Ważny jest obrót z papierów wartościowych

W myśl art. 29 ust. 1 ustawy o VAT podstawą opodatkowania jest obrót, a obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy. Świadczeniem tym jest przede wszystkim wynagrodzenie należne z tytułu wykonania przez podatnika VAT określonej usługi. Nieprzystosowana do rzeczywistości oraz charakteru transakcji definicja obrotu na potrzeby VAT sprawia, że przy większości transakcji na instrumentach finansowych pojawia się problem odpowiedniej identyfikacji obrotu. Literalna wykładnia przepisów i jej bezpośrednie zastosowanie spowodowałyby, że np. w transakcjach wymiany walut opodatkowaniu podlegałaby kwota nominalna waluty, którą dostarcza podatnikowi druga strona transakcji.

Podejście przychodowe kładzie nacisk na ustawową definicję kwoty należnej jako całości świadczenia należnego od nabywcy. W tym podejściu obrót VAT w transakcjach finansowych stanowiłby przychód/zysk bez uwzględniana kosztów/strat na tych transakcjach.

Obrotem (podstawą opodatkowania na potrzeby VAT) w takim przypadku będzie kwota należna dla podatnika wynikająca z realizacji określonej transakcji terminowej czy transakcji na papierach wartościowych, mająca postać wszelkiego wynagrodzenia wynikającego z każdej fazy funkcjonowania instrumentu.

Omawiane podejście znalazło potwierdzenie polskich organów podatkowych w odniesieniu do transakcji terminowych typu opcje walutowe dla otrzymanej kwoty premii opcyjnej, należnych kwot rozliczenia nierzeczywistych instrumentów pochodnych typu FRA czy forwardów procentowych. Zastosowanie podejścia przychodowego jest również możliwe do niektórych transakcji swap typu IRS, CIRS, gdzie przy spełnieniu określonych przesłanek kwotą należną podlegającą opodatkowaniu jest kwota należnych podatnikowi płatności swapowych.

Ponadto, praktyka organów podatkowych oraz orzecznictwo sądowe przesądziły, że podejście to ma zastosowanie również do odsetek i dyskonta od papierów dłużnych, np. obligacji, bonów itd.

Druga koncepcja, określana jako tzw. podejście wynikowe, polega na ustalaniu obrotu jako dodatniej różnicy między przychodami i kosztami z danego tytułu za dany okres rozliczeniowy. Koncepcja ta znalazła potwierdzenie w orzecznictwie ETS (orzeczenie w sprawie First Bank of Chicago, C-172/96), który to sąd stwierdził, że opodatkowaniu VAT powinien podlegać całkowity wynik na transakcjach walutowych zrealizowanych w danym okresie. Teza ta została również zaaprobowana przez sądy administracyjne w odniesieniu do transakcji wymiany walut, a także przez ministra finansów do transakcji obrotu (sprzedaży) na papierach wartościowych i papierów udziałowych. W przypadku papierów udziałowych (tj. akcji i udziałów w spółkach kapitałowych) - wyłącznie w zakresie, w jakim dokonujący obrotu tymi instrumentami występuje jako podmiot profesjonalnie zajmujący się tego typu działalnością, a obrót ten wchodzi w skład tej działalności.

W przypadku proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT, w ramach podejścia wynikowego obrót na transakcjach ustala się w stosunku rocznym.

Agnieszka Pajurek

menedżer w Deloitte

Artur Ciechomski

konsultant w Deloitte

opracowała Ewa Matyszewska