Czy opóźnienie w złożeniu oświadczeń skutkuje zapłatą akcyzy

@RY1@i02/2011/171/i02.2011.171.086.0016.001.jpg@RY2@

Tomasz Stanek doradca podatkowy w Zespole Podatku Akcyzowego w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy

Sprzedawcy olejów opałowych nie muszą płacić akcyzy według wyższych stawek, jeżeli z opóźnieniem złożą miesięczne zestawienie oświadczeń uzyskanych od nabywców oleju.

Organy podatkowe przyjmują, że niezłożenie zestawienia oświadczeń bądź też jego złożenie po terminie oznacza, że sprzedawca musi zapłacić akcyzę według stawki prawie ośmiokrotnie większej (1822 zł zamiast 232 zł na 1000 litrów). Organy podkreślają przy tym, że ustawa nie przewiduje żadnych wyjątków od zapłaty wyższej akcyzy, nawet gdyby opóźnienie w złożeniu oświadczenia spowodowane było zdarzeniem losowym. Pogląd taki podzielają także niektóre sądy (np. wyrok WSA w Gdańsku z 8 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 469/10).

Na pierwszy rzut oka stanowisko to wydaje się prawidłowe. Zgodnie bowiem z art. 89 ust. 16 ustawy akcyzowej w przypadku niespełnienia przesłanek określonych w ust. 5 - 15 powołanego artykułu, a więc także w zakresie sporządzania i przedstawiania zestawienia oświadczeń, zastosowanie ma stawka 1822 zł. Czy restrykcyjność takiego podejścia nie powinna budzić wątpliwości natury konstytucyjnej?

Nie jest wcale oczywiste, czy wprowadzenie takiej sankcji i to bez uwzględnienia odstępstw spowodowanych chociażby siłą wyższą jest niezbędne w walce z nadużyciami podatkowymi. Instrumentem walki państwa z nieuczciwymi podmiotami są przecież oświadczenia nabywców zawierające dane weryfikowane przez sprzedawcę z dokumentem tożsamości. Wprowadzenie kolejnego wymogu i obciążanie sprzedawców karną stawką akcyzy za nieterminowe składanie zestawień oświadczeń, a więc dokumentu w istocie technicznego, nie wydaje się być adekwatne do celów, którym takie zestawienia mogą służyć. Nadmierny i nieuzasadniony rygoryzm omawianej regulacji podatkowej pozwala opowiedzieć się za jej niekonstytucyjnością.

Zaakceptowanie stanowiska organów podatkowych oznaczałoby także, że o wysokości obciążenia podatkowego decydują okoliczności powstałe już po powstaniu obowiązku podatkowego. O ostatecznej wysokości akcyzy nie decydowałby więc wyłącznie stan prawnopodatkowy na dzień wydania oleju opałowego (ewentualnie wystawienia faktury). W pewnym uproszczeniu oznaczałoby to przyjęcie, że obowiązek podatkowy reaktywuje się w momencie, w którym zestawienie powinno zostać złożone. Dopiero złożenie zestawienia w terminie ostatecznie potwierdzałoby wysokość obciążenia podatkowego sprzedawcy oleju opałowego według stawki 232 zł. W przypadku zaś niedopełnienia obowiązku złożenia zestawienia reaktywacja obowiązku powodowałaby konieczność ustalenia akcyzy w nowej, wyższej wysokości. Ciężar akcyzy ponosiłby przy tym wyłącznie sprzedawca, choć akcyza jest podatkiem obrotowym i konsumpcyjnym.

Warto także zwrócić uwagę na argumentację przepisów dokonaną przez WSA w Olsztynie w wyroku z 11 maja 2011 r. (sygn. akt I SA/Ol 201/11). Sąd wskazał, że zestawienia oświadczeń w przeciwieństwie do samych oświadczeń nie mają charakteru materialnoprawnego, a zatem nie kształtują wysokości akcyzy. Ponieważ jest to tylko wymóg formalny, naruszenie przez sprzedawcę obowiązków w zakresie sporządzania zestawienia miesięcznego oświadczeń i przekazywania ich w określonym terminie do właściwego naczelnika urzędu celnego może być ewentualnie oceniane na innej płaszczyźnie prawnej niż dotycząca stawki podatku.

EM