Dobra wiara chroni podatnika

W orzecznictwie sądowym pojawiają się wyroki zarówno korzystne dla podmiotów gospodarczych zajmujących się obrotem złomem, jak i niekorzystne. Spory z fiskusem koncentrują się głównie wokół prawa do odliczenia VAT. Organy podatkowe zwykle w prowadzonych postępowaniach starają się wykazać, że faktury za złom nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Odmawiają firmom prawa do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur VAT. Takie decyzje wydały m.in. organy podatkowe w sprawie rozstrzygniętej przez WSA w Białymstoku (sygn. akt I SA/Bk 307/10, nieprawomocny). Jednak sąd przychylił się do stanowiska skarżącej firmy. Zgodził się, że dla pozbawienia podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego kluczowe jest ustalenie w każdym przypadku, że wiedział bądź na podstawie obiektywnych okoliczności istniejących w sprawie powinien wiedzieć, że transakcje, w których uczestniczy, mają oszukańczy charakter i stanowią nadużycie prawa do odliczenia VAT.

Podobnie orzekały również inne sądy, np. WSA w Warszawie (wyrok z 11 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1896/09). Sąd uznał, że podatnik, dokonując obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z zakwestionowanych faktur, musi mieć świadomość, że uczestniczy w transakcjach wykorzystywanych do popełnienia oszustwa lub też sam dąży do popełnienia oszustwa w tym zakresie. Sąd stwierdził, że organ podatkowy musi to udowodnić w postępowaniu. Jeśli mu się nie uda, nie będzie mógł odmówić podatnikowi prawa do odliczenia VAT. Sąd zwrócił jednocześnie organom podatkowym uwagę, że muszą ustalić nie tylko to, że faktura pochodzi od podmiotu nieistniejącego, ale również, że z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że podatnik, nabywając towar lub usługę, przynajmniej mógł przewidywać, że transakcja stanowi nadużycie prawa.

Jeśli jednak organy podatkowe udowodnią, że faktury dotyczące obrotu złomu, są fakturami pustymi i nie dokumentują rzeczywistych transakcji, podatnik zostanie pozbawiony prawa do odliczenia VAT. Orzekły tak ostatnio: WSA w Krakowie (wyrok z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 586/10, nieprawomocny) oraz WSA w Warszawie (wyrok z 21 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1882/10, nieprawomocny).

Polskie sądy w wyrokach posiłkują się również korzystnym dla firm orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawach: C-354/03 Optigen Ltd, Fulcrum Electronics Ltd i Bond House Systems Ltd v. Commissioners of Customs & Excise; C-439/04 i C-440/04 Axel Kittel v. Państwo Belgijskie oraz Państwo Belgijskie v. Recolta Recycling SPRL. Trybunał podkreślał w tych wyrokach, że prawo podatnika do odliczenia VAT nie może ucierpieć wskutek okoliczności, że w łańcuchu dostaw zaistniały transakcje stanowiące oszustwo, o ile podatnik dokonujący transakcji o tym nie wie lub nie może wiedzieć.

Sądy administracyjne orzekają również w sprawach dotyczących podatku dochodowego. Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na wyrok WSA w Olsztynie z 19 maja 2010 r. (sygn. akt I SA/Ol 250/10, nieprawomocny). Sąd orzekł, że fakt nielegalnego obrotu na wcześniejszych etapach, w których podatnik nie uczestniczył, nie może przesądzać o zakwestionowaniu prawa do zaliczenia wydatków do kosztów.

W omawianej sprawie organy podatkowe nie udowodniły, że podatnik nie poniósł wydatków na zakup złomu ani że nie doszło do dostawy towaru. W efekcie sąd przyznał, że spółka mogła zaliczyć wydatki do kosztów.

Łukasz Zalewski