Podstawą zwrotu podatku turystom jest imienny dokument

Podróżni spoza Unii Europejskiej, którzy zrobili w Polsce zakupy, mają prawo do odzyskania VAT zapłaconego przy nabyciu towarów. System zwrotu podatku, tzw. tax free for tourists, funkcjonuje w dwóch formach: zwrotu dokonywanego bezpośrednio przez sprzedawców albo za pomocą podmiotu profesjonalnie zajmującego się zwracaniem podatku podróżnym, który zawarł umowy ze sprzedawcami. Do dostawy towarów, od których dokonano zwrotu podatku podróżnemu, sprzedawca stosuje 0-proc. stawkę VAT.

Podstawowym aktem prawnym regulującym zwrot podatku podróżnym jest Dyrektywa 2006/112/WE. Natomiast w Polsce przepisy dotyczące zasad zwrotu reguluje obecnie rozdział 6 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT). Jednak system refundacji funkcjonuje w Polsce od września 1999 r. Wprowadzony został ustawą z 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym i w merytorycznie niewiele zmienionym brzmieniu obowiązuje do dziś. Podstawą do dokonania zwrotu podatku jest przedstawienie przez podróżnego imiennego dokumentu wystawionego przez sprzedawcę, tzw. dokumentu tax free. Na tym dokumencie urząd celny potwierdza wywóz towarów. Sprzedawcy dokonujący zwrotu samodzielnie (bez firmy pośredniczącej) w praktyce często mają wątpliwości związane zarówno z prawidłowym wypełnianiem dokumentu, jak i samym zwrotem podatku.

Prawo do zwrotu VAT przysługuje osobom fizycznym niemającym stałego miejsca zamieszkania na terytorium Unii Europejskiej. Oznacza to, że zwrot podatku może być dokonany jedynie podróżnemu zamieszkałemu w państwie trzecim. Miejsce stałego zamieszkania ustala się na podstawie paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość.

Zatem kwotę zwrotu podatku zapłaconego przy dostawie towarów można wypłacić jedynie podróżnemu uprawnionemu do zwrotu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami turysta może otrzymać zwrot podatku zapłaconego w polskim sklepie wyłącznie w gotówce. Podróżny, który chce odzyskać podatek, musi zatem w ciągu kilku miesięcy (maksymalnie pół roku) wrócić do Polski i udać się do tego samego sklepu. Sprzedawcy często mają wątpliwości, czy mogą zwracać VAT w sytuacji, gdy z różnych przyczyn podróżny nie może odebrać podatku osobiście. Organy podatkowe potwierdzają, że zwrotu można dokonać na rzecz pełnomocnika. Sprzedawca może wypłacić pieniądze osobie, która przedstawi sprzedawcy prawidłowo wypełniony dokument tax free wystawiony na kogoś innego. Osoba ta musi jednak posiadać pisemne upoważnienie do odbioru kwoty określonej w dokumencie tax free wystawione przez osobę, której dane w nim widnieją (patrz interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 12 czerwca 2008 r., nr IP-PP2-443-771/08-2/KCH).

Zwrot obejmuje wyłącznie towary, które w stanie nienaruszonym zostały wywiezione poza terytorium Wspólnoty w bagażu osobistym podróżnego. Warunkiem zwrotu jest wywóz towarów przed końcem trzeciego miesiąca następującego po miesiącu, w którym dostawa została dokonana.

Zgodnie z art. 126 ust. 3 zwrot podatku nie przysługuje w przypadku nabycia paliw silnikowych. Inne towary, w tym wyroby akcyzowe, np. alkohol czy papierosy, są zatem objęte systemem refundacji, przy czym oczywiście zwracany jest wyłącznie VAT, nie akcyza naliczona od tych wyrobów.

O tym, czy zwrot się należy, decyduje wartość dokonanych zakupów. Zgodnie z dyrektywą VAT zwrot podatku możliwy jest, jeżeli całkowita wartość dostawy z VAT przekracza kwotę 175 euro lub równowartość tej kwoty w walucie krajowej ustalaną raz w roku przy zastosowaniu kursu wymiany obowiązującego w pierwszym dniu roboczym października ze skutkiem od 1 stycznia roku następnego. Państwa członkowskie mogą jednak zwolnić dostawę, której całkowita wartość jest niższa od powyższej kwoty.

Polski ustawodawca upoważnił ministra finansów do określenia minimalnej łącznej kwoty zakupów, przy której można żądać zwrotu podatku. Minister z tego uprawnienia skorzystał, wydając rozporządzenie z 20 kwietnia 2004 r. Zgodnie z nim minimalna kwota łącznej wartości zakupów wraz z podatkiem od towarów i usług (kwota brutto) wynikająca z imiennego dokumentu wystawionego przez jednego sprzedawcę, przy której podróżny może żądać zwrotu podatku od towarów i usług zapłaconego przy nabyciu przez niego towarów, wynosi 200 zł. Rozporządzenie weszło w życie 1 maja 2004 r. (limit w tej samej wysokości obowiązywał również na mocy poprzedniego rozporządzenia wydanego na podstawie starej ustawy o VAT z 1993 r.).

Podstawą do dokonania zwrotu podatku bez względu na to, czy zwrotu dokonuje sprzedawca, czy firma pośrednicząca, jest zawsze przedstawiony przez podróżnego imienny dokument wystawiony przez sprzedawcę, zawierający w szczególności kwotę podatku zapłaconego przy dostawie towarów (dokument tax free). Sprzedawca musi pamiętać o tym, że do dokumentu wystawianego podróżnemu dołącza paragon z kasy fiskalnej, który nakleja na dokumencie.

Podróżny dokonujący zakupów w sklepach uczestniczących w systemie tax free może żądać od sprzedawcy imiennego dokumentu uprawniającego do zwrotu podatku, okazując swój paszport lub inny dokument potwierdzający tożsamość, z którego wynika, że jego miejsce stałego zamieszkania znajduje się poza terytorium Wspólnoty. Dokument ten wypełniony przez sprzedawcę będzie podstawą do wypłaty kwoty zwrotu, pod warunkiem wywiezienia towarów poza terytorium Wspólnoty. Przepisy szczegółowo regulują sposób dokumentowania nabycia towaru przez podróżnego oraz wywiezienia go poza granice UE.

Wzór dokumentu imiennego będącego podstawą do dokonywania zwrotu podatku podróżnym minister finansów określił w rozporządzeniu z 26 kwietnia 2004 r. Rozporządzenie określa nie tylko jego dokładny wzór, ale również sposób jego wypełniania. Na pierwszej stronie dokumentu należy wpisać datę transakcji zgodną z datą na paragonie fiskalnym oraz dane podróżnego z okazanego przez niego dokumentu tożsamości (należy także wpisać serię, numer oraz nazwę organu, który wydał dokument). Następnie należy wymienić w tabeli zakupione towary. Poniżej sprzedawca podsumowuje wartość zakupów (wraz podatkiem), wpisuje kwotę podatku zapłaconego przy nabyciu towarów, przystawia imienną pieczątkę oraz podpisuje się. Na koniec należy poprosić podróżnego o własnoręczny podpis. Dokładną instrukcję wypełniania dokumentu można znaleźć w rozporządzeniu. Dokument tax free może zostać uznany za błędny, jeśli formularz jest niezgodny ze wzorem, brakuje podpisu podróżnego lub właściwego stempla urzędu celnego.

Do dokumentu powinien być dołączony wystawiony przez sprzedawcę paragon z kasy fiskalnej (nigdy faktura VAT). Paragon należy trwale przymocować na odwrocie oryginału formularza. Sprzedawca powinien wpisać na dokumencie nazwy wszystkich towarów zgodnie z paragonem z kasy fiskalnej. Problem pojawia się, jeżeli paragon zawiera więcej pozycji, niż można ująć na jednym blankiecie dokumentu tax free, tj. więcej niż 7 pozycji.

Organy podatkowe zwykle twierdzą, że skoro w tabeli na pierwszej stronie dokumentu tax free ustawodawca przewidział miejsce dla 7 towarów, których nazwy muszą pokrywać się z nazwami nadrukowanymi na paragonie dołączonym do dokumentu, to znaczy, że ustawodawca dopuszcza możliwość potwierdzenia jednym dokumentem tax free sprzedaży maksymalnie 7 produktów (patrz interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 4 stycznia 2008 r., nr IP-PP1-443-456/07-2/JL). Zdarzają się jednak stanowiska odmienne. Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji indywidualnej z 6 listopada 2007 r. (nr ITPP1/443-127A/07/AW) uznał, że sprzedawca miał prawo dołączyć do jednego imiennego dokumentu tax free dwa paragony z tego samego dnia na łączną kwotę 300 zł brutto (jeden paragon na 100 zł, drugi na 200 zł).

Sprzedawca, który chce jednak uniknąć ryzyka zakwestionowania prawa do zastosowania 0-proc. stawki VAT, powinien przestrzegać kilku zasad. Po pierwsze, nie dołączać do jednego dokumentu więcej niż jednego paragonu. Po drugie, nie wystawiać więcej niż jednego dokumentu tax free do jednego paragonu. W praktyce oznacza to, że w przypadku zakupu większej liczby towarów sprzedawca powinien po każdych 7 pozycjach (dających w sumie kwotę min. 200 zł brutto) wydrukować nowy paragon i wystawić do niego kolejny dokument tax free. Transakcja taka będzie udokumentowana kilkoma odrębnymi dokumentami tax free, z których każdy opatrzony będzie odrębnym paragonem odnoszącym się tylko do jednego dokumentu.

Sprzedawca wystawiający dokument tax free powinien przypomnieć turyście o obowiązku poświadczenia w urzędzie celnym wywozu zakupionych towarów z terytorium Unii Europejskiej. Poświadczenie eksportu jest równoznaczne z podstemplowaniem dokumentu tax-free właściwymi pieczęciami celnymi. Brak pieczęci celnika uniemożliwia zwrot podatku.

Zgodnie z przepisami na dokumencie tax free urząd celny potwierdza wywóz towaru poprzez przystawienie stempla zaopatrzonego w numerator. W przypadku gdy podróżny opuszcza terytorium Wspólnoty z terytorium państwa członkowskiego innego niż terytorium Polski, zwrot podatku przysługuje, jeżeli dokument tax free został potwierdzony przez urząd celny, przez który towary zostały wywiezione z terytorium Wspólnoty. Przepisy rozporządzenia z 26 kwietnia 2004 r. określają również wzór stempla potwierdzającego wywóz towarów poza terytorium Wspólnoty. Jeżeli dokument tax free zaopatrzony jest w stempel, który nie odpowiada kryteriom określonym w rozporządzeniu, sprzedawca nie może dokonać zwrotu (patrz interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 6 stycznia 2010 r., nr IPPP2/443-1128/09-4/ASZ/ KOM).

Sprzedawcy oraz podmiot dokonujący zwrotu podatku podróżnemu mają prawo do pobrania od podróżnego prowizji od zwracanej kwoty podatku

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 126, art. 130 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra finansów z 26 kwietnia 2004 r. w sprawie określenia wzorów: znaku informującego podróżnych o możliwości zakupu w punktach sprzedaży towarów, od których przysługuje zwrot podatku od towarów i usług, imiennego dokumentu będącego podstawą do dokonania zwrotu podatku podróżnym oraz stempla potwierdzającego wywóz towarów poza terytorium Wspólnoty (Dz.U. nr 88, poz. 838).

Rozporządzenie ministra finansów z 20 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnej łącznej wartości zakupów, przy której podróżny może żądać zwrotu podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 84, poz. 780).