Jak rozliczyć podatkowo pożyczkę udzieloną znajomemu

- Czy można zawrzeć u notariusza umowę zobowiązującą dłużnika do comiesięcznych spłat? Czy od takiej umowy jest podatek i w jakiej wysokości? Czy taka spłata przez osobę obcą nie będzie darowizną, jeśli tak, to czy będzie opodatkowana - pyta pan Marek z Kłodzka.

O pomoc w rozwiązaniu tych wątpliwości poprosiliśmy Izbę Skarbową w Lublinie oraz Agnieszkę Porębę z Accreo Taxand.

Ze względu na niedokładny stan faktyczny, Izba Skarbowa w Lublinie przedstawiła swoje wątpliwości.

Umowa pożyczki zawarta pomiędzy pożyczkodawcą A a podatnikiem B - brak wskazania daty zrealizowania tej umowy, kwoty pożyczki czy też stopnia pokrewieństwa stron, stanowi przeszkodę co do wskazania właściwych przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych znajdujących zastosowanie do tej umowy.

Umowa pożyczki zawarta pomiędzy podatnikiem B a wierzycielem C - brak wskazania kwoty pożyczki, stopnia pokrewieństwa czy też wskazania, czy wierzyciel zajmuje się profesjonalnie świadczeniem usług pożyczkowych.

Umowa zobowiązująca dłużnika A do spłaty zadłużenia podatnika B wynikająca z drugiej umowy - przypuszczać należy, że podatnik prawdopodobnie chce poprzez tę umowę zwolnić siebie z obowiązku spłaty zaciągniętej pożyczki od wierzyciela C, a przy okazji uregulować istniejącą wierzytelność wynikającą z pierwszej umowy - brak jasno sprecyzowanych warunków takiej umowy stanowi trudność w ocenie jej skutków prawnych. Wskazana umowa w zakresie zobowiązania dłużnika (A) z pierwszej umowy do spłat wierzytelności podatnika B z drugiej umowy nie rodzi skutku prawnego, co do zwolnienia podatnika B z długu zaciągniętego od wierzyciela C - zwolnienie z długu zostało uregulowane w art. 519 par. 1 i 2 kodeksu cywilnego (k.c.), z którego wynika, że jest umową, której stroną oprócz przejemcy może być wierzyciel lub dłużnik. W każdym jednak przypadku do zmiany dłużnika konieczna jest zgoda tej strony zobowiązania, która nie uczestniczy w umowie przejęcia długu. Brak takiej zgody powoduje, że do przejęcia długu nie dojdzie.

Zakładając, że intencją stron z pierwszej umowy było zwolnienie z długu z umowy drugiej poprzez zawarcie umowy trzeciej, to o ile umowa ta spełnia warunki wynikające z dyspozycji art. 519 k.c., nie będzie czynnością podlegającą podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC) ani też podatkowi od spadków i darowizn. Tego typu umowa nie została bowiem wymieniona w katalogu czynności podlegających tym podatkom.

Ponadto nie jest wykluczone, że będzie miała tu zastosowanie ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez powstanie przychodu z tytułu otrzymanych nieodpłatnych świadczeń, gdyby np. okazało się, że pożyczka między osobami A i B jest nieopodatkowana. Natomiast w przypadku pożyczek bezumownych istnieje ryzyko wystąpienia nieujawnionych źródeł przychodów.

W tak niepełnym stanie faktycznym udzielenie opinii na temat skutków podatkowych nie jest możliwe.

doradca podatkowy, starszy konsultant w Accreo Taxand

@RY1@i02/2010/021/i02.2010.021.086.015a.001.jpg@RY2@

Agnieszka Poręba, doradca podatkowy, starszy konsultant w Accreo Taxand

W przedstawionym stanie faktycznym skutki podatkowe wiązać się będą przede wszystkim z pierwszą czynnością, czyli udzieleniem przez podatnika pożyczki znajomemu. Pożyczki są bowiem opodatkowane podatkiem od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2 proc. kwoty pożyczki.

Pożyczka może być natomiast zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnych, jeżeli została udzielona na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby z I grupy podatkowej do łącznej wysokości nieprzekraczającej kwoty 5 tys. zł od jednego podmiotu i 25 tys. zł od wielu podmiotów - w okresach trzech kolejnych lat kalendarzowych.

W konsekwencji, opodatkowanie omawianej umowy pożyczki podatkiem od czynności cywilnoprawnych wystąpi wyłącznie, jeżeli podatnik pożyczył znajomemu kwotę większą niż 5 tys. zł. W takim przypadku zaś znajomy zobowiązany był opodatkować tę czynność podatkiem od czynności cywilnoprawnych (ponieważ w przypadku umów pożyczek podatnikiem z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych jest biorący pożyczkę).

Opodatkowanie podatkiem od czynności cywilnoprawnych umowy pożyczki będzie niezależne od formy jej zawarcia. Co prawda, kodeks cywilny przewiduje formę pisemną dla umowy pożyczki, której wartość przenosi 500 zł, jest to jednak forma wyłącznie dla celów dowodowych między stronami. Oznacza to, że brak zachowania formy pisemnej w przypadku pożyczki o wartości wyższej niż 500 zł nie wyklucza zawarcia umowy. Co więcej, ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych nie uzależnia skutków podatkowych od formy zawarcia pożyczki.

Zakładając, że znajomy podatnika wypełnił ciążące na nim obowiązki podatkowe, rozważyć należy, czy zmiana pierwotnej umowy pożyczki w ten sposób, że dłużnik zobowiąże się do spłacania rat obciążających podatnika z tytułu innej umowy (z osobą trzecią), z tym zastrzeżeniem, że te spłaty będą stanowiły świadczenie dłużnika w miejsce należnej spłaty pożyczki, pociągnie za sobą jakiekolwiek skutki podatkowe.

Zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych, opodatkowana jest także zmiana umowy pożyczki, jednak wyłącznie w sytuacji, gdy w jej wyniku dochodzi do podwyższenia podstawy opodatkowania (kwoty pożyczki). W omawianej sytuacji zmiana umowy pożyczki polegać będzie wyłącznie na zmianie formy spłaty pożyczki, niezmieniona pozostanie zaś jej kwota. W konsekwencji zmiana ta nie będzie pociągać za sobą dodatkowych skutków podatkowych.

W zakresie dopuszczalności zawarcia u notariusza umowy zmieniającej w taki sposób umowę pożyczki wskazać należy, że zgodnie z zasadą swobody umów, strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, przepisom prawa ani zasadom współżycia społecznego. W związku z tym podatnik ma prawo zawrzeć u notariusza umowę zobowiązującą dłużnika do comiesięcznych spłat kredytu zaciągniętego przez podatnika. Umowa taka będzie de facto stanowić zmianę pierwotnie zawartej umowy pożyczki.

Natomiast zawarcie umowy zobowiązującej dłużnika do spłaty kredytu zaciągniętego przez podatnika nie sprawi, że podatnik przestanie być zobowiązany wobec banku, w którym kredyt zaciągnął. Nadal to podatnik będzie kredytobiorcą i to wobec podatnika bank będzie podejmował stosowne działania, jeżeli kredyt nie będzie spłacany terminowo.

Podkreślić należy także, że zmiana formy spłaty pożyczki nie może być uznana za darowiznę. Znajomy podatnika zawiera umowę nie w celu darowania czegokolwiek podatnikowi, lecz w celu zwolnienia się z ciążącego na nim zobowiązania. Co prawda, w odniesieniu do podatnika, jego zobowiązania rzeczywiście ulegają zmniejszeniu (a więc uzyskuje on przysporzenie), jednak z drugiej strony zmniejszają się także służące mu należności, nie uzyskuje on zatem żadnego przyrostu w majątku.

Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 68, poz. 450 z późn. zm.).