Udział w nieruchomości rozlicza się jak towary

Ostatecznie rozstrzygnięty został problem, jaki pojawiał się ostatnio w orzecznictwie sądów administracyjnych. Od kilku lat nie było jednomyślności co do tego, czy udział w prawie użytkowania wieczystego gruntu i posadowionego na tym gruncie budynku mieści się w definicji towaru w rozumieniu ustawy o VAT oraz czy zbycie udziału we współwłasności budynków jest równoznaczne z przeniesieniem prawa do rozporządzania tymi budynkami jak właściciel. Naczelny Sąd Administracyjny w jednej z ostatnich uchwał w składzie siedmiu sędziów z 24 października (I FSP 2/11) tego roku potwierdził, że jest to dostawa towarów.

Kwestia odpowiedniego zaklasyfikowania sprzedaży udziału we współwłasności budynków związana jest z tym, że gdyby tę sprzedaż uznać za świadczenie usługi, to nie można zastosować szczególnego zwolnienia z VAT.

Tak właśnie zamierzała postąpić spółka, w sprawie której wydana została uchwała w składzie siedmiu sędziów NSA.

Spółka, wnioskując o interpretację podatkową, uznała, że przy zbyciu udziału we współwłasności nie rozporządza budynkiem, lecz tylko udziałem we współwłasności. Ponadto w piśmie do fiskusa podkreśliła, że nie przenosi prawa do samoistnego rozporządzania rzeczą wspólną, a jedynie prawo do współposiadania i współkorzystania z niej. Tym samym udział we współwłasności - zdaniem firmy - nie był towarem, a jego sprzedaż należy traktować jako sprzedaż usług i w konsekwencji należy opodatkować sprzedaż stawką podstawową

Minister finansów nie zgodził się z tym i stwierdził, że zbycie udziału w prawie wieczystego użytkowania gruntu oraz zbycie udziału we współwłasności budynków na nim posadowionych należy traktować jako dostawę towarów. Do dostawy gruntu stosuje się zatem stawkę taką jak do dostawy budynków na nim posadowionych. Jeżeli dostawa budynków korzysta ze zwolnienia od VAT, to ze zwolnienia korzysta także dostawa gruntu, na którym budynki były posadowione.

NSA zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie charakteru zbycia udziału w nieruchomości na tle przepisów o VAT przeważające dotychczas było stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 1 października 2008 r. (I FSK 1242/07). W orzeczeniu tym stwierdzono, że przy braku podstaw prawnych, które pozwoliłyby uznać, że część budynku tożsama jest z udziałem w tym budynku, oraz braku jednoznacznego wskazania przez ustawodawcę, że udział w nieruchomości (niezależnie od tego, czy jest to budynek, czy gruntu) trzeba traktować dla potrzeb podatku od towarów i usług jako towar, sprzedaż udziału w nieruchomości należy traktować jako świadczenie usług. Pogląd taki został również wyrażony w prawomocnych orzeczeniach m.in. WSA w Gliwicach z 2 października 2009 r. (III SA/Gl 775/09) NSA z 5 maja 2011 r. (I FSK 551/10).

Z kolei w wyrokach np. NSA z 1 lipca 2008 r. (I FSK 887/09) czy WSA w Warszawie z 12 stycznia 2011 r. (III SA/Wa 1162/10) sądy nie kwestionowały, że zbycie udziału w nieruchomości automatycznie traktowane było jak dostawa towarów.

Z kolei w komentarzach do ustawy o VAT przedstawiana była teza, że zbycie udziału w nieruchomości (budynkowej, lokalowej, gruntowej) stanowi dostawę towaru (art. 7 ust. 1 ustawy o VAT), a nie świadczenie usług (art. 8 ust. 1 ustawy o VAT).

Naczelny Sąd Administracyjny, biorąc pod uwagę dotychczas przedstawione poglądy, uznał w wydanej uchwale, że zbycie udziału w nieruchomości należy rozpatrywać w kategoriach dostawy towarów.

Sąd podkreślił, że zarówno użytkownikowi wieczystemu, jak i współużytkownikowi wieczystemu przysługuje zbliżony zakres uprawnień wobec gruntu, który spełnia definicję towaru. Niewątpliwie i jeden, i drugi podmiot ma szeroko rozumiane ekonomiczne władztwo do dysponowania towarem. Jedyną różnicą w tym zakresie jest to, że przy wykonywaniu swoich uprawnień współużytkownik wieczysty musi respektować uprawnienia pozostałych współużytkowników wieczystych. Nie ma żadnych podstaw, aby sprzedaż udziału w rzeczy uznawać w świetle regulacji dotyczącej podatku od towarów i usług za świadczenie usługi.

Zwolnienie z podatku od towarów i usług obejmuje (z wyjątkami wskazanymi w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT) dostawę budynków, budowli lub ich części

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 2 pkt 6, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 29 ust. 5, art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).