Restrukturyzacja osób prawnych bez podatku

Ostatnia nowelizacja ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) wprowadziła zwolnienie dla czynności restrukturyzacyjnych spółek związanych z ich łączeniem, przekształceniem w inną spółkę kapitałową, zmianą jej formy prawnej czy wniesieniem aportem oddziału. Te działania restrukturyzacyjne wyłączone z PCC mają jednak zastosowanie tylko do spółek kapitałowych. Restrukturyzacja spółek osobowych nadal podlega opodatkowaniu PCC.

Jedną z czynności podlegających PCC jest umowa spółki w rozumieniu odpowiednich przepisów kodeksu cywilnego oraz kodeksu spółek handlowych. Temu podatkowi podlegają również zmiany umów spółki, jeżeli powodują one podwyższenie podstawy opodatkowania. Od 2009 roku art. 2 pkt 6 ustawy o PCC określa, które czynności zmiany umowy spółki kapitałowej, uznane jako restrukturyzacyjne, nie podlegają PCC.

Wprowadzone do ustawy o PCC zwolnienia wynikały z konieczności implementacji europejskiej dyrektywy dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału. W prawie wspólnotowym funkcję PCC od umowy spółki i jej zmiany pełni bowiem podatek kapitałowy. Dzięki wprowadzonym zmianom polskie przepisy o PCC spełniają już zasadę jednokrotnego opodatkowania kapitału w spółkach kapitałowych.

Do najbardziej istotnych zmian z punktu widzenia przedsiębiorców należy zaliczyć zawężenie katalogu czynności objętych podatkiem jako zmiana umowy spółki kapitałowej oraz wyłączenie z opodatkowania czynności związanych z przenoszeniem aktywów i pasywów w spółkach kapitałowych, będących w świetle dyrektywy działaniami restrukturyzacyjnymi obligatoryjnie niepodlegającymi podatkowi kapitałowemu.

Wprowadzenie pkt 6 do art. 2 ustawy o PCC, ustanawiającego przedmiotowe zwolnienia, oznacza, że podatkowi nie podlega oprócz łączenia i przekształcenia spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową również wniesienie do spółki kapitałowej wkładów niepieniężnych. W szczególności podatkowi nie podlega wniesienie do spółki kapitałowej w zamian za jej udziały lub akcje oddziału spółki kapitałowej oraz udziałów lub akcji innej spółki kapitałowej dających w niej większość głosów albo kolejnych udziałów lub akcji, w przypadku gdy spółka, do której są wnoszone te udziały lub akcje, posiada już większość głosów. W odniesieniu jednak do wniesienia oddziału mogą pojawić się wątpliwości interpretacyjne, bowiem znowelizowane przepisy o PCC nie wprowadzają definicji oddziału, a zatem czy wyłączeniu z opodatkowania PCC podlega również wniesienie aportem przedsiębiorstwa spółki kapitałowej?

W wyniku nowelizacji art. 1 ustawy o PCC określającego podstawę opodatkowania usunięta została czynność odnosząca się do podziału spółek. Jednocześnie zmienione przepisy o PCC wskazują bezpośrednio, czy podział spółki jest zwolniony z tego podatku. Wątpliwości interpretacyjne z tym związane powinno rozwiązać jednak odniesienie się do celu nowelizacji ustawy, tj. implementacji wspomnianej dyrektywy. W jej świetle działaniami restrukturyzacyjnymi są bowiem następujące czynności: łączenie spółek kapitałowych, podział spółek kapitałowych oraz wniesienie do spółki kapitałowej wkładów niepieniężnych (aportów) w postaci oddziału innej spółki kapitałowej, a także czynności określane jako wymiana udziałów w spółkach kapitałowych.

Trzeba przypomnieć, że podziały spółek podlegały PCC w latach 2007-2008, jeśli ich wynikiem było zwiększenie majątku spółki lub podwyższenie kapitału zakładowego.

Równocześnie zmienione przepisy o PCC określają, że od 2009 roku PCC podlega przeniesienie na terytorium Polski rzeczywistego ośrodka zarządzania spółki kapitałowej lub siedziby spółki kapitałowej, jeżeli nie znajdują się one na terytorium państwa członkowskiego, także wtedy, gdy czynność ta nie powoduje podwyższenia kapitału zakładowego.

Wprowadzone zmiany w przepisach o PCC w części dotyczącej zmiany umowy spółki kapitałowej mogą sprzyjać powstawaniu nowych spółek oraz podejmowaniu czynności restrukturyzacyjnych, zmniejszając koszty tych działań po stronie przedsiębiorców. W latach 2007-2008 umowa spółki obciążona była 0,5-proc. stawką podatku. Jednocześnie należy podkreślić, że czynności restrukturyzacyjne w odniesieniu do spółek osobowych nadal podlegają PCC. Określa to w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy o PCC.