Nowe stawki VAT stosowane przez podatnika w 2011 roku

Od początku 2011 r. obowiązują nowe stawki podatku w wysokości 23, 8 i 5 proc. (stawka 0 proc. nadal jest stosowana m.in. do obrotu międzynarodowego - eksportu i wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów). Podniesienie stawek VAT od 1 stycznia 2011 r. oraz przepisy przejściowe dotyczące wejścia w tym zakresie zmian w życie zostały określone w ustawie z 26 listopada 2010 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej. Jednocześnie z uwagi na wygaśnięcie z końcem 2010 r. derogacji od przepisów unijnych od 1 stycznia 2011 r. na nieprzetworzoną żywność oraz książki i czasopisma specjalistyczne została wprowadzona najniższa dopuszczalna prawem Unii Europejskiej stawka VAT w wysokości 5 proc. Ta preferencyjna stawka w zakresie książek dotyczyć będzie książek dostarczanych na wszystkich nośnikach fizycznych (w tym tzw. audioksiążek, objętych wcześniej stawką podstawową), czasopism specjalistycznych oraz nut.

Podwyższone o 1 pkt procentowy stawki VAT (z 22 proc. na 23 proc. i z 7 proc. na 8 proc.) zostały wprowadzone na okres tymczasowy (tj. na 3 lata, czyli do 31 grudnia 2013 r.).

Wprowadzono też odniesienia przy czynnościach opodatkowanych niższymi stawkami VAT do polskiej klasyfikacji wyrobów i usług PKWiU z 2008 r. zamiast obowiązującej do końca 2010 roku PKWiU z 1997 roku. Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU 2008) została opracowana głównie na potrzeby statystyki, ale też może stanowić podstawę wykazów grupowań, względnie konkretnych wyrobów i usług, stosowanych przy podejmowaniu określonych decyzji gospodarczych, jak również organizacji ewidencji źródłowej podmiotów gospodarczych w postaci indeksów materiałowych, towarowych itp. narzędzi ewidencyjnych.

Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług jest klasyfikacją produktów, tzn. obejmuje zarówno usługi, jak i wyroby. Jest klasyfikacją siedmiopoziomową.

Wzrost stawek nie obejmuje podstawowych produktów żywnościowych (objętych do końca 2010 r. stawką obniżoną w wysokości 7 proc.), takich jak: świeży chleb, nabiał, niektóre przetwory mięsne, produkty zbożowe (np. mąka, kasza, makaron) oraz soki. Towary te opodatkowane są nową stawką w wysokości 5 proc. VAT na niektóre produkty żywnościowe spadł więc do 5 proc. Pieczywo świeże, wyroby mączne, soki warzywno-owocowe, owoce i warzywa zamrożone to produkty, które zostały objęte 5-proc. stawką. VAT, zamiast wzrosnąć z 7 proc. (stawka z 2010 roku) do 8 proc. (stawka od 2011 roku) został przez ustawodawcę potraktowany preferencyjnie.

W związku z tym, że niektóre produkty żywnościowe (tj. chleb i bułki świeże, makarony, kluski, soki warzywne i owocowe, owoce i warzywa zamrożone, produkty zbożowe) są sprzedawane z niższym 5-proc. podatkiem, ich cena powinna być niższa. Niższy VAT stosuje się też do wyrobów mleczarskich oraz wyrobów z mięsa, które były do 31 grudnia 2010 r. objęte 7-proc. podatkiem.

Konstrukcja załączników do ustawy o VAT, które obowiązują od 2011 roku, może sprawić problemy z określeniem właściwej stawki. Wynika to z tego, że te same grupy produktów zostały wyszczególnione w tabeli z załącznika nr 3 (opodatkowanie stawką 8-proc.) oraz załącznika nr 10 (opodatkowanie stawką 5-proc.). Taka konstrukcja tabel ma najczęściej miejsce przy wskazaniu opodatkowania towarów 5-proc. i 8-proc. stawką. W obu tabelach (załącznikach do ustawy o VAT) znajdują się te same pozycje (np. makarony, kluski, pieczywo, mięso i wyroby z mięsa, ryby). Jednak ogólna zasada stanowi, że stawkę z danej tabeli stosuję się, tylko gdy z innej tabeli (załącznika do ustawy o VAT lub przepisów rozporządzenia wykonawczego) nie wynika niższa stawka lub zwolnienie. Zastosowanie więc ma ta stawka, która znajduje się w tabeli z niższą wartością (lub określająca czynności zwolnione).

W objaśnieniach do tabeli z 5-proc. VAT, które znajdują się na końcu załącznika nr 10 do ustawy o VAT, wskazano, że wykaz nie ma zastosowania dla zakresu sprzedaży towarów zwolnionych od podatku lub opodatkowanych stawką 0 proc. Natomiast na końcu załącznika nr 3 określającego opodatkowanie 8-proc. VAT zawarto zastrzeżenie, że wykaz nie ma zastosowania dla zakresu sprzedaży towarów i usług zwolnionych od podatku lub opodatkowanych stawkami niższymi niż stawka, której dotyczy załącznik.

Oznacza to, że znajdujące się w tabeli określającej 8-proc. VAT np. wyroby mleczarskie będą objęte 5-proc. stawką, gdyż jednocześnie znajdują się w tabeli określającej opodatkowanie wyrobów 5-proc. VAT.

Z taką sytuacją mamy też do czynienia przy pieczywie świeżym, którego okres trwałości nie przekracza 14 dni (np. chleb, bułki, rogale), oraz pieczywie chrupkim i tostach. Właściwa stawka na te wyroby to 5 proc. Taka wysokość VAT jest też właściwa dla chleba przaśnego (maca) i bułki tartej, które stanowią jedną z pozycji załącznika nr 3 i 10. Jednak już opłatki sakralne i podobne produkty są wykazane tylko w załączniku nr 3 (oznacza to opodatkowanie 8-proc. VAT).

Podobnie wyroby ciastkarskie i ciastka świeże z okresem trwałości nieprzekraczającym 14 dni (np. ciastka francuskie) są wyszczególnione tylko w załączniku obejmującym 8-proc. VAT. Z kolei wyroby ciastkarskie i ciastka oraz pieczywo z okresem trwałości przekraczającym 14 dni będą opodatkowane 23-proc. stawką podstawową. Do końca 2010 roku wszystkie wyroby piekarskie i ciastkarskie podlegały 7-proc. stawce VAT.

W obydwu wspomnianych załącznikach do ustawy o VAT znalazły się również produkty spożywcze przetworzone (makarony, pierogi, kluski i podobne wyroby mączne oraz kuskus), a to oznacza opodatkowanie ich 5-proc. VAT. Inaczej kwestia opodatkowania ma miejsce przy owocach i warzywach przetworzonych i zakonserwowanych, które były do końca 2010 roku objęte 7-proc. podatkiem. Obecnie część tego rodzaju produktów (tylko ziemniaki, owoce i warzywa zamrożone oraz soki z owoców i warzyw) będą obciążona stawką 5-proc., zaś pozostałe warzywa i owoce przetworzone są objęte 8-proc. stawką. Z obniżonej 5-proc. stawki skorzystają pozostałe napoje bezalkoholowe (tylko: owocowe, warzywne, owocowo-warzywne, nektary oraz napoje zawierające tłuszcz mlekowy).

Z końcem 2010 roku wygasło prawo do 0-proc. stawki VAT na ksiązki i czasopisma krajowe i importowane, które Polska mogła stosować w ramach okresów przejściowych. Od 2011 roku są one objęte 5-proc. podatkiem. Do 31 grudnia 2010 r. obowiązywał 0-proc. VAT na książki oraz czasopisma krajowe lub importowane na podstawie rozporządzenia wykonawczego do ustawy o VAT. Po tym okresie stosuje się przepisy ustawy o VAT, która dla dostawy książek, gazet, czasopism i magazynów przewiduje 5-proc. stawkę. Do 31 grudnia 2010 r. obniżoną do wysokości 0 proc. stawka podatku stosowana była do dostaw w kraju i wewnątrzwspólnotowego nabycia:

● książek (PKWiU ex 22.11) - z wyłączeniem książek adresowych o zasięgu krajowym, regionalnym i lokalnym, książek telefonicznych, teleksów i telefaksów (PKWiU 22.11.20-60.10), nut, map i ulotek - oznaczonych stosowanymi na podstawie odrębnych przepisów symbolami ISBN,

● czasopism specjalistycznych.

Identyczna stawka obowiązywała również od importu drukowanych książek i broszur oznaczonych stosowanymi na podstawie odrębnych przepisów symbolami ISBN oraz czasopism specjalistycznych.

Od tego roku nastąpiła też podwyżka VAT m.in. na czasopisma specjalistyczne, które zostały objęte zamiast 0-proc. podatkiem stawką w wysokości 5 proc. Do końca ubiegłego roku 0-proc. stawka wynikała z rozporządzenia, w którym zawarto definicję czasopism specjalistycznych, a od tego roku definicja została przeniesiona do tekstu ustawy o VAT. Jednocześnie sprecyzowano, że czasopisma specjalistyczne są wydawnictwami drukowanymi. Pozostałe elementy definicji nie zostały zmienione, a tylko nastąpiło odniesienie do nowej klasyfikacji PKWiU z 2008 r. Identyczna stawka obowiązuje również od importu czasopism specjalistycznych. Trzeba pamiętać, że nie do wszystkich czasopism specjalistycznych można zastosować 5-proc. stawkę VAT, ale tylko takich, które spełniają warunki określone w ustawie o VAT (do końca 2010 r. były one zawarte w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o VAT).

I tak przez czasopisma specjalistyczne rozumie się drukowane wydawnictwa periodyczne oznaczone symbolem ISSN, objęte kodem PKWiU 58.14.1 i CN 4902, o tematyce szeroko pojętych zagadnień odnoszących się do działalności kulturalnej lub twórczej, edukacyjnej, naukowej lub popularnonaukowej, społecznej, zawodowej i metodycznej, regionalnej lub lokalnej, a także przeznaczone dla osób niewidomych i niedowidzących, publikowane nie częściej niż raz w tygodniu w postaci odrębnych zeszytów (numerów) objętych wspólnym tytułem, których zakończenia nie przewiduje się, ukazujące się na ogół w regularnych odstępach czasu w nakładzie nie wyższym niż 15 tysięcy egzemplarzy.

W rozporządzeniu ministra finansów z 22 grudnia 2010 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług zostały zawarte regulacje, które - wykorzystując delegację z ustawy o VAT umożliwiają stosowanie starych stawek do książek i czasopism. Na podstawie tych przepisów można stosować obniżoną stawkę VAT do wysokości:

● 0 proc. do 30 kwietnia 2011 r. - dla dostawy i wewnątrzwspólnotowego nabycia książek drukowanych oraz importu drukowanych książek i broszur,

● 0 proc. do 28 lutego 2011 r. - dla dostawy, wewnątrzwspólnotowego nabycia oraz importu czasopism specjalistycznych,

● 7 proc. do 31 stycznia 2011 r. - dla dostawy, wewnątrzwspólnotowego nabycia oraz importu gazet, czasopism i pozostałych periodyków (poza tym okresem przejściowym będą opodatkowane stawką 8 proc.).

Podatnik, który chce zastosować obniżone stawki powinien posiadać dokumentację potwierdzającą, że:

● drukowane książki i broszury zostały: a) przekazane do dystrybucji przed d 1 stycznia 2011 r. lub b) ujęte przez podatnika (dokonującego ich dostawy) w spisie z natury sporządzonym na 31 grudnia 2010 r.,

● rozpoczęcie dystrybucji nakładu numeru czasopism specjalistycznych, gazet, czasopism i pozostałych periodyków nastąpiło przed 1 stycznia 2011 r.

Budowa i remonty budynków mieszkalnych, które nie są zaliczane do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym, korzystały z 7-proc. VAT tylko do końca 2010 roku.

Obniżoną obecnie 8-proc. stawkę VAT stosuje się do obiektów mieszkaniowych, ale tylko zaliczonych do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym. Na podstawie ustawy o VAT obniżoną stawkę stosuje się do dostawy, budowy, remontu, modernizacji, termomodernizacji lub przebudowy obiektów budowlanych lub ich części. Natomiast na podstawie rozporządzenia wykonawczego do ustawy o VAT obniżoną 7-proc. stawkę można było stosować do końca 2010 roku również do innych obiektów mieszkalnych, które nie skorzystały z obniżonej stawki na podstawie ustawy o VAT.

W okresie do 31 grudnia 2010 r. stawka VAT była obniżona na podstawie rozporządzenia do wysokości 7 proc. w zakresie, w jakim roboty i remonty, obiekty lub ich części oraz lokale nie zostały objęte tą stawką na podstawie ustawy o VAT w odniesieniu do: 1) robót budowlano-montażowych oraz remontów i robót konserwacyjnych dotyczących obiektów budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych, oraz lokali mieszkalnych w budynkach niemieszkalnych, a także budynki instytucji ochrony zdrowia świadczących usługi zakwaterowania z opieką lekarską i pielęgniarską, zwłaszcza dla ludzi starszych i niepełnosprawnych, 2) obiektów budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych, oraz lokali mieszkalnych w budynkach niemieszkalnych.

Zgodnie z ustawą o VAT przez budownictwo objęte społecznym programem mieszkaniowym rozumie się obiekty budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych, oraz lokale mieszkalne w budynkach niemieszkalnych (np. w schroniskach młodzieżowych, schroniskach górskich, domach wypoczynkowych), a także budynki instytucji ochrony zdrowia świadczących usługi zakwaterowania z opieką lekarską i pielęgniarską, zwłaszcza dla ludzi starszych i niepełnosprawnych.

Do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym nie zalicza się:

● budynków mieszkalnych jednorodzinnych, których powierzchnia użytkowa przekracza 300 mkw.

● lokali mieszkalnych, których powierzchnia użytkowa przekracza 150 mkw.

W przypadku budownictwa mieszkaniowego o powierzchni przekraczającej limity stawkę obniżoną (obecnie 8 proc.) stosuje się tylko do części podstawy opodatkowania odpowiadającej udziałowi powierzchni użytkowej kwalifikującej do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym w całkowitej powierzchni użytkowej.

Oznacza to, że w sytuacji, gdy powierzchnia lokalu mieszkalnego lub budynku jednorodzinnego będzie przekraczała powyższe limity, wówczas będą miały do tej dostawy zastosowanie dwie stawki podatku - obniżona i podstawowa. Przykładowo, gdy nabywany nowy lokal mieszkalny będzie miał powierzchnię 180 mkw., wówczas w odniesieniu do 150 mkw. będzie miała zastosowanie stawka 8 proc., natomiast do pozostałych 30 mkw. będzie miała zastosowanie stawka podstawowa w wysokości 23 proc. Podobna zasada ma również zastosowanie do remontów wykonywanych w lokalach mieszkalnych i budynkach jednorodzinnych.

Obniżoną stawką VAT w wysokości 8 proc. objęte są niektóre roboty konserwacyjne wykonywane w sektorze mieszkaniowym. Wykonywanie tych robót nadal będzie objęte obniżoną stawką, przy czym zakres przedmiotowy tych robót będzie dotyczył obiektów budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym.

W zakresie, w jakim roboty konserwacyjne nie będą dotyczyć budownictwa społecznego,przewidziano możliwość zastosowania 8-proc. stawki, gdy roboty te będą dotyczyły obiektów budownictwa mieszkaniowego, o których mowa w art. 2 pkt 12 ustawy o VAT, lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych, oraz lokali mieszkalnych w budynkach niemieszkalnych sklasyfikowanych w Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych w dziale 12, pod warunkiem że wartość towarów bez podatku wchodzących w podstawę opodatkowania świadczenia robót konserwacyjnych nie przekroczy 50 proc. tej podstawy.

Stawka obniżona będzie dotyczyć m.in. usługi konserwacji wind, domofonów, wentylacji i innych tego rodzaju instalacji i urządzeń, które są niezbędne dla zachowania budynku w dobrym stanie. Niższa stawka obejmie również drobne naprawy jak np. wymiana kabla, zaworu, itp. Jednak w przypadku remontu całości lub części instalacji albo budynku stawka VAT powinna być ustalana zgodnie przepisami dotyczącymi tzw. budownictwa społecznego, w tym z uwzględnieniem limitów powierzchni lokali i budynków jednorodzinnych.

W przypadku robót konserwacyjnych minister finansów w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o VAT zdecydował się zrezygnować z opodatkowania dwoma stawkami robót dotyczących lokali lub budynków jednorodzinnych większych od ustawowych limitów. Stawka 8-proc. będzie miała zastosowanie do całości robót konserwacyjnych, nawet jeśli dotyczy lokalu większego niż 150 mkw.2 lub budynku, w którym są takie lokale, a także domu jednorodzinnego ponad 300 mkw.. Świadczący usługę, np. konserwacji windy, nie będzie miał zatem obowiązku sprawdzenia, jakiej wielkości lokale są w danym budynku, by prawidłowo opodatkować swoją usługę.

Taksówkarze, którzy rozliczają VAT w sposób ryczałtowy, płacą od 2011 roku podatek według wyższej stawki. Okresowe podniesienie stawek VAT spowodowało również, że ustawodawca zdecydował się urealnić stawki ryczałtu dla podatników świadczących usługi taksówek osobowych, którzy wybrali opodatkowanie tych usług w formie ryczałtu. Zryczałtowany VAT od takich usług wzrósł z 3 do 4 proc. Podatnik świadczący usługi taksówek osobowych może wybrać opodatkowanie tych usług w formie ryczałtu według stawki 4 proc. po uprzednim pisemnym zawiadomieniu naczelnika urzędu skarbowego w terminie do końca miesiąca poprzedzającego okres, w którym będzie stosował ryczałt. Podatnik, który wybrał opodatkowanie w formie ryczałtu, może zrezygnować z tej formy opodatkowania, nie wcześniej jednak niż po upływie 12 miesięcy, po uprzednim pisemnym zawiadomieniu naczelnika urzędu skarbowego, w terminie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego nie będzie rozliczał się w formie ryczałtu.

Trzeba też pamiętać, że przy opodatkowaniu usług w formie ryczałtu nie stosuje się przepisów ustawy o VAT dotyczących możliwości odliczenia VAT. Taksówkarz nie może uwzględniać w swoich rozliczeniach z fiskusem podatku naliczonego. Oznacza to, że stawka jest stosowana do całości kwot uzyskanych ze świadczenia usług taksówkarskich.

W zakresie usług opodatkowanych w formie ryczałtu podatnik będzie zobowiązany składać w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu skróconą deklarację podatkową VAT-12. W deklaracji tej należy wykazać podstawę opodatkowania, którą stanowi wartość świadczonych usług, oraz kwotę podatku obliczonego od 2011 r. według 4-proc. stawki. Deklaracja ta jest składana do urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Jeżeli czynności te wykonywane są na terenie dwóch lub więcej urzędów skarbowych, to taksówkarze składają ją w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania.

Znowelizowane przepisy ustawy o VAT określają, że usługi medyczne są zwolnione z VAT, ale tylko te, które służą profilaktyce, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia.

Od 2011 roku czynności zwolnione z podatku, które zostały wyszczególnione w obowiązującym do końca 2010 roku załączniku nr 4 do ustawy o VAT, zostały przeniesione do tekstu tej ustawy. Jednocześnie zakres zwolnień w niektórych przypadkach został określony w inny sposób. Dotyczyło to również usług związanych z ochroną zdrowia, które pod nazwą usług medycznych wykonywanych w zakładach opieki zdrowotnej i w formie praktyki indywidualnej są zwolnione z VAT.

W brzmieniu obowiązującym od 2011 roku w ustawie o VAT określono, że zwolnione z tego podatku będą usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, oraz dostawa towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane, wykonywane przez zakłady opieki zdrowotnej.

Zwolnieniem zostaną też objęte usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, świadczone przez:

● lekarzy i lekarzy dentystów,

● pielęgniarki i położne,

● osoby wykonujące inne zawody medyczne, czyli osoby, które uprawnione są do udzielania świadczeń zdrowotnych, oraz osoby legitymujące się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny,

● psychologów.

Oznacza to, że zwolnienie z VAT dotyczy tylko zakresu opieki medycznej związanej z profilaktyką, zachowaniem, ratowaniem, poprawą oraz przywracaniem zdrowia (dotyczy również profilaktyki zdrowotnej i terapeutyki). Zwolnieniu podlegają więc usługi świadczone przez publiczne i prywatne zakłady opieki zdrowotnej, a także m.in. lekarzy, pielęgniarki oraz pozostałe osoby wykonujące inne zawody medyczne. Zawężenie zakresu stosowania zwolnienia spowoduje, iż niektóre specyficzne usługi medyczne zostaną objęte stawką 23 proc.

Usługi poprawiania urody, czyli operacje plastyczne, które do końca 2010 roku były zwolnione z VAT, zostały objęte tym podatkiem. Od 2011 roku dotychczas zwolnione z VAT operacje plastyczne są objęte podstawowa stawką, czyli 23-proc. podatkiem. Jedynie operacje plastyczne, które wpływają na poprawę zdrowia lub ratują przed jego utratą, np. korekta skrzywionej przegrody nosowej lub zmiażdżonego nosa po wypadku, mogą skorzystać ze zwolnienia.

Firmy medyczne mogą się spotkać z taką sytuacją, że część ich usług będzie objęta VAT, a część nadal zwolniona, np. laboratoria medyczne. Od tego roku część usług będzie opodatkowana ze względu na cel niezwiązany z profilaktyką, zachowaniem, ratowaniem, przywracaniem i poprawą zdrowia, np. usługi genetyczne, operacje plastyczne, sądowe.

Orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE wskazują na przykładzie innych krajów unijnych, że są usługi medyczne, które choć są świadczone przez podmioty z sektora medycznego, nie są zwolnione z VAT. Dotyczy to np.:

● testów genetycznych mających na celu ustalenie ojcostwa lub identyfikację zwłok (sprawa C-384/98 D. v W.),

● badań, diagnozy, opinii albo czynności wykonanych dla celów medycyny sądowej (sprawa C-384/98 D. v W.),

● badań wykonywanych w celu uzyskania renty inwalidzkiej lub dla celów ubiegania się o polisę ubezpieczeniową (sprawa C-212/01 Unterpertinger, oraz C-307/01 d’Ambrumenil oraz Dispute ResolutionServices),

● chirurgii plastycznej i innych zabiegów kosmetycznych (niesłużących przywracaniu lub poprawie zdrowia),

● wynajmu łóżek dla osób towarzyszących pacjentom lub innych dodatkowych świadczeń towarzyszących procesowi leczenia (sprawa C-394/04 Ygeia),

● gromadzenia krwi i komórek macierzystych (sprawa C-262/08 CopyGene oraz C-86/09 FutureHealth Technologies).

Trzeba pamiętać też, że ze zwolnienia na podstawie przepisów wykonawczych do ustawy o VAT korzystają usługi w zakresie opieki medycznej służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, oraz dostawa towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane, wykonywane przez uczelnie medyczne.

Dodatkowo zwolnione z VAT będą świadczenie usług i dostawa towarów (z wyłączeniem towarów akcyzowych) wykonywane przez podmioty, których działalność jest zwolniona od podatku m.in. na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy o VAT (czyli zakłady opieki zdrowotnej), w związku z organizowaniem imprez połączonych ze zbiórką pieniędzy wyłącznie na potrzeby tej działalności zwolnionej, pod warunkiem że:

● środki pieniężne pozyskane z tych czynności zostaną przeznaczone w całości na potrzeby działalności zwolnionej,

● zwolnienie z podatku nie spowoduje naruszenia warunków konkurencji,

● podmioty nie naruszają przepisów o zbiórkach publicznych.

Zapewnienie opieki duchowej w instytucjach filozoficznych oraz realizowanie interesu zbiorowego ich członków będzie również zwolnione z VAT.

Od tego roku zostało wprowadzone zwolnienie z VAT dla instytucji filozoficznych i innych organizacji filozoficznych. Zwolnione z VAT będzie zapewnienie personelu przez instytucje filozoficzne dla działalności medycznej, pomocy społecznej, edukacyjnej, zakwaterowania w bursach, internatach i akademikach, w celu zapewnienia opieki duchowej.

Zmiany, które wprowadzają zwolnienia, nie określają jednak, co należy rozumieć przez opiekę duchową. W powszechnym znaczeniu opieka taka koncentruje się na zagadnieniach poszukiwania sensu dotyczących egzystencji i religii. Nie jest ograniczona do chorych, którzy wyznają religię, ale skierowana do wszystkich, zarówno wierzących, jak i nie wierzących.

Zwolnione z VAT są też usługi oraz dostawa towarów ściśle z tymi usługami związana, realizowane przez organizacje powołane do realizacji celów o charakterze politycznym, związkowym, patriotycznym, filozoficznym, filantropijnym lub obywatelskim w zakresie interesu zbiorowego swoich członków, wykonywane na rzecz ich członków w zamian za składki, których wysokość i zasady ustalania wynikają z przepisów statutowych tych podmiotów. Istnieją jednak dwa warunki. Organizacje te nie mogą być nastawione na osiąganie zysków i jednocześnie zwolnienie nie spowoduje naruszenia warunków konkurencji.

Do końca 2010 roku z podobnego zwolnienia korzystały organizacje członkowskie. Zwolnione z VAT były usługi świadczone przez organizacje członkowskie, gdzie indziej niesklasyfikowane (wyłącznie statutowe).

W znowelizowanej ustawie o VAT zawarte są rozwiązania, które regulują opodatkowanie i zastosowanie właściwych stawek VAT w okresie przejściowym (dodane do art. 41 ustawy o VAT ustępy 14a - 14h).Czynności wykonane w 2010 roku, dla których obowiązek podatkowy powstanie w nowym roku są opodatkowane starymi stawkami VAT.

W przypadku czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem, która została wykonana przed dniem zmiany stawki podatku, dla której obowiązek podatkowy powstaje w dniu zmiany stawki podatku lub po tym dniu, czynność ta podlega opodatkowaniu według stawek podatku obowiązujących dla tej czynności w momencie jej wykonania. Oznacza to, że gdy obowiązek podatkowy powstał w nowym roku to zastosowanie znajdą stare stawki VAT dla czynności wykonanych w tym właśnie roku.

Ponadto czynności, dla których w związku z ich wykonywaniem ustalane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń, uznaje się za wykonane z upływem każdego okresu, do którego odnoszą się te rozliczenia lub płatności z zastrzeżeniem tzw. usług ciągłych.

Należy przypomnieć, że przy rozliczeniu VAT obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru lub wykonania usługi. Jednak istnieje wiele wyjątków od tej zasady. Przykładowo jeżeli dostawa towaru lub wykonanie usługi powinny być potwierdzone fakturą, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w 7. dniu, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi. Przepis ten stosuje się odpowiednio do faktur za częściowe wykonanie usługi.

Zmiana stawki podatku w odniesieniu do czynności, która zostanie wykonana w dniu zmiany stawki podatku lub po tym dniu, w związku z którą otrzymano całość lub część należności, w szczególności: przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, i której otrzymanie powoduje powstanie obowiązku podatkowego, nie powoduje zmiany wysokości opodatkowania całości lub części należności otrzymanej przed dniem zmiany stawki podatku.

Jednak zasad tych nie stosuje się w przypadku importu towarów lub wewnątrz-wspólnotowego nabycia towarów, dla których to czynności wysokość opodatkowania podatkiem określa się według stawek podatku obowiązujących w dniu powstania obowiązku podatkowego.

W przepisach przejściowych określono rozliczenie świadczeń ciągłych, dla których ustalane są następujące po sobie terminy płatności. Czynności, dla których w związku z ich wykonywaniem ustalane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń, uznane są za wykonane z upływem każdego okresu, do którego odnoszą się te rozliczenia lub płatności.

Często okresy rozliczeniowe przy świadczeniach ciągłych nie pokrywają się z okresami kalendarzowymi. W związku z tym wprowadzony został przepis przejściowy regulujący sytuacje, gdy okres rozliczeniowy obejmuje dzień zmiany stawki podatku. W sytuacji gdy okres, do którego odnosi się rozliczenie lub płatność, obejmuje dzień zmiany stawki, czynność będzie uznana za wykonaną:

● w dniu poprzedzającym dzień zmiany stawki podatku - w zakresie jej części wykonywanej do dnia poprzedzającego dzień zmiany stawki podatku,

● z upływem tego okresu - w zakresie jej części wykonywanej od dnia zmiany stawki podatku.

W przypadku gdy nie jest możliwe określenie faktycznego wykonania części czynności (do dnia i od dnia zmiany stawki podatku), części te ustala się w okresie, do którego odnosi się rozliczenie lub płatność, proporcjonalnie.

Regulacje znowelizowanej ustawy o VAT odnoszą się też do sytuacji związanej z wystawieniem faktury dokumentującej wykonanie czynności, dla której po jej wystawieniu uległa zmianie stawka podatku w odniesieniu do okresów rozliczeniowych objętych wystawioną fakturą. Podatnik może w takim przypadku stosować stawkę obowiązującą przed dniem zmiany stawki podatku, pod warunkiem że w pierwszej fakturze wystawionej po dniu zmiany stawki, nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia zmiany stawki podatku uwzględniona zostanie korekta rozliczenia objętego fakturą wystawioną przed dniem zmiany stawki.

Do grupy towarów z 5-proc. stawką zostały zaliczone m.in. wyroby mleczarskie (nabiał) oraz przetwory mięsne (np. pasztety, wędliny, konserwy mięsne)

Grupowania poziomu:

● pierwszego - sekcje oznaczone są symbolami jednoliterowymi (np. A produkty rolnictwa, leśnictwa, łowiectwa i rybactwa oraz usługi wspomagające)

● drugiego - działy oznaczone są symbolami dwucyfrowymi (np. 01 produkty rolnictwa i łowiectwa oraz usługi wspomagające)

● trzeciego - grupy oznaczone są symbolami trzycyfrowymi (np. 01.2 rośliny wieloletnie)

● czwartego - klasy oznaczone są symbolami czterocyfrowymi (np. 01.24 owoce ziarnkowe i pestkowe)

● piątego - kategorie oznaczone są symbolami pięciocyfrowymi (np. 01.24.2 pozostałe owoce ziarnkowe i pestkowe)

● szóstego - podkategorie oznaczone są symbolami sześciocyfrowymi (np. 01.24.27 śliwki)

● siódmego - pozycje oznaczone są symbolami siedmiocyfrowymi (np. 01.24.27.0 śliwki)

Towary lub usługi będące przedmiotem czynności opodatkowanych wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej są identyfikowane za pomocą tych klasyfikacji, jeżeli dla tych towarów lub usług przepisy ustawy o VAT lub przepisy wykonawcze wydane na jej podstawie powołują symbole statystyczne

Symbol PKWiU ex zawarty w załącznikach do ustawy o VAT oznacza, że zakres wyrobów lub usług jest węższy niż określony w danym grupowaniu Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług

Przez roboty konserwacyjne należy rozumieć roboty mające na celu utrzymanie sprawności technicznej elementów budynku inne niż remont

Czasopismami specjalistycznymi nie są:

● periodyki o treści ogólnej, stanowiące podstawowe źródło informacji bieżącej o aktualnych wydarzeniach krajowych lub zagranicznych, przeznaczone dla szerokiego kręgu czytelników

● publikacje zawierające treści pornograficzne, publikacje zawierające treści nawołujące do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość lub znieważające z tych powodów grupę ludności lub poszczególne osoby oraz publikacje propagujące ustroje totalitarne

● wydawnictwa, w których co najmniej 33 proc. powierzchni jest przeznaczone nieodpłatnie lub odpłatnie na ogłoszenia handlowe, reklamy lub teksty reklamowe, w szczególności czasopisma informacyjno-reklamowe, reklamowe, foldery i katalogi reklamowe

● wydawnictwa, które zawierają głównie kompletną powieść, opowiadanie lub inne dzieło w formie tekstu ilustrowanego lub nie, albo w formie rysunków opatrzonych opisem lub nie

● publikacje, w których więcej niż 20 proc. powierzchni jest przeznaczone na krzyżówki, kryptogramy, zagadki oraz inne gry słowne lub rysunkowe

● publikacje zawierające informacje popularne, w szczególności porady, informacje o znanych i sławnych postaciach z życia publicznego

● czasopisma, na których nie zostanie uwidoczniona wysokość nakładu

Obniżonej stawki nie stosuje się do robót konserwacyjnych dotyczących lokali i budowli nie objętych społecznym programem mieszkaniowym, jeżeli wartość towarów bez podatku wchodzących w podstawę opodatkowania świadczenia robót konserwacyjnych przekracza 50 proc. tej podstawy

Ze zwolnienia korzystają również usługi transportu sanitarnego wykonywanego specjalistycznymi środkami transportu lądowego, wodnego i lotniczego. Do końca 2010 roku w ramach usługi ochrony zdrowia zwolnione były usługi pogotowia ratunkowego

Obiektami budownictwa mieszkaniowego są budynki mieszkalne stałego zamieszkania sklasyfikowane w Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych w dziale 11, czyli np. budynki mieszkalne jednorodzinne, o dwóch mieszkaniach i wielomieszkaniowe, wille, domki wypoczynkowe, leśniczówki, domy mieszkalne w gospodarstwach rolnych, rezydencje wiejskie, domy letnie, domy bliźniacze lub szeregowe

W przypadku świadczenia usług ciągłych (np. usług telekomunikacyjnych), dla których

obowiązek podatkowy powstaje, zgodnie z terminem płatności, jeżeli termin tej płatności wypadł w grudniu 2010 r., a okres rozliczeniowy obejmuje dzień zmiany stawki np. 20 grudnia 2010 r. - 19 stycznia 2011 r., usługa ta podlega opodatkowaniu w całości starą stawką VAT bez konieczności dzielenia jej na wykonaną przed i po zmianie stawki

Usługi (dostawa) - transakcja opodatkowana jest według stawki obowiązującej w chwili wykonania usługi (dostarczenia towaru)

Usługi ciągłe - dla których ustanawiane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń (wykonanie usługi z końcem okresu rozliczeniowego). W przypadku usług ciągłych świadczonych na przełomie roku stosuje się dwie stawki (konieczność podziału wynagrodzenia)

Dostawa mediów - brak konieczności wystawiania faktur korygujących, korekta uwzględniana w kolejnej fakturze wystawionej po zmianie stawki (najpóźniej w ciągu miesiąca od zmiany stawki)

Świadczeniem zdrowotnym są działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania, w szczególności związane z:

● badaniem i poradą lekarską

● leczeniem

● badaniem i terapią psychologiczną

● rehabilitacją leczniczą

● opieką nad kobietą ciężarną i jej płodem, porodem, połogiem oraz nad noworodkiem

● opieką nad zdrowym dzieckiem

● badaniem diagnostycznym, w tym z analityką medyczną

● pielęgnacją chorych

● pielęgnacją niepełnosprawnych i opieką nad nimi

● opieką paliatywno-hospicyjną

● orzekaniem i opiniowaniem o stanie zdrowia

● zapobieganiem powstawaniu urazów i chorób poprzez działania profilaktyczne oraz szczepienia ochronne

● czynnościami technicznymi z zakresu protetyki i ortodoncji

● czynnościami z zakresu zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze.

Okresowe podniesienie stawek VAT wiązało się z koniecznością dostosowania (czyli podwyższenia) stawki zryczałtowanego zwrotu podatku dla rolników ryczałtowych z 6 do 7 proc.

Przedsiębiorca, który założył firmę przewozową - przewóz osób taksówkami na początku 2010 roku, wybrał ryczałtowe rozliczenie VAT. Jego miesięczne przychody (obrót) wynoszą średnio 3500 zł. W 2010 roku wpłacał VAT do urzędu skarbowego z tego tytułu w kwocie 105 zł (3500 zł x 3 proc.) miesięcznie. W latach 2011 - 2013 przy założeniu, że średni obrót się nie zmieni, będzie zobowiązany do wpłaty miesięcznej w wysokości 140 zł (3500 zł x 4 proc.).

Podatnik dokonał dostawy towaru (świadczył usługę) 30 grudnia 2010 r. Dla tej dostawy (świadczenia) obowiązek podatkowy powstaje z momentem wystawienia faktury (nie później jednak niż 7. dnia od wydania towaru lub wykonania usługi). Fakturę podatnik wystawił 4 stycznia 2011 r. Dla tej sprzedaży właściwą stawkę będzie obowiązująca w grudniu 2010 r.

Podatnik świadczy usługi telekomunikacyjne, a przyjęty okres rozliczeniowy kończy się 29 grudnia 2010 r. - czynność uznana będzie za wykonaną w grudniu przy zastosowaniu stawki obowiązującej w 2010 r.

Podatnik świadczy usługi udostępniania kodowanych programów telewizyjnych. Okres rozliczeniowy przyjęty w umowie wynosi 30 dni i kończy się 20 stycznia 2011 r. Część usługi wykonanej do 31 grudnia 2010 r. zostanie opodatkowana stawką obowiązującą w 2010 r., a część od 1 do 20 stycznia obowiązującą w 2011 r.

Faktura za dostawę energii elektrycznej wystawiona została w grudniu 2010 r. na podstawie prognozowanego przyszłorocznego zużycia z zastosowaniem 22-proc. stawki VAT. Następną fakturę dla tego odbiorcy podatnik wystawia w czerwcu 2011 r., stosując stawkę 23-proc. oraz dokonując korekty rozliczenia objętego fakturą wystawioną w grudniu 2010 r. W takiej sytuacji nie trzeba dokonywać odrębnej korekty faktury grudniowej bezpośrednio po dniu wejścia w życie nowej stawki VAT.

Podatnik z tytułu dostawy o wartości 150 tys. zł, której dokona w lutym 2011 r., otrzymał w grudniu 2010 r. zaliczkę w wysokości 100 tys. zł. W związku z otrzymaną zaliczką powstał obowiązek podatkowy w VAT. Otrzymana zaliczka została opodatkowana przy zastosowaniu stawki 22-proc. Pozostała część - 50 tys. zł - zostanie opodatkowana wraz z wykonaniem czynności w lutym 2011 r. z zastosowaniem stawki 23-proc.

Bogdan Świąder

bogdan.swiader@infor.pl