Jak rozliczyć krótkoterminowe pożyczki i darowiznę

Zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: ustawa o PCC) umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku podlegają opodatkowaniu tym podatkiem.

Należy mieć na uwadze, że ustawa o PCC przewiduje możliwość wyłączenia czynności cywilnoprawnych z opodatkowania w przypadkach wprost wskazanych w art. 2 ustawy. Ponadto ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych przewiduje zwolnienia umów pożyczek od podatku.

Wolne od podatku są pożyczki:

1. do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu - na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn, czyli do kwoty 9637 zł, zawarte pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn. Do I grupy podatkowej zalicza się małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie), pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów. Ponadto należy pamiętać, że nie są zwolnione z podatku wszystkie kolejne pożyczki udzielane przez tę samą osobę do kwoty 9637 zł. Kwoty kolejnych pożyczek należy sumować na przestrzeni 5 lat poprzedzających rok udzielenia ostatniej pożyczki przez tę samą osobę.

2. w kwocie wyższej niż kwota wolna w podatku od spadków i darowizn, czyli wyższej niż 9637 zł, pod warunkiem że:

● pożyczka udzielona jest w formie pieniężnej,

● umowa pożyczki zawarta jest między osobami zaliczanymi do I grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn,

● biorący pożyczkę złoży deklarację PCC-3 właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności,

● zostanie udokumentowane otrzymanie przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym,

3. do łącznej wysokości nieprzekraczającej kwoty 5 tys. zł od jednego podmiotu i 25 tys. zł od wielu podmiotów - w okresach 3 kolejnych lat kalendarzowych, począwszy od 1 stycznia 2009 r. na podstawie umowy pożyczki zawartej między innymi podmiotami niż osoby zaliczone do I grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn i osoby wymienione w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Wolne od podatku są również inne pożyczki wskazane w przepisach ustawy.

Są to generalne zasady opodatkowania umowy pożyczki oraz zwolnienia umów pożyczek wskazane w art. 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Każdy przypadek zawartej umowy pożyczki należy oceniać indywidualnie, gdyż konkretne okoliczności sprawy mają wpływ na opodatkowanie, zastosowanie wyłączenia z opodatkowania albo zwolnienia z podatku.

@RY1@i02/2011/103/i02.2011.103.086.015a.001.jpg@RY2@

Krzysztof Czekaj, doradca podatkowy, Argo Navi

Co do zasady, zawarcie umowy pożyczki podlega opodatkowaniu PCC. Jednak ustawodawca przewidział pewne zwolnienia w tym zakresie, w szczególności dotyczące pożyczek udzielanych pomiędzy osobami spokrewnionymi.

W art. 9 pkt 10 lit. c) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: ustawa o PCC) ustawodawca wskazał, że wolne od podatku są pożyczki udzielone na podstawie umowy zawartej między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej (do której zaliczają się teściowie) do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu (tj. do kwoty 9637 zł) - na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn.

Zatem pożyczka w kwocie 20 tys. zł udzielona przez teścia w kwietniu podlegać powinna opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, przy czym powszechnie przyjmuje się, że podstawą opodatkowania winna być różnica pomiędzy kwotą pożyczki a kwotą niepodlegającą opodatkowaniu, czyli 20 000 - 9637 = 10 367 zł. Taki sposób wyliczenia podstawy opodatkowania będzie moim zdaniem miał zastosowanie, o ile w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym powstał obowiązek podatkowy, pożyczkobiorca nie otrzymał od teścia innych pożyczek. Jeżeli teść udzieliłby w ubiegłym roku pożyczki w kwocie 8 tys. zł, to moim zdaniem podstawa opodatkowania bieżącej pożyczki powinna wynieść 20 000 - (9637 - 8000) = 20000 - 1637 = 18 367 zł.

Stawka podatku wynosi 2 proc., a podatnikiem jest pożyczkobiorca, który winien był w ciągu 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego (tj. dnia zawarcia umowy pożyczki) do złożenia deklaracji (PCC-3) oraz wpłacenia podatku na rachunek urzędu skarbowego właściwego dla pożyczkobiorcy ze względu na miejsce jego zamieszkania. W przypadku gdyby podatnik nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, naraża się na konieczność zapłaty odsetek od zaległości podatkowej oraz konsekwencje karne skarbowe.

Pożyczka w kwocie 10 tys. zł, jaką osoba ta zamierza zaciągnąć u kolegi, będzie podlegała opodatkowaniu (stawka oraz obowiązki zgłoszeniowe tak jak opisano powyżej). Istnieją wątpliwości co do możliwości i formy zastosowania w tym przypadku zwolnienia przewidzianego w art. 9 pkt 10 lit. d) ustawy o PCC, który stanowi, że zwalnia się pożyczki udzielane na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami (niż osoby zaliczane do I grupy podatkowej), do łącznej wysokości nieprzekraczającej kwoty 5 tys. zł od jednego podmiotu i 25 tys. zł od wielu podmiotów - w okresach 3 kolejnych lat kalendarzowych, począwszy od 1 stycznia 2009 r. Organy podatkowe prezentują dość często stanowisko, że w przypadku gdy kwota pożyczki przekracza 5 tys. zł, podatek należy uiścić od całej kwoty pożyczki. W mojej ocenie pożyczkobiorca (z zachowaniem okresu "kumulacji" pożyczek) winien zapłacić podatek tylko od nadwyżki pomiędzy kwotą pożyczki a kwotą 5 tys. zł. Należy zauważyć, że w przypadku udzielenia przez ten sam podmiot dwóch pożyczek po 5 tys. zł w odstępie (przykładowo) miesiąca, nie powinno być większych wątpliwości, że pierwsza z pożyczek będzie podlegała zwolnieniu z PCC, druga zaś będzie opodatkowana w całości.

Pożyczka udzielona przez pasierba będzie korzystała ze zwolnienia z PCC, pod warunkiem łącznego spełnienia warunków wskazanych w art. 9 pkt 10 lit. b) ustawy o PCC, tj.: złożenia deklaracji właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności i udokumentowania otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym. Niedotrzymanie choćby jednego z tych warunków powodować będzie utratę zwolnienia, a w najgorszym wypadku może skończyć się opodatkowaniem pożyczki według stawki 20 proc.

Jeśli zaś chodzi o darowiznę w kwocie 20 tys. zł od ojca, to skorzystanie ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem od darowizn będzie możliwe, pod warunkiem zgłoszenia do urzędu skarbowego otrzymanej darowizny (druk SD-Z2) w ciągu sześciu miesięcy od powstania obowiązku podatkowego (w tym przypadku otrzymania pieniędzy) i otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy obdarowanego lub rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym. W przeciwnym przypadku obdarowany będzie zobowiązany do zapłaty podatku.

Oprac. Łukasz Zalewski