Kto płaci podatek od pożyczki z zagranicy

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm., dalej: ustawa o PCC) opodatkowaniu podlegają wymienione w tym przepisie czynności cywilnoprawne, w tym m.in. umowy pożyczki, np. pożyczki pieniężnej. Wspomniana ustawa uzależnia jednak konieczność zapłaty podatku także od miejsca położenia rzeczy lub miejsca wykonania prawa majątkowego, będącego przedmiotem transakcji. Należy zauważyć, że nie jest do końca jednoznaczne, czy w przypadku pożyczki powinno się mówić o rzeczach (jako znakach pieniężnych, zgodnie ze stanowiskiem większości organów podatkowych), czy o prawach majątkowych (zgodnie ze stanowiskiem większości sądów administracyjnych). Wydaje się, że dominującą obecnie tendencją (potwierdzoną przez wyroki NSA) jest uznawanie, że istotą pożyczki jest przekazanie na rzecz pożyczkobiorcy prawa do odebrania określonej ilości pieniędzy, co stanowić będzie prawo majątkowe. Stanowisko takie znajduje oparcie w brzmieniu art. 720 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.), który odróżnia pieniądze od innych rzeczy określonych co do gatunku. Tym samym przyjmując, że przedmiotem umowy pożyczki jest prawo majątkowe, zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy o PCC, transakcja ta będzie podlegała opodatkowaniu, jeżeli prawo to zostanie wykonane na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

Powyższe stanowisko, jakkolwiek wydaje się trafne, stawia przed podatnikiem kolejny problem, a mianowicie konieczność oceny, w którym kraju nastąpiło wykonanie prawa majątkowego z tytułu pożyczki. Zgodnie z polskim kodeksem cywilnym, jeżeli strony nie postanowią inaczej, miejscem wykonania świadczenia w przypadku świadczeń pieniężnych będzie siedziba wierzyciela. Należy jednak zauważyć, że chodzi tu nie o wierzyciela pożyczki (czyli pożyczkodawcę), ale o wierzyciela umowy (a więc w tym przypadku pożyczkobiorcę, podmiot uprawniony do otrzymania środków pieniężnych na podstawie umowy pożyczki). W przedstawionym stanie faktycznym wierzycielem uprawnionym do otrzymania środków pieniężnych na podstawie umowy pożyczki (zgodnie z polskimi przepisami) będzie spółka polska i z tego powodu będzie ona zobowiązana do zapłaty PCC. Jednocześnie należy pamiętać, że w przypadku odmiennych klauzul umownych co do miejsca wykonania świadczenia lub poddania umowy pożyczki innemu reżimowi prawnemu sytuacja może ulec zmianie.

Dodatkowo, nawet jeżeli prawa majątkowe z tytułu pożyczki są wykonywane poza granicami kraju, to pożyczka może podlegać opodatkowaniu PCC, jeżeli spełnione będą łącznie dwa warunki: pożyczkobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce, a sama umowa zostanie zawarta na terytorium Polski.

Zanim uiści się podatek od pożyczki niespełniającej powyższych warunków, trzeba pamiętać, że ustawa o PCC, zgodnie z jej art. 2 ust. 4, wyłącza spod opodatkowania tym podatkiem pożyczki, jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest z jej tytułu opodatkowana podatkiem od towarów i usług lub z tego podatku zwolniona.

Dodatkowo należy zauważyć, że zgodnie z ustawą o PCC, nawet jeżeli pieniądze stanowiące przedmiot pożyczki znajdują się na terytorium Polski, umowa została podpisana na terytorium Polski, a żadna z jej stron nie jest z tego tytułu opodatkowana podatkiem od towarów i usług (lub zwolniona z niego), w dalszym ciągu możliwe jest skorzystanie ze zwolnienia z podatku. Zgodnie bowiem z art. 9 pkt 10 lit. a) ustawy o PCC, zwalnia się od tego podatku pożyczki udzielone przez podmioty mające siedzibę i zarząd poza terytorium Polski, jeżeli podmioty te prowadzą działalność w zakresie kredytowania lub udzielania pożyczek. Zgodnie ze stanowiskiem organów podatkowych, jeżeli więc spółka udzielająca pożyczki jest bankiem lub jeżeli jej działalność obejmuje świadczenie usług finansowych z zakresu pożyczek (np. na potrzeby grupy kapitałowej, do której należy spółka), pożyczka taka także nie będzie podlegała PCC.

Ważne

Podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy pożyczki nie trzeba odprowadzać, jeśli przynajmniej jedna ze stron umowy jest z jej tytułu opodatkowana podatkiem od towarów i usług lub z tego podatku zwolniona

Andrzej Pałys

ekspert podatkowy w KPMG