Uproszczono system akcyzy od węgla

1 Podatników czekają kolejne zmiany dotyczące akcyzy od wyrobów węglowych. 5 sierpnia nowelizacja ustawy została podpisana przez prezydenta RP i oczekuje na publikację. Dla kogo są to ważne zmiany?

Ze względu na doniosłość i zakres nowelizacji zmiany będą widoczne dla wszystkich firm na rynku mających styczność z wyrobami węglowymi. Będą one dotyczyć zarówno tych, którzy jedynie węglem obracają (pośrednicy), jak i tych, dla których stanowi on podstawę działalności (kopalnie). Istota zmian polega na uproszczeniu obowiązujących regulacji.

2 Jaki będzie zakres czynności opodatkowanych?

Zmiana, na której oparty jest główny zamysł nowelizacji, dotyczy zakresu czynności podlegających opodatkowaniu akcyzą. Ustawodawca przesunął moment opodatkowania na ostatnią fazę obrotu - sprzedaż wyrobów węglowych finalnemu nabywcy. Innymi słowy, w miejsce dotychczasowej zasady - wszystko podlega opodatkowaniu, ale większość transakcji można zwolnić z akcyzy - wprowadzono generalną regułę, iż akcyzie podlega tylko ostatni etap obrotu, czyli sprzedaż finalnemu nabywcy węglowemu. Pociągnie to za sobą uproszczenia dla podmiotów odpowiedzialnych za wcześniejsze fazy obrotu, gdyż odpadnie potrzeba dokumentacji każdej transakcji dla celów akcyzy.

Dodatkowo również to, co akcyzie będzie podlegać w dalszym ciągu, tj. sprzedaż do finalnego nabywcy - zostanie znacząco zliberalizowana, bowiem odpadnie obowiązek dołączania dokumentów dostawy do przemieszczanych wyrobów, a dodatkowo dokumenty te będą mogły być zastąpione przez faktury, a w pewnym zakresie również przez umowy handlowe.

3 Pojawią się też nowe definicje finalnego nabywcy węglowego (FNW) oraz pośredniczącego podmiotu węglowego (PPW). Co to oznacza dla podatników?

W nowelizacji ustawodawca wprowadza definicję finalnego nabywcy węglowego (odpowiadającą głównym cechom dotychczasowych podmiotów zużywających) i nową definicję pośredniczącego podmiotu węglowego. Ustawodawca zauważył i naprawił regulacje powodujące znany w branży węglowej problem podwójnego statusu podmiotów węglowych. Sytuacja taka zdarzała się często na gruncie obecnych przepisów. Podmiotem z podwójnym statusem była przykładowo elektrownia, która chciała odsprzedać część wyrobów węglowych innemu podmiotowi. Nie było jasne, które przepisy należy wówczas stosować - te dotyczące pośredniczącego podmiotu węglowego czy podmiotu zużywającego, co rodziło liczne problemy w interpretacji przepisów podatku akcyzowego. Nowy podmiot (FNW) ma być co do zasady ostatnim ogniwem transakcji wyrobów węglowych przeznaczonych na cele zwolnione od akcyzy.

4 Czy zmienią się zakres oraz warunki stosowania zwolnień z akcyzy?

Konsekwentnie ze zmianami dotyczącymi czynności opodatkowanej ustawodawca wykreśla zwolnienia konstrukcyjne (związane z dotychczasowym szerokim zakresem opodatkowania). Odstąpiono również od wymogu prowadzenia ewidencji przez FNW jako warunku zwolnienia. Co istotne, pozostawiono dwa odrębne zwolnienia - dla zakładów energochłonnych oraz dla podmiotów, u których wprowadzono systemy prośrodowiskowe (w prowadzonym równolegle projekcie gazowym, którego celem jest objęcie podatkiem akcyzowym gazu ziemnego, ustawodawca połączył te zwolnienia w jedną opcję). Reszta zwolnień pozostaje bez ważniejszych zmian. Niepokoić może jedynie rozszerzenie "celu opałowego" na cały katalog zwolnień, co przy braku legalnej definicji tego określenia może w przyszłości powodować kolejne problemy interpretacyjne. Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu wyłącznie wyroby węglowe przeznaczone do celów opałowych będą korzystały ze zwolnienia.

5 Na czym mogą polegać problemy interpretacyjne, o których pan mówi?

Zarówno w obowiązującej obecnie ustawie akcyzowej, jak i wprowadzanej nowelizacji brak definicji ustawowej "celu opałowego". Na tym gruncie może rodzić się wiele wątpliwości - przykładowo - czy zużycie węgla do produkcji koksu (koksowanie) stanowi zużycie węgla do celów opałowych? Dotychczas wiele podmiotów występowało do ministra finansów o potwierdzenie, czy zachodzące u nich procesy powinny być uznawane za "cele opałowe". Obawiam się, iż w praktyce będzie to nastręczało wielu trudności interpretacyjnych podmiotom wykorzystującym wyroby węglowe w swojej działalności.

6 Nowelizacja ustawy zmienia również zasady rozliczania strat wyrobów węglowych. Na czym polegają te zmiany?

Dotychczas, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów, akcyzie podlegały wyłącznie straty powstające u pośredniczącego podmiotu węglowego. Co prawda organy opowiadały się za opodatkowaniem akcyzą wszelkich strat, jednak przeciw takiej praktyce opowiedziały się sądy administracyjne. Po wprowadzeniu regulacji zwolnione zostaną straty powstałe jedynie u finalnego nabywcy węglowego. W mojej ocenie również straty powstające u pośredniczących podmiotów węglowych nie powinny podlegać akcyzie ze względu na wczesny etap obrotu, na jakim dochodzi do ich powstania. Trudno byłoby zrozumieć sytuację, w której z jednej strony pozwala się korzystać z tego zwolnienia FNW, a tego samego odmawia się podmiotowi pośredniczącemu (np. dlaczego węgiel magazynowany w elektrowni miałby być rozliczany na innych zasadach niż węgiel magazynowany w kopalni).

Swoiste "domniemanie niewinności" dla finalnego nabywcy korzystającego ze zwolnienia z akcyzy polegać będzie na tym, że to organ podczas kontroli będzie musiał udowodnić, że ewentualna strata w wyrobach węglowych wiązała się z ich wykorzystaniem niezgodnie z przeznaczeniem. Regulacja ta powinna m.in. odnosić się do różnic ilościowych powstających na skutek błędów pomiarów lub strat naturalnych (np. podczas składowania wyrobów węglowych).

Ustawodawca dodał też umocowanie dla ministra finansów do wydawania rozporządzeń określających normy ubytków. W sytuacji gdy z rozporządzenia będą wynikały normy korzystniejsze dla podatników niż zawarte w wydanych na ich rzecz decyzjach - w pierwszej kolejności trzeba będzie stosować rozporządzenia. Z kolei podatnicy, którzy otrzymali decyzje ustalające normy wyższe niż wynikające z rozporządzenia, zachowają prawo do stosowania wyższych norm przez kolejny rok kalendarzowy lub do czasu wygaśnięcia takiej decyzji.

7 Jakie nowe obowiązki nowelizacja nakłada na pośredniczący podmiot węglowy (PPW)?

Nowelizacja nakłada na taki podmiot obowiązek prowadzenia ewidencji handlowej - ilości wyrobów węglowych sprzedanych finalnemu nabywcy węglowemu. Dodatkowo PPW używający wyrobów węglowych będzie musiał prowadzić oddzielną ewidencję, w której będzie wykazywał, jakie ilości węgla zużył na potrzeby prowadzonej działalności.

Sam zakres prowadzonej ewidencji został znacząco ograniczony w stosunku do obecnych przepisów, co powinno przełożyć się na zmniejszenie dotychczasowych, zdecydowanie nadmiernych obciążeń administracyjnych. Mimo że zdecydowana większość zużyć wyrobów węglowych była objęta różnego rodzaju zwolnieniami, spełnienie warunków, od których ono zależało, było w praktyce bardzo trudne.

8 Czy nowelizacja wprowadza zmiany w stawkach?

Nowelizacja nie przewiduje zmian w stawkach, którymi objęte są wyroby węglowe.

9 Jak zatem ocenia pan nowelizację?

W mojej ocenie omawiany projekt ustawy zasługuje na aprobatę. Zarówno niskie stawki akcyzy, jak i bardzo szeroki katalog zwolnień oznaczają stosunkowo niskie wpływy do budżetu państwa z tytułu akcyzy od wyrobów węglowych. Nie uzasadnia to dotychczasowych obciążeń natury formalnej, które muszą spełniać podatnicy. Ograniczenie przedmiotu opodatkowania do ostatniego etapu łańcucha sprzedaży, zniesienie bezwzględnego obowiązku dokumentowania obrotu dokumentami dostawy, wreszcie odejście od bezbłędnego prowadzenia ewidencji jako warunku stosowania zwolnienia - należy ocenić bardzo pozytywnie. Nowelizacja upraszcza więc regulacje rynku wyrobów węglowych.

Ustawodawca przesunął moment opodatkowania na ostatnią fazę obrotu - sprzedaż wyrobów węglowych finalnemu nabywcy

@RY1@i02/2013/159/i02.2013.159.071000800.802.jpg@RY2@

Materiały prasowe

Jan Melchior Nawrot, konsultant w dziale prawno-podatkowym PwC

Rozmawiał Łukasz Zalewski