Rękami fiskusa rząd nadal hamuje rozwój OZE

I nie zanosi się na to, aby miało się to wkrótce zmienić. To zła wiadomość dla mieszkańców zainteresowanych inwestycjami we własne źródło przydomowego i ekologicznego ogrzewania. A także dla gmin, które coraz chętniej sięgają po unijne środki na rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE).

Mimo apelów branży OZE i posłów opozycji resort finansów nie widzi potrzeby ujednolicenia i obniżenia stawek VAT przy montażu paneli fotowoltaicznych. Obstaje przy stanowisku, że preferencyjna stawka 8 proc. - przewidziana m.in. dla usług termomodernizacji, o których mowa w art. 41 ust. 12 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 710 ze zm.; dalej: ustawa o VAT) - dotyczy tylko montażu instalacji na dachach budynków mieszkalnych. Za pozostałe panele - nawet jeżeli zasilają ten sam dom - ale stoją tuż obok lub pokrywają dach garażu czy budynku użytkowego (np. szopy), trzeba już płacić 23-proc. podatek.

Wymierne straty dla środowiska...

Taki rygoryzm fiskusa był już wielokrotnie przedmiotem krytyki ze strony branży i zainteresowanych inwestycjami w OZE. Swojego sceptycyzmu dla obowiązujących regulacji nie krył chociażby przewodniczący parlamentarnego zespołu ds. energii odnawialnej Mieczysław Kasprzak, który podczas burzliwego posiedzenia zespołu z 4 kwietnia zachęcał przedstawicieli Ministerstwa Finansów do podjęcia działań zmieniających stawki VAT na instalacje OZE realizowane poza budynkami mieszkalnymi. Poseł zwrócił uwagę, że niższa stawka VAT byłaby elementem pozwalającym na realizację unijnej strategii w zakresie wsparcia odnawialnych źródeł energii.

Pod takimi postulatami podpisują się też ekolodzy. Podnoszą, że rząd - w obliczu ambitnych celów polityki klimatycznej UE, czyli m.in. zapewnienia 15,5-proc. udziału energii z OZE w naszym miksie energetycznym do 2020 r. - powinien przestać blokować rozwój OZE i rozszerzyć preferencje, właśnie m.in. w VAT. Powód jest prosty: według danych GUS na koniec 2015 r. udało się nam osiągnąć niecałe 11,5 proc. udziału OZE w ogólnym miksie. Jest więc nad czym pracować. Nic natomiast tak dobrze nie wpływa na rozwój rynku, jak preferencje i zachęty finansowe, a w obecnym kształcie są one niewystarczające - przekonują zwolennicy OZE.

...i inwestorów, w tym gmin

Abstrahując jednak od aspektów środowiskowych, problem, na który zwracają uwagę radcowie prawni, ma też wymiar czysto praktyczny i finansowy. Eksperci są bowiem zgodni, że zastosowanie właściwej stawki VAT przy montażu paneli może budzić wątpliwości zarówno z perspektywy przeciętnych konsumentów (w tym gmin), czyli de facto inwestorów w przydomowe OZE, jak i na gruncie przepisów unijnych. [opinie ekspertów]

- Dla osoby niedoświadczonej w prawie podatkowym zastosowanie różnych stawek VAT do instalacji paneli tylko w zależności od tego, gdzie są one montowane, może się wydawać skrajnie nielogiczne - mówi Katarzyna Klimkiewicz-Deplano, doradca podatkowy z Advicero Tax. I zwraca uwagę, że z punktu widzenia klienta, szczególnie niepodatnika VAT, zastosowanie odpowiedniej stawki ma duże znaczenie, bo - o ile tylko zasadna jest stawka VAT 8 proc. - to nabywana przez niego usługa będzie po prostu tańsza.

Zależy jaki dach

Eksperci podkreślają, że restrykcyjna wykładnia fiskusa uderza szczególnie w tych mieszkańców, którzy nie mogą zainstalować paneli fotowoltaicznych bezpośrednio na dachach swoich domów, bo np. uniemożliwiają im to względy techniczne. Wówczas - jeżeli jedyną alternatywą dla zaopatrzenia domu w czystą energię jest zamontowanie kolektorów słonecznych np. w ogrodzie lub na dachu garażu - zapłacą oni więcej, bo taka usługa będzie opodatkowana wyższą stawką. O jakich kwotach mowa? Jak wyliczają eksperci, w przypadku gospodarstwa domowego mogącego zainstalować system fotowoltaiczny o wartości 20 tys. zł umiejscowienie paneli poza bryłą budynku - a w związku z tym opodatkowanie 23-proc. stawką - oznacza koszt o 3 tys. zł wyższy niż przy montażu tego samego systemu na budynku mieszkalnym, w przypadku którego zastosowana byłaby stawka 8-proc.

Dla firm też kłopot

Katarzyna Klimkiewicz-Deplano podkreśla też, że praktyczne trudności mogą mieć nie tylko zamawiający, lecz także sami usługodawcy odpowiadający za instalacje paneli. To oni mają bowiem obowiązek odprowadzić do urzędu skarbowego VAT w określonej wysokości, a stosując stawkę obniżoną - w sytuacji gdy zasadna jest stawka podstawowa - narażają się na powstanie zaległości podatkowych.

Gorzkich słów nie szczędzą też sami usługodawcy. Podkreślają, że w świetle obowiązujących przepisów organy wymagają od nich, by de facto dzielili jedną usługę na dwie, z których każda opodatkowana jest inną stawką, w zależności od tego, czy dotyczy instalacji znajdującej się w domu, czy też poza nim. A taki wymóg bardzo komplikuje rozliczenia. Dlaczego? Bo prawo często nie nadąża za rzeczywistością gospodarczą, w której występuje wiele kłopotliwych sytuacji pośrednich - mówią. Zdarza się np., że panele zainstalowane mogą być - technicznie - tylko w ogrodzie (stawka 23 proc.), przy czym pozostałe instalacje muszą znaleźć się już częściowo w budynku (8 proc.), a częściowo poza nim (23 proc.). Trzeba bowiem pamiętać, że sam kolektor słoneczny nie wystarcza, by zamienić promienie na ciepło do podgrzania wody. Potrzebne są jeszcze np. pompa obiegu solarnego czy kocioł grzewczy.

W praktyce nierzadkie są więc sytuacje, gdy przy jednej instalacji zastosowanie będą miały obie stawki, zarówno 8 proc., jak i 23 proc. - W takim przypadku usługodawca powinien wyliczyć procentowy udział wartości instalacji w budynku w odniesieniu do całej wartości instalacji i zastosować obniżoną stawkę VAT do części instalacji znajdującej się w budynku, stawkę podstawową zaś do pozostałej części - wyjaśnia Katarzyna Klimkiewicz-Deplano z Advicero Tax. I wymienia, że stanowisko to konsekwentnie potwierdzają organy podatkowe. Przykładem są interpretacje indywidualne dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z:

- 10 maja 2017, nr 2461-IBPP3.4512.67.2017.2.ES),

- 12 maja 2017 r., nr 2461-IBPP2.4512. 106.2017.2.KO,

- 19 maja 2017, nr 0113-KDIPT1-2.4012.17.2017.2.IR.

Fiskus patrzy na siedmiu sędziów

Określając odpowiednią stawkę VAT, skarbówka powołuje się zazwyczaj na tezę uchwały rozszerzonego składu sędziowskiego Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 czerwca 2013 r. (sygn. akt I FPS 7/12). Eksperci nie mają wątpliwości, że przyczyniła się ona do ujednolicenia podejścia zarówno organów podatkowych, jak i sądów administracyjnych. Siedmioosobowy skład NSA przesądził bowiem, że obniżona stawka VAT powinna dotyczyć wyłącznie tych usług, które są wykonywane w ramach bryły budynku mieszkalnego. W praktyce oznacza to, że w zakresie tego pojęcia (budynku mieszkalnego) nie mieści się infrastruktura towarzyszącą konkretnemu budynkowi, a jedynie bryła tego budynku. W związku z tym instalacja paneli fotowoltaicznych na jakichkolwiek elementach infrastruktury otaczającej budynek objęty programem mieszkaniowym, jak np. ogród, garaż itp., nie może być opodatkowania niższą stawką VAT.

Nie zawsze tak restrykcyjnie

Eksperci przywołują jednak, że fiskus nie zawsze prezentował taką wykładnię. Przykładem interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 10 maja 2013 r. (nr IPPP1/443-107/13-4/EK), w której organ podkreślił, że "nie istnieje racjonalna możliwość rozgraniczenia części materiałów lub usług wykorzystywanych wewnątrz budynku oraz na zewnątrz, gdyż stanowią one całość wykonywanej instalacji".

W konsekwencji podatnikowi przyznano prawo do zastosowania obniżonej stawki podatku do montażu kolektorów słonecznych na gruncie. - Niestety wykształcona linia interpretacyjna abstrahuje od tego stanowiska - komentuje Jakub Wirski, konsultant w Wilk Latkowski Doradcy Podatkowi i Radcowie Prawni sp.p.

Stanowisko Ministerstwa Finansów

@RY1@i02/2017/131/i02.2017.131.071000300.802.jpg@RY2@

Jeżeli czynności polegające na dostawie i instalowaniu urządzeń służących do wytwarzania energii (np. baterii słonecznych, kolektorów słonecznych, ogniw fotowoltaicznych) na dachu budynku mieszkalnego będą wpisywały się w definicję świadczenia usług, obniżona stawka podatku w wysokości 8 proc. będzie miała zastosowanie do tej części podstawy opodatkowania, która odpowiada udziałowi powierzchni użytkowej mieszkania/budynku kwalifikującej go do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym (odpowiednio 150 mkw. i 300 mkw.) w całkowitej powierzchni użytkowej (art. 41 ust. 12c ustawy o VAT).

Stawka obniżona nie może mieć natomiast zastosowania do robót dotyczących obiektów budownictwa mieszkaniowego wykonywanych poza budynkiem. Stanowisko to zostało potwierdzone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 czerwca 2013 r. (sygn. akt I FPS 7/12). Przy czym kwestię rozdzielenia należy odnosić do robót - co jest możliwe i stosowane w praktyce - nie zaś do funkcjonowania budynku. Zdaniem Sądu "fizycznie, jeśli chodzi o wykonywane prace, rozdzielenie takie jest możliwe i stosowane, gdyż bardzo często jeden podmiot wykonuje roboty budowlane dotyczące budynku, a inny, wyspecjalizowany, w uzgodnieniu z dysponentem sieci, wykonuje przyłącza. (...)".

Zatem wszystko, co znajduje się poza budynkiem, jest infrastrukturą towarzyszącą budownictwu mieszkaniowemu (do której stosuje się stawkę podstawową) i pomimo jej związku z budownictwem mieszkaniowym roboty dotyczące budynku i infrastruktury powinny być opodatkowane różnymi stawkami VAT.

OPINIE EKSPERTÓW

Podatnicy powinni zabezpieczyć się interpretacją indywidualną

@RY1@i02/2017/131/i02.2017.131.071000300.803.jpg@RY2@

Jerzy Martini doradca podatkowy i partner w Martini i Wspólnicy sp. z o.o.

Faktycznie zasady opodatkowania dostawy i instalacji urządzeń do produkcji prądu w gospodarstwach domowych budzą wiele wątpliwości. Rozliczenie takich inwestycji jest tym bardziej problematyczne, kiedy w grę wchodzą jeszcze dofinansowania z projektów unijnych lub innych mechanizmów pomocowych. W przypadku gdy odpłatność za usługę jest rozproszona między kilka podmiotów (mieszkańca, gminę, fundusz), niejednokrotnie problemem jest samo określenie prawidłowej podstawy opodatkowania. Zazwyczaj powinna ona obejmować nie tylko kwoty otrzymywane od mieszkańca, lecz także te wpłacone przez podmiot trzeci (czyli finansowane z funduszy). Generalnie bowiem podstawa opodatkowania powinna obejmować całą wartość konsumpcji, nawet gdy częściową odpłatność ponosi podmiot inny niż konsument. Te skomplikowane zasady powodują jednak, że prawidłowe rozliczenie takich transakcji przez podatników (firmy dokonujące instalacji, jednostki samorządu terytorialnego obciążające za instalacje mieszkańców etc.) jest bardzo utrudnione. Dlatego dobrym rozwiązaniem jest występowanie w tego typu przypadkach z wnioskami o wydanie interpretacji podatkowych.

Przepisy powinny uwzględniać to, że dla konsumenta lokalizacja nie ma znaczenia

@RY1@i02/2017/131/i02.2017.131.071000300.804.jpg@RY2@

Jakub Wirski konsultant w Wilk Latkowski Doradcy Podatkowi i Radcowie Prawni sp.p., doktorant w Katedrze Materialnego Prawa Podatkowego UŁ

Wykładnia prezentowana przez skarbówkę de facto stoi w sprzeczności z podstawową zasadą neutralności VAT. W tym kontekście pamiętajmy, że towary i usługi do siebie podobne nie powinny być traktowane odmiennie na gruncie podatkowym. Potwierdza to m.in. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 10 listopada 2011 r. (sygn. C-259/10 oraz C-260/10). Wydaje się zatem, że w sprzeczności z tą zasadą pozostaje sytuacja, w której lokalizacja instalacji fotowoltaicznych, niemająca dla konsumenta praktycznego znaczenia, przesądza o stawce VAT. Ostatecznie zawsze zaspokaja ona te same potrzeby (produkcja energii dla budynku mieszkalnego).

Należałoby więc przyznać prawo do zastosowania stawki obniżonej do robót budowlanych polegających na montażu kolektorów słonecznych niezależnie od ich lokalizacji, o ile służą zasilaniu budynku mieszkalnego zaliczonego do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym. Po pierwsze, prowadzi to do urzeczywistnienia zasady neutralności. Po drugie, jest to konsekwencją tego, że same panele są tylko częścią instalacji fotowoltaicznej - jej istotne elementy, takie jak inwertery czy bezpieczniki, znajdują się w budynku.

@RY1@i02/2017/131/i02.2017.131.071000300.801.jpg@RY2@

Jakub Pawłowski

jakub.pawlowski@infor.pl