Podatnicy muszą robić zrzuty ekranu

Jakie problemy sprawia obecnie podatnikom ulga na złe długi?

Jednym z najważniejszych problemów jest sprawa statusu jako podatnika zarejestrowanego na VAT. Jednym z warunków zastosowania ulgi jest bowiem to, aby obydwie strony - na dzień poprzedzający złożenia korekty deklaracji podatkowej przez wierzyciela - były zarejestrowane jako czynni podatnicy VAT. Jeżeli minie 150. dzień od dnia upływu terminu płatności wynikającego z faktury lub umowy, to spełniona zostaje podstawowa przesłanka pozwalająca dostawcy towarów lub usługodawcy myśleć o skorzystaniu z ulgi i skorygowaniu deklaracji. Muszą jednak zostać spełnione dalsze warunki, a jednym z nich jest właśnie status obydwu stron transakcji jako zarejestrowanych podatników VAT czynnych. To dość oczywisty wymóg. Jednak problem polega na tym, że obecnie fiskus może bardzo łatwo usunąć podatnika z rejestru VAT, nie informując go o tym. Ze statystyk Ministerstwa Finansów wynika, że usuniętych zostało już tysiące podmiotów. W efekcie wierzyciele mają problem m.in. ze skorzystaniem z ulgi na złe długi. Kolejny problem to weryfikacja statusu dłużnika. Można sprawdzić ów status na portalu Ministerstwa Finansów, ale informacje tam dostępne nie są codziennie aktualizowane.

Podobnie sytuacja wygląda z weryfikacją, czy dłużnik jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, upadłościowego lub w trakcie likwidacji.

Oczywiście, również w tej sytuacji wierzyciele mają problemy. Zdarza się, że nie wiedzą, jak sprawdzić, czy w stosunku do dłużnika zostało wszczęte jedno z postępowań.

Jak sobie można poradzić w takiej sytuacji?

Prawdopodobnie w przypadku weryfikacji, czy dłużnik jest na liście podatników VAT, pożądany będzie zrzut ekranu (print screen) z portalu ministerstwa - aczkolwiek to pokazuje tylko dostępność informacji i zachowaną staranność, a nie obiektywny stan rzeczy. W przypadku postępowania upadłościowego problem jest jeszcze większy, bo pomiędzy postanowieniem o otwarciu postępowania, publikacją w Monitorze Sądowym i Gospodarczym i następnie w Krajowym Rejestrze Sądowym mijają tygodnie.

Podkreślam jednak, że nawet te starania podatników nie muszą dać pożądanego efektu, jeśli informacje nie będą aktualne, ustawodawca wskazuje bowiem na stan obiektywny, o którym podatnik może się dowiedzieć po pewnym czasie, a więc po skorzystaniu z ulgi na złe długi. Na szczęście sądy administracyjne coraz częściej zwracają ostatnio uwagę, że nie można akceptować sytuacji, w której podatnicy znajdują się bez swojej winy w takiej właśnie pułapce.

Zdarza się, że wierzyciele nie korzystają z ulgi na złe długi, mimo iż spełnione są wszystkie warunki. Dlaczego wierzyciele, którzy wykonali usługę i nie dostali za nią zapłaty, zwlekają ze skorzystaniem z ulgi?

Trudno jednoznacznie wskazać przyczyny. Najczęściej nie są to przyczyny podatkowe. Nie wiadomo, dlaczego niektórym podatnikom wydaje się, że aby skorzystać z ulgi, muszą wystawić fakturę korygującą. Takiego wymogu w ustawie nie ma, bo nie może go być. Istota ulgi na złe długi nie jest bowiem związana z korektą żądanej należności. A wystawienie faktury korygującej oznacza właśnie, że rezygnujemy z jakiejś części należności. Ulga jest inaczej skonstruowana. Z punktu widzenia VAT, pomijając inne aspekty, nie ma podstaw, aby nie korzystać z ulgi.

Być może wierzyciele myślą, że skorzystanie z ulgi będzie oznaczało pogłębienie kłopotów dłużnika?

Takie myślenie kiedyś było zasadne, ale obecnie nie ma specjalnego uzasadnienia, bo zmieniły się przepisy. Kiedyś faktycznie to działania wierzyciela rzutowały na sytuację dłużnika. Ten ostatni miał bowiem obowiązek pomniejszenia swojego podatku naliczonego, w sytuacji gdy wierzyciel zdecydował się na uruchomienie ulgi i pomniejszenie kwoty podatku należnego. Wówczas wierzyciel musiał również zawiadomić dłużnika o tym, że korzysta z ulgi. Obecnie sytuacja prawna wygląda inaczej. Obowiązek obniżenia podatku naliczonego przez dłużnika ma charakter bezwzględny i powstaje z mocy prawa. Działanie wierzyciela w tej mierze nie ma więc żadnego wpływu na sytuację podatkową dłużnika.

Kiedy korzystać z ulgi, a w jakich sytuacjach jeszcze się wstrzymać?

Jeśli nie ma innych powodów - pozapodatkowych - to odpowiedź jest krótka: należy zawsze korzystać z ulgi, jeśli są spełnione ustawowe przesłanki. Jeśli jednak podatnik skorzysta z ulgi, a następnie dłużnik zapłaci mu należność, to wtedy będzie musiał dokonać ponownej korekty.

Co z ulgą w przypadku sprzedaży wierzytelności innemu podmiotowi?

Zgodnie z przepisami, jeśli podatnik skorzystał z ulgi i dochodzi do zbycia wierzytelności w jakiejkolwiek formie, to musi on dokonać kolejnej korekty, czyli podwyższyć kwotę podatku należnego.

Co pana zdaniem powinno się zmienić w uldze na złe długi?

Myślę, że przedsiębiorcy-dłużnicy nie powinni liczyć na przywrócenie poprzednich zasad ulgi, a więc na symetrię w uldze. A to jest kolejny problem - dłużnik ma bowiem bezwzględny obowiązek korekty swojego podatku naliczonego, natomiast wierzyciel może, ale nie musi dokonać korekty swojego podatku należnego. Z punktu widzenia fiskusa jest to zbyt korzystne rozwiązanie, aby z niego rezygnował. Może on uzyskać bowiem wpływy związane z obniżeniem kwoty podatku naliczonego u dłużnika i jednocześnie nie musi refundować - bezpośrednio lub pośrednio - należnego VAT wierzycielowi, jeśli nie zdecyduje się on skorzystać z ulgi.

Uważam jednak, że skoro nie można osiągnąć symetrii w sytuacji wierzyciela i dłużnika, to wierzyciel powinien móc korzystać z ulgi, nawet jeśli dłużnik zostanie wyrejestrowany jako czynny podatnik VAT. ⒸⓅ

@RY1@i02/2017/106/i02.2017.106.18300080f.801.jpg@RY2@

fot. Tomasz Boniecki/materiały prasowe

Tomasz Michalik doradca podatkowy i partner w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Rozmawiał Łukasz Zalewski