Co ma zrobić podatnik, który nie wykazywał dochodów

Urzędy skarbowe, jak i urzędy kontroli skarbowej, co roku mają określane plany kontrolne. Wytyczne te przygotowuje Ministerstwo Finansów. Od kilku lat jednym z głównych obszarów kontroli są dochody nieujawnione lub nieznajdujące pokrycia w dochodach ujawnionych. Zainteresowanie skarbówki tym obszarem wynika z ciągle występujących nieprawidłowości.

Trzeba też liczyć się z tym, że urzędnicy coraz trafniej typują podatników do kontroli oraz dysponują coraz lepszymi narzędziami, m.in. informatycznymi, pozwalającymi na wykrycie błędów.

Każda osoba, która uzyska w danym roku chociażby 1 zł dochodu, powinna ten fakt wykazać przed organem podatkowym. Oczywiście złotówka nie będzie opodatkowana, bo kwota wolna od podatku wynosi 3091 zł, ale o uzyskanym dochodzie trzeba powiadomić urząd skarbowy. Wystarczy w tym celu złożyć zeznanie podatkowe. Przy zarobkach nieprzekraczających 3091 zł podatek do zapłaty wyniesie 0 zł. Jeśli od tych kwot został pobrany PIT w postaci zaliczek, zostanie on podatnikowi zwrócony w formie nadpłaty.

Podatnicy, którzy nie wykazywali dochodów przed fiskusem, powinni zrobić to jak najszybciej. Do każdej spóźnionej deklaracji trzeba dołączyć pismo wyjaśniające spóźnienie. Będzie to tzw. czynny żal, który uchroni podatnika przed sankcjami z kodeksu karnego skarbowego. Jeśli podatnik będzie musiał dopłacić PIT, będzie musiał również uregulować ten dług wraz z należnymi odsetkami.

Deklaracja o źródłach pochodzenia zarobku

Podatnik, deklarując przychody, powinien określić źródło ich pochodzenia. Musi wskazać, czy jest to np. stosunek pracy, pozarolnicza działalność gospodarcza, najem, wolny zawód itp., gdyż jest to niezbędne do prawidłowego obliczenia podatku. Od źródła przychodów zależą m.in. sposób opodatkowania, wysokość kosztów uzyskania przychodów czy stawka podatkowa.

Przypomnijmy, że zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Każdy przychód uzyskany w danym roku podatkowym należy wykazać przed organem podatkowym. Dotyczy to zarówno przychodów ze stosunku pracy czy działalności gospodarczej, jak i uzyskanych w inny sposób, np. z darowizny czy spadku.

Warto tu wyjaśnić, że wartość pieniężną świadczeń w naturze określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania.

Wartość pieniężną innych nieodpłatnych świadczeń ustala się:

● jeżeli przedmiotem świadczenia są usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej dokonującego świadczenia - według cen stosowanych wobec innych odbiorców,

● jeżeli przedmiotem świadczeń są usługi zakupione - według cen zakupu,

● jeżeli przedmiotem świadczeń jest udostępnienie lokalu lub budynku - według równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu lub budynku,

● w pozostałych przypadkach - na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia.

Jeżeli świadczenia są częściowo odpłatne, przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń a odpłatnością ponoszoną przez podatnika.

Wydatki pod kontrolą skarbówki

Zainteresowanie skarbówki wzbudzą z pewnością duże wydatki podatnika, np. kupno nieruchomości, samochodu, działki, jachtu itp. Organ podatkowy zainteresuje się takimi wydatkami, jeśli uzna, że deklarowane przychody są niewystarczające, aby je pokryć. Wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków lub zgromadzeniem mienia, pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania.

Jeśli więc podatnik nie wykazywał żadnych dochodów lub były one na tyle niskie, że kupno jachtu czy samochodu nie mogło być z nich pokryte, urząd skarbowy zapyta podatnika, skąd wziął środki na takie zakupy.

Podatnik powinien przygotować się na pytania urzędników. Potrzebna będzie też odpowiednia dokumentacja. Jeśli podatnik wykaże, że środki na takie zakupy pochodziły np. z oszczędności (posiada np. wyciągi bankowe z lokat), to nie powinien mieć żadnych kłopotów z kontrolą. Wystarczy, że przedstawi dowody potwierdzające swoje racje i urząd zakończy czynności.

Kwota do opodatkowania

Organy podatkowe, które badają podatnika pod kątem nieujawnionych źródeł przychodów, określają przede wszystkim wysokość tych przychodów. Po pierwsze, ustalają wysokość wydatków i wartość mienia zgromadzonego w danym roku (koszty utrzymania, wydatki na zakup np. domu, jachtu, samochodu). Po drugie, sprawdzają czy wydatki mają pokrycie albo w przychodach opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania, ale poniesionych przed poniesieniem wydatków, albo w mieniu zgromadzonym wcześniej, pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania.

W przypadku ustalenia przez organ podatkowy, że poniesione wydatki przekraczają źródła przychodów oraz zgromadzone wcześniej zasoby finansowe zasadne jest przyjęcie, że powstała różnica stanowi przychód podatnika nieznajdujący pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzący ze źródeł nieujawnionych.

Oznacza to, że konstrukcja przychodów ze źródeł nieujawnionych lub nieznajdujących pokrycia w źródłach ujawnionych opiera się na przyroście aktywów podatnika, jak również na wysokości jego wydatków. Dla opodatkowania przychodów niemających pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nie- ujawnionych nie ma decydującego znaczenia, w jakim okresie zostało zgromadzone mienie, lecz czy pochodzi ze źródeł opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Organ podatkowy wydaje decyzję zależnie od tego, kiedy zostanie ujawniony fakt uzyskania przychodu z nieujawnionych źródeł, może to być decyzja za rok, w którym dana osoba uzyskała taki przychód, jak również za rok, w którym pokryła tymi przychodami wydatki lub ujawniła je, lokując w banku.

75 proc. podatku dochodowego

Od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach pobiera się zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 75 proc. dochodu. Stawka ta jest więc dużo wyższa niż dla dochodów wskazanych przez podatnika. Jeżeli jakaś część wydatków podatnika nie ma pokrycia w ujawnionych przed organami podatkowymi przychodach - wydatki są wyższe niż przychody - to oznacza, że podatnik uzyskał dochód ze źródła, którego nie ujawnił. W takiej sytuacji organ podatkowy ma prawo wymierzyć podatek dochodowy, stosując stawkę w wysokości 75 proc.

Gdyby podatnik przyznał się do błędu i złożył spóźniony PIT z czynnym żalem, zapłaci podatek według stawek 18 lub 32 proc. (stawkę wyższą stosuje się do zarobków powyżej 85 528 zł) plus odsetki od zaległości podatkowych - obecnie 14,5 proc. w skali roku.

Ważne

Przez mienie należy rozumieć tzw. czysty dochód, majątek, którym podatnik może dysponować, po poniesieniu kosztów uzyskania przychodów z działalności gospodarczej, a nie przychód

PRZYKŁADY

1 Czy środki uzyskane z przestępstwa są opodatkowane

Przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie stosuje się do przychodów wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, np. pochodzących z przestępstwa.Przepisy dotyczące przychodów nieujawnionych stosuje się tylko do przychodów, których pochodzenie nie jest znane. Jeśli podatnik podczas kontroli wskaże, że uzyskał dochody z przestępstwa to w takiej sytuacji źródło dochodu jest znane organowi podatkowemu. Jednak jeśli podatnik zadeklaruje, że majątek pochodzi z przestępstwa, będzie musiał ponieść konsekwencje karne. Ponadto taki majątek podlega przepadkowi.

2 O jakie dane może poprosić urzędnik skarbowy w trakcie kontroli

W postępowaniu dotyczącym opodatkowania dochodów nieujawnionych organy podatkowe wymagają od podatników dwóch rodzajów oświadczeń: deklaracji majątkowej oraz oświadczenia majątkowego. Deklaracja jest formą wyjaśnień podatnika, natomiast oświadczenie majątkowe jest składane pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań, co oznacza, że podatnik może w deklaracji majątkowej podawać dane w pewnym przybliżeniu, natomiast oświadczenie majątkowe musi zawierać precyzyjne dane.

Informacje dotyczące wydatków osobistych podatnika (konsumpcja) mają wpływ na wysokość podatku z tytułu dochodów nieujawnionych. Podatnicy powinni wykazywać wszelkie dane, które są w stanie udokumentować lub inaczej uwiarygodnić.

Oczywiście organy podatkowe mogą weryfikować prawdziwość podawanych informacji również przez kontrolowanie dochodów osób wskazanych jako darczyńcy lub członków rodziny podatnika.

3 Czy przepisy precyzują uprawnienia organów skarbowych, stosowanych podczas kontroli

Urzędnicy mogą sprawdzać, czy kontrolowani wywiązują się z obowiązków wynikających z przepisów podatkowych. Czynności kontrolne muszą być dokonywane w obecności kontrolowanego. Dotyczy to także wstępu na grunt oraz do budynków, lokali lub innych pomieszczeń kontrolowanego. Urzędnik może też wejść do lokali mieszkalnych, żądać okazania majątku podlegającego kontroli oraz dokonania jego oględzin, żądać udostępniania akt, ksiąg i wszelkiego rodzaju dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz do sporządzania z nich odpisów, kopii, wyciągów, notatek, wydruków i udokumentowanego pobierania danych w formie elektronicznej.

Pracownicy fiskusa mogą również zbierać inne niezbędne materiały w zakresie objętym kontrolą, zabezpieczać zebrane dowody, legitymować osoby w celu ustalenia ich tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli, przesłuchiwać świadków, kontrolowanego, zasięgać opinii biegłych. Co więcej, mogą także wezwać do pomocy policję, Straż Graniczną lub straż miejską.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.). Ustawa z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 41, poz. 214 z późn. zm.). Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).