Regulacje dotyczące opłat targowych będą musiały zostać zmienione

Tak orzekł 8 grudnia 2009 r. Trybunał Konstytucyjny (sprawa K 7/08), który rozpoznał wniosek Rady Miejskiej w Rzgowie. Gmina pobierała opłatę od kupców handlujących w hali targowej. Przedsiębiorcy uważali jednak, że ich stałe stoiska w hali nie podlegają opłacie targowej. Sprawa trafiła do sądu i ostatecznie Naczelny Sąd Administracyjny przyznał rację kupcom. Przepisy regulujące możliwość pobierania opłaty targowej były jednak na tyle nieprecyzyjne i dwuznaczne, że ich zgodnością z ustawą zasadniczą musiał zająć się Trybunał Konstytucyjny.

Od kogo opłata

Wskutek nowelizacji ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w 2002 roku (dalej ustawa) opłatę targową pobiera się od osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej dokonujących sprzedaży na targowiskach. Definicję terminu targowisko zawiera zmieniony przepis art. 15 ust. 2. Są to wszelkie miejsca, w których jest prowadzony handel, z zastrzeżeniem ust. 2a, co sugeruje, że przepis ten zawiera dodatkowe unormowania odnoszące się do definicji targowiska.

Zdaniem władz gminy Rzgów kwestionowany przepis nie modyfikuje tego terminu, lecz jedynie reguluje zakres przedmiotowy opłaty targowej. Dlatego jest też niezgodny z zasadami przyzwoitej legislacji, pewności prawa oraz zaufania obywateli do państwa i prawa. Artykuł 15 ust. 2a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez swoją niejednoznaczną treść wywołuje stan niepewności prawa. Bezpośrednią tego konsekwencją są poważne rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych rozstrzygających w sprawach dotyczących opłaty targowej. Jak podkreśla wnioskodawca, pociąga to za sobą nieprzewidywalne koszty finansowe i społeczne.

Niezrozumiałe przepisy

Zgodnie z obowiązującymi regulacjami, targowiskami są wszelkie miejsca, w których jest prowadzony handel, z zastrzeżeniem ust. 2a przedmiotowej ustawy. Artykuł 15 ust. 2a stanowi, że opłacie targowej nie podlega sprzedaż dokonywana w budynkach lub częściach budynków, z wyjątkiem targowisk pod dachem oraz hal używanych do targów, aukcji i wystaw. Z kolei opłatę targową pobiera się niezależnie od należności przewidzianych w odrębnych przepisach za korzystanie z urządzeń targowych oraz za inne usługi świadczone przez prowadzącego targowisko (art. 15 ust. 3 ustawy). Zwolnione od opłaty targowej na podstawie art. 16 są osoby i jednostki wymienione w art. 15 ust. 1, które są podatnikami podatku nieruchomości w związku z przedmiotami opodatkowania położonymi na targowiskach.

Po analizie przepisów przewidujących możliwość pobierania opłaty targowej Trybunał Konstytucyjny podzielił wątpliwości zgłoszone przez samorządowców i stwierdził, że wykładnia art. 15 ust. 2a prowadzi do sprzecznych interpretacji. Próba ujęcia kwestionowanego przepisu w taki sposób, by był zrozumiały w powszechnym odbiorze społecznym nie jest możliwa. Zdaniem Trybunału zrozumienie jest konieczne zwłaszcza w przypadku stosowanej na masową skalę opłaty targowej. Wieloletnia praktyka stosowania tego przepisu, a w szczególności orzecznictwo sądowe, także nie doprowadziła do jednoznacznej i jednolitej interpretacji.

Czas na nowelę

Z tych przede wszystkich powodów Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 15 ust. 2a ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych dodany przez art. 1 pkt 11 lit. b) ustawy z 30 października 2002 r. o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawa) w związku z art. 217 konstytucji. Zgodnie z tym ostatnim nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy.

Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej prze pisu na okres 18 miesięcy od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Zwrócił jednocześnie uwagę, że do końca 18-miesięcznego okresu przepis ten obowiązuje i powinien być stosowany przez jednostki sa-morządu terytorialnego prowadzące targowiska. Wprowadzenie okresu przejściowego ma służyć parlamentowi do określenia nowego brzmienia uchylonego przepisu, ale także stwarza możliwość ewentualnej nowej konstrukcji opłaty targowej.

Spory sądowe o opłaty

Źle sformułowana definicja opłaty targowej była wielokrotnie przedmiotem sporów pomiędzy kupcami i samorządowcami. Często kończyły się one w sądach administracyjnych, które starały się wskazywać, kiedy organy samorządu mają prawo pobierać opłatę w miejscach targowisk.

W wyroku z 1 lutego 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II FSK 1289/2006) uznał, że o tym, czy kupcy handlujący w halach targowych mają obowiązek płacić opłatę targową, nie decyduje np. cel jej wzniesienia. Sprzedaż dokonywana w hali, w której nie są organizowane targi, aukcje i wystawy, nie podlega opłacie targowej. NSA uznał także zarzut błędnej wykładni art. 15 ust. 2a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Przepis ten powinien być więc zredagowany w taki sposób, aby sprzedawca wiedział, że dokonując sprzedaży w danym miejscu, jest obowiązany do zapłaty opłaty targowej lub też nie, bez konieczności sięgania do przepisów prawa budowlanego czy też pomocniczo do przepisów wydanych na podstawie ustawy o statystyce publicznej.

W innym wyroku NSA uznał, że sprzedaż dokonywana w hali, w której nie są organizowane imprezy w postaci targów, aukcji i wystaw, nie podlega opłacie targowej (sygn. akt III FSK 1289/2006). Podobnie jest, gdy sprzedawca posiada kiosk, który nie jest trwale połączony z gruntem. Nie można go bowiem uznać za budynek. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 4 września 2008 r. (I SA/Łd 409/2008) podkreślił, że opłacie targowej zgodnie z art. 15 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podlega sprzedaż prowadzona w budynku lub jego części, które pozostają targowiskiem pod dachem lub halą używaną do aukcji, targów i wystaw. W ocenie sądu ustawodawca wyłączył ze zbioru desygnatów określających pojęcie budynek lub jego część podzbiory desygnatów określających nazwę targowisko pod dachem oraz halę używaną do targów, aukcji i wystaw.

Właściwość organów

Organem podatkowym właściwym w sprawach podatków i opłat lokalnych jest wójt (burmistrz, prezydent miasta).

Kto uiści opłatę targową

Opłatę targową pobiera się od dokonujących sprzedaży na targowiskach:

● osób fizycznych,

● osób prawnych,

● jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej.

Opłatę targową pobiera się niezależnie od należności przewidzianych w odrębnych przepisach za korzystanie z urządzeń targowych oraz za inne usługi świadczone przez prowadzącego targowisko.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt K 7/08.

Ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2006 r. nr 121, poz. 844 z późn. zm.).