak podmioty prywatne. Publiczne uczelnie wyższe często są organizatorami konferencji naukowych. Powstaje pytanie, czy świadcząc takie usługi, uniwersytet nabywa status podatnika VAT, czy też działa jako podmiot publiczny w ramach swoich ustawowych obowiązków.

Podmioty publiczne są traktowane w sposób szczególny w przepisach ustawy o podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 15 ust. 6 tej ustawy za podatnika VAT nie uznaje się organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane. Wyjątek dotyczy czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych. Oznacza to, że organ władzy publicznej w zakresie załatwiania tzw. spraw urzędowych nie będzie podatnikiem VAT. Natomiast w zakresie czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych wykraczających poza zadania nałożone przepisami, np. wynajem lokali biurowych, organ władzy publicznej będzie traktowany tak samo jak każdy inny podmiot gospodarczy.

Uczelnia publiczna, zgodnie z przepisami ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365), to uczelnia utworzona przez państwo reprezentowane przez właściwy organ władzy lub administracji publicznej. Publiczna szkoła wyższa, która jest państwową jednostką organizacyjną i realizuje zadania państwa, do których została powołana na mocy przepisów ustawy, mieści się zatem w pojęciu organów władzy publicznej, o którym mowa w art. 15 ust. 6 ustawy o VAT.

Takie stwierdzenie zgodne jest również z art. 13 Dyrektywy 2006/112/WE, który stanowi, że nie tylko krajowe, regionalne i lokalne organy władzy, ale również inne podmioty prawa publicznego nie są uważane za podatników VAT w związku z działalnością, którą podejmują, lub transakcjami, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami lub transakcjami. Wyłączenie to dotyczy jednak tylko tych czynności, które podmioty prawa publicznego dokonują jako organy władzy publicznej.

Zatem zarówno w świetle polskiej ustawy o VAT, jak i dyrektywy dla uznania, czy uczelnia publiczna korzysta czy też nie ze zwolnienia z opodatkowania, istotne jest określenie, czy organizując konferencje naukowe, wypełnia swój ustawowy zakres obowiązków, czy też świadczy usługi w warunkach, w jakich wykonywałyby je prywatne podmioty gospodarcze.

Problem ten rozstrzygnął Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 26 marca 2010 r. (sygn. akt I SA/Wr 157/10). Sąd nie miał wątpliwości, że państwowej szkole wyższej można przypisać przymiot podmiotu prawa publicznego. Uznał jednak, że organizując konferencje naukowe, uczelnia nie działa w charakterze podmiotu władzy publicznej, lecz jako podmiot prywatnoprawny w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Sprawa dotyczyła uczelni organizującej konferencje naukowe, których uczestnikami są pracownicy naukowi innych uczelni i instytucji naukowych. W związku z organizacją konferencji uczelnia ponosi koszty, które są zwracane przez macierzyste jednostki tych pracowników.

W ocenie WSA uczelnia, organizując i przeprowadzając szkolenia i konferencje nie wykonuje tych czynności z pozycji nadrzędnej przysługującej organowi władzy publicznej (imperium), lecz dokonuje je w sposób zbliżony, jeżeli nie identyczny, jak podmioty prywatnoprawne w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd zwrócił również uwagę, że nawet w sytuacji, gdyby przyjąć, że uczelnia spełnia kryteria organu władzy publicznej (analogicznie dotyczy to też urzędu obsługującego taki organ), to nie miałoby zastosowania zwolnienie z VAT, ponieważ dokonywane czynności (szkolenia, konferencje itp.), chociaż mieszczą się w ramach jej działań, to jednak wykonywane są na podstawie umów cywilnoprawnych.

Występowanie państwowych uczelni wyższych w charakterze podatnika VAT skutkuje możliwością odliczenia określonej części podatku naliczonego poniesionego na zakupach dokonywanych przez uczelnie.

Warto zwrócić uwagę, że wiele uczelni publicznych wykonuje zarówno działalność zwolnioną z podatku, jak i działalność opodatkowaną. W takiej sytuacji uczelnia ma prawo do odliczenia podatku naliczonego, w zależności od rodzaju działalności, której zakupy dotyczą. Będzie to dotyczyło w szczególności uczelni posiadających jednostki organizacyjne służące nie tylko podstawowej działalności, ale świadczące jednocześnie odpłatnie usługi podlegające opodatkowaniu, np. stacje dydaktyczno-badawcze, które w ramach produkcji ubocznej realizują sprzedaż wytworzonych produktów, czy też odpłatną działalność badawczą zlecaną przez podmioty zewnętrzne, kliniki oraz jednostki organizacyjne wykonujące odpłatnie usługi laboratoryjne. Ponadto wiele państwowych uczelni wynajmuje wolne powierzchnie, np. aule.

Prowadząc działalność opodatkowaną i dokonując zakupów, które są z nią związane, uczelnia może skorzystać z prawa do odliczenia podatku naliczonego. W sytuacji gdy istnieje możliwość przypisania konkretnych wydatków i towarzyszących im kwot podatku naliczonego do określonych rodzajów sprzedaży, z którymi wydatki te są związane, w ramach realizacji wskazanego uprawnienia, uczelnia będzie mogła odliczyć całą wartość podatku naliczonego. Jeżeli jednak uczelnia nie jest w stanie przyporządkować całej kwoty podatku naliczonego odpowiednio czynnościom, które umożliwiają odliczenie, i czynnościom, które nie umożliwiają takiego odliczenia, będzie zobowiązana, dokonując odliczenia podatku naliczonego, do zastosowania proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 ustawy o VAT.

W związku z wykonywaniem działalności opodatkowanej, zwolnionej od podatku, oraz działalności niepodlegającej opodatkowaniu uczelnia wyższa ma prawo do odliczenia podatku naliczonego, w zależności od rodzaju działalności, której zakupy dotyczą

Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że kryterium decydującym o uznaniu organu władzy publicznej za podatnika VAT jest zachowywanie się nie jak organ władzy, lecz jak podmiot gospodarczy (przedsiębiorca) w stosunku do określonych transakcji lub czynności. Dotyczy to głównie tych sytuacji, w których identyczne lub bardzo zbliżone czynności bądź transakcje mogą być dokonywane przez przedsiębiorców.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 15 ust. 6 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).